Johnny Depp en Amber Heard, dinsdag in de rechtszaal. ©  Steve Helber/ Associated Press/ ANP

Is er nog aan te ontkomen? Op YouTube suggereert de feed om de haverklap een filmpje over Johnny Depp en Amber Heard. Op Twitter prijkt de livestream pontificaal boven aan de explore-pagina. Zelfs op Etsy, de online markt voor handgemaakte producten, staan duizenden T-shirts, mokken en kaarten te koop met cartooneske afbeeldingen van Amber Heard. Voor twee tientjes koop je een ‘Amber Turd’-shirt of een deurmat met daarop het glimlachende, bebrilde gezicht van Johnny Depp. Je zou bijna vergeten dat we hier te maken hebben met een zaak over partnergeweld.

Een korte recap: Heard en Depp leerden elkaar kennen op de set van de film The Rum Diaries (2009), waarin ze geliefden speelden. Tijdens een stomende vrijscène sprong de vonk tussen de twee tegenspelers – niet heel zeldzaam in Hollywood – in het echt ook over. In 2016 vroeg Heard een scheiding aan.

Twee jaar later, nadat Heard in een opiniestuk in The Washington Post schreef over haar ervaringen met partnergeweld, spande Depp een rechtszaak aan tegen zijn ex-vrouw wegens laster. Heard noemde zijn naam niet in haar artikel, maar die is tussen de regels door wel te lezen, zo betoogden Depps advocaten. Depp stelde lucratieve acteerrollen misgelopen te zijn naar aanleiding van het opiniestuk en eiste vijftig miljoen dollar. Als reactie diende Heard een tegenvordering in van honderd miljoen dollar wegens laster.

Afgelopen maand ging het proces Depp vs. Heard officieel van start. Elk moment ervan wordt live over de hele wereld uitgezonden. Voor de kijkers thuis biedt de zaak dan ook meer dan genoeg materiaal ter analyse. Op YouTube zijn reactievideo’s van diverse ‘body language analysts’ samen goed voor meer dan tien miljoen hits. Vooral Heards geloofwaardigheid moet het daarin ontgelden: zij zou er niet uitzien als een écht slachtoffer. Commenters lezen haar ongeloofwaardigheid annex schuld af aan de hand van hangende mondhoeken of juist uit een glimlach, een diepe frons of juist een uitgestreken gezicht. Ze huilt te veel en te hard, dus het is aangezet acteerwerk. O, nu huilt ze opeens niet? Dan is al het voorgaande vast en zeker aangezet acteerwerk. Ze knippert tijdens haar antwoord opeens veel sneller met haar ogen – dat doen alleen leugenaars. Ze knippert ook te weinig met haar ogen, en dat doen ook alleen leugenaars. Op TikTok gaan filmpjes rond van Heards verklaringen waarin ze een Pinokkio-neus krijgt aangemeten – clownmuziekjes en drol-emojis inbegrepen. ‘Amber Heard-Johnny Depp trial memes could have “a chilling effect” on victims of domestic abuse’, kopte NBC News afgelopen week op basis van gesprekken met experts op het gebied van huiselijk geweld. De deskundigen waarschuwen ervoor dat slachtoffers zich niet zullen durven uitspreken, bang om niet te worden geloofd en net zo belachelijk te worden gemaakt.

De rechtszaak Depp vs. Heard heeft, als je op dit soort filmpjes afgaat, veel weg van een entertainende realityserie. Een moderne interpretatie van Billy Wilder’s Ace in the Hole, met Amber Heard als de persoon die klem zit – in een gat dat zij, afhankelijk van wie je het vraagt, wel of niet zelf heeft gegraven. De rechtszaak wordt benaderd als een bingeworthy melodrama – fantastisch materiaal voor een nieuwe Netflix-serie, met alle bijbehorende tropes en symbolen.

Welke vormen van partnergeweld zijn er te onderscheiden? Kent partnergeweld altijd één duidelijke agressor en een duidelijk slachtoffer? Bestaat er zoiets als mutual abuse?

Aanhangers van #JusticeForJohnnyDepp zien Depp als een onschuldige man die verstrikt is geraakt in de netten van een femme fatale. Depp vs. Heard wordt gezien als de bevestiging van een sociale werkelijkheid waar sinds #MeToo voor wordt gewaarschuwd. Die formule komt neer op: (1) tussen de vrouwen die beroemde mannen aanklagen bevinden zich manipulatieve golddiggers en/of social climbers + (2) onschuldige mannen krijgen een onterechte heksenjacht aan hun broek die hun voor altijd zal achtervolgen = (3) doorgeslagen cancel culture. De boodschap van het team van Depp strookt met deze overtuiging: Heards aantijgingen zouden deel uitmaken van een ‘uitgebreide hoax om positieve publiciteit voor [Heard] te genereren en haar carrière vooruit te helpen’. Bovendien was Heard, volgens hen, geen slachtoffer van huiselijk geweld, maar juist de dader.

Ondertussen hangt de vuile was buiten, en haast dagelijks komt er een nieuwe wasmand bij waar de kijker zich aan kan vergapen. Heard heeft het tegen zich spreken dat zij eerder is gearresteerd voor mishandeling van een ex-partner. Depp beschuldigt haar er ondere van hem te hebben geslagen, geduwd en zelfs in zijn bed te hebben gepoept. Hij toont de rechtszaal een litteken op zijn vingertopje, dat hij door Amber Heards toedoen zou hebben opgelopen. In een geluidsopname die wordt afgespeeld lijkt Heard met Depp te spotten. ‘Niemand zal je geloven als je zegt dat ik je sloeg’, zegt ze. In een andere opname geeft ze haar agressieve gedrag toe: ‘I can’t promise you I won’t get physical again. God, I fucking sometimes get so mad I lose it.’

Ook in Depps persoonlijke leven zijn voorbeelden te vinden van gewelddadig gedrag, onder andere een incident waarbij hij een hele hotelkamer aan gort sloeg in het bijzijn van Kate Moss. Heard getuigde dat Depp een whiskyfles in haar vagina heeft gestopt. Ook zou Depp zijn ex-vrouw een kopstoot hebben gegeven – ter zelfverdediging, stelt Depp – en stuurde hij sms'jes naar vrienden waarin hij agressieve uitlatingen deed jegens Heard. ‘Laten we Amber verbranden’, stond daarin. ‘Nee, laten we haar verdrinken voor we haar verbranden. I will fuck her burned corpse afterwards to make sure she’s dead.’ In een audio-opname vertelt Heard hem om zijn 'sigaretten op iemand anders uit te drukken’, ‘shut up, fat ass’, antwoord Depp. In een andere opname, video deze keer, trapt Depp, vloekend en drinkend, keukenkastjes kapot terwijl Heard hem probeert te kalmeren.

Onder de hashtag #JusticeForJohnnyDepp wordt het laatste filmpje opgevoerd als bewijs dat Amber Heard liegt over de reikwijdte van wat haar is aangedaan. ‘Awe, those poor kitchen cabinets!’ ‘Als ze zo bang voor hem is, hoezo filmt ze dit dan?’ ‘Het is zijn goed recht om in zijn eigen keuken zijn emoties te uiten.’ ‘Ze is duidelijk ongeschonden in dit filmpje.’ ‘Het zijn maar keukenkastjes, hij raakt haar toch niet aan.’ ‘Aan het eind is ze zelfs aan het lachen, dus hoe erg is het nou?’ 'Hij was gewoon dronken and minding his business. Zij komt hem lastigvallen en filmen.’

De complexiteit van partnergeweld blijft in de publieke discussie onderbelicht, hoewel de zaak belangrijke vragen oproept die ook in publieksdiscussies aan bod zouden moeten komen. Welke vormen van partnergeweld zijn er te onderscheiden? Kent partnergeweld altijd één duidelijke agressor en een duidelijk slachtoffer? Bestaat er zoiets als mutual abuse? Of doet een dergelijke term machtsdynamieken in (emotioneel) gewelddadige relaties tekort?

Depp vs. Heard, zoveel is duidelijk, is geen kwestie waarbij, in elk geval niet buiten de muren van de rechtbank en in the court of public opinion, ruimte lijkt te bestaan voor precisie en nuance. De zaak had een katalysator kunnen zijn om een publieke discussie te voeren over partnergeweld, maar blijft vooralsnog slechts een memecircus.