Denkend aan nijmegen

Mij bereikt een brief uit Nijmegen waarin ik hartelijk word aangemoedigd, als hoofdredacteur, op de ingeslagen weg voort te gaan, al zou ik er verstandig aan doen, meent de schrijver, alle advertenties te weigeren, want een socialistische krant mag zich niet de repressieve tolerantie van het kapitalisme laten aanleunen.

Nijmegen, ik zei het al.
Denkend aan Nijmegen word ik in mijn randstedelijke hooghartigheid altijd door een licht gevoel van onbehagen bevangen. Was Nijmegen niet de stad van het politieke pamflettisme waarin werd uitgelegd dat persvrijheid een ‘betrekkelijk’ begrip is, pamfletten die in hoge stapels verkrijgbaar waren in op lesbisch-socialistisch-feministische grondslag gebaseerde boekhandels die Xantippe of De Dulle Griet heetten?
Nijmegen is de stad van de zondagsdichter Dries van Agt, opererend in de schaduw van de Heilige Landstichting. Nijmegen is of was de stad van Michiel van Nieuwstadt, wiens recente studie over Menno ter Braak kandidaat staat voor de P.C. Hooftprijs voor absolute onleesbaarheid. Nijmegen is de stad van De Gelderlander, het blad dat Pius(XII 'de paus die zich niet kan verdedigen’ noemde. Nijmegen was de stad van de louche dominicaan prof. dr. mag. J.P.M. van der Ploeg, ex-rector magnificus van de lokale Katholieke Universiteit, die de joden als 'de moordenaars van Christus’ typeerde.
Veel positieve associaties heb ik niet bij het begrip Nijmegen. Natuurlijk, De Gelderlander is allang het piepeltje van de paus niet meer, Van Agt is gepensioneerd, Van Nieuwstadt is eigenlijk geen kwaaie kerel en prof. dr. mag. Van der Ploeg is inmiddels 107. En van de lokale Katholieke Universiteit hoor je eigenlijk zelden iets, niet ten negatieve, niet ten positieve, hetgeen mutatis mutandis voor de meeste Nederlandse universiteiten geldt.
Het probleem van de Katholieke Universiteit Nijmegen is het katholicisme. Het aardige van dit probleem is dat het in de praktijk geen probleem is.
Wij weten dat er geen specifiek katholieke manier is om hogere wiskunde te doceren of de levenswandel van de stekelbaars te bestuderen. Er is ongetwijfeld een zekere academische grauwzone, een levensbeschouwelijk niemandsland. De wijsbegeerte bijvoorbeeld die in Nederland, zei W.F. Hermans, altijd een soort plaatsvervangende theologie is geweest. Plus de theologie zelf, inclusief de katholieke theologie, waarvan zelfs de katholieke theologen toegeven dat zij in feite nauwelijks een wetenschap valt te noemen.
Nee, het katholicisme is geen dorpse ideologie, het is een mondiale beweging die geen grenzen kent. Het is echter wél een beweging die zich in een wereld vol schijngestalten beweegt, een wereld waarin de praktijk niet zelden dwarsstaat op de leer. Anticonceptie? Geen sprake van, bezweert ons de paus. Er is echter geen enkele katholieke vrouw beneden de menopausale grens die niet zo verstandig is zich van de pil te bedienen. De gelofte der kuisheid? Onderzoek heeft aangetoond dat er nog steeds een enkele, vaak wat oudere pastoor is die zijn plaatsvervangende satisfactie aan een excellente bourgogne of een rooms-katholieke gepoeierde bolknak ontleent. Niettemin, de jongere garde is allang de schaamte voorbij, in de wetenschap dat de toog niet altijd gespannen kan zijn.
De gereformeerden zitten met hetzelfde probleem. Hun intellectuelen studeren aan de hoofdstedelijke Vrije Universiteit. Dat is (althans was) het milieu waarin tot voor kort werd beweerd dat de slang uit Genesis 3: 1-24, met gearticuleerde stem sprekend vanuit de Boom der Kennis des Goeds en Kwaads, een schriftuurlijk dogma was, totdat een Amsterdamse dominee zei dat het allemaal onzin was, hetgeen vervolgens via de synode van Assen tot een echte kerkscheiding heeft geleid.
Interessante denkers, die gereformeerden!
Zij hebben indertijd hun Vrije Universiteit opgericht met de bijbedoeling het intellectuele kader te kweken waaraan het naar macht strevende politieke calvinisme zo'n schromelijk gebrek had. In de praktijk liep het allemaal anders. De Dordtse en Geneefse orthodoxie heeft nu eenmaal geen academische basis, zodat de gereformeerde wetenschap - beter gezegd: de door gereformeerden beoefende wetenschap - een wapen werd waarmee, geheel tegen de bedoelingen in, de meest in het oog lopende achterlijkheden des geloofs te lijf werden gegaan. De VU-politicologen en VU-sociologen ontwikkelden zich tot een gruwel in het oog des Heeren. Het enige verschil tussen de gereformeerde Vrije Universiteit en de neutrale Gemeentelijke Universiteit is dat de dames en heren ongelovigen in een omgeving studeren waar zich de betere kroegen bevinden.
Wat is er in godsnaam op zijn beurt zo katholiek aan de Katholieke Universiteit Nijmegen, behalve dat er een crucifix in de senaatskamer hangt? Tja. Rooms-katholiek buikgevoel. Ouders die bang zijn dat hun kinderen niet bestand zijn tegen de verlokkingen van het zondige Amsterdam. De trotse traditie van Brom, Rogier en Van Duinkerken, die inmiddels allemaal dood en begraven zijn.
Wordt er in Nijmegen een methode ontwikkeld om zich op rooms-katholieke wijze in de voor-Aziatische antropologie te bekwamen, het is mij als radicaal-linkse liberaal om het even. Dat geldt in slechts beperkte mate voor een rooms-katholieke universiteit, opererend met de triomfantalistische pretenties uit een ver, en veelal verre van verheffend, verleden, daarbij suggererend dat de firma vandaag de dag nog iets voorstelt.
En ik denk onwillekeurig: als er inderdaad landgenoten zijn die nog steeds het primaat van de rooms-katholieke kwantummechanica verdedigen, is het misschien beter dat zij dit uit eigen zak betalen, in plaats van aan te kloppen bij de landgenoten die zich niets van God-en-gebod plegen aan te trekken.
Waarom zou zo'n onderwijsinstituut niet het voorbeeld van de Volkskrant volgen, decennia lang rooms tot in het gebeente, totdat men stilzwijgend de onderkop 'katholiek dagblad voor Nederland’ schrapte, zonder dat de krant daar kwalitatief erg onder heeft geleden? Al die ooit katholieke kranten, de Volkskrant, het Brabants Dagblad, het Limburgs Dagblad en zelfs De Gelderlander, hebben allang begrepen dat er geen rooms-katholieke schoorsteenbranden of rooms-katholieke voetbaluitslagen bestaan.
Waarom zou zo'n Katholieke Universiteit Nijmegen niet ronduit toegeven dat hetzelfde van toepassing is op de katholieke wetenschap, om zich vervolgens discreet te herdopen in Universiteit Nijmegen of desnoods tot de Huub Oosterhuis-hogeschool of Bernard Alfrink-academie?
Want voor dat rk-buikgevoel heb ik eigenlijk wel begrip - en zelfs, geloof het of niet, enige sympathie.