Desperada’s

De contactadvertenties wemelen van de ‘warme, fin. zelfst. ac.’ vrouwen die op zoek zijn naar hun evenknie. ‘Er lopen alleen maar kneusjes rond.’ Zijn ze te veeleisend of zijn er echt te weinig leuke geëmancipeerde mannen?
Fatal Reaction: New York is te zien in Kriterion, Amsterdam. De namen van de vrouwen die alleen met hun voornaam zijn vermeld, zijn gefingeerd.
‘SLAAP LEKKER, honneponnen’, zegt Laura Slutsky tegen haar witte poedels als ze in haar crème satijnen twijfelaar klimt. De hondjes liggen met z'n tweeën in hun mandje. Laura slaapt alleen.

Laura Slutsky is directeur van een groot castingbureau in New York, een van de vele carrièrevrouwen die de vruchten plukken van de tweede emancipatiegolf. Sinds deze vrouwen kansen krijgen, doen ze het beter dan mannen op school, op de universiteit en op de werkvloer. Ze zien er goed uit, slagen in hun beroep en hebben vele sociale vaardigheden ontwikkeld. Eén ding ontbreekt: de bijbehorende man. Even ontwikkeld, succesvol en volwassen als zij.
Waar blijven de leuke geëmancipeerde tegenhangers van al die geëmancipeerde vrouwen? Is het werkelijk zo onmogelijk om die ene tegen te komen als je als vrouw alles mee hebt behalve jeugd? Filmmaakster Marijke Jongbloed, alleen en eind dertig, stuitte zelf op dit probleem. Ze besloot een vijftal documentaires te maken over alleenstaanden in grote wereldsteden. In de eerste daarvan: Fatal Reaction: New York, is Laura Slutsky de hoofdpersoon.
New York is voor een alleenstaande vrouw de op een na moeilijkste plaats om hem te vinden. Alleen een leprakolonie in Hawaii telt meer alleenstaanden. Onderzoekers van Harvard en Yale berichtten begin jaren tachtig dat hoogopgeleide vrouwen van veertig jaar en ouder in New York City meer kans liepen op een schot van een terrorist dan op een huwelijk. Het onderzoek bleek niet te kloppen, maar na de paniek bleef de nasmaak: vrouwen betalen voor hun ambitie vaak de prijs van eenzaamheid.
Ook in Nederland vallen veel carrièrevrouwen in deze valkuil van de emancipatie. ‘Er loopt niks rond!’ is hun veel geuite wanhoopskreet als ze de 35 zijn gepasseerd. De meeste mannen lijken al te zijn geplukt door vrouwen die op jongere leeftijd de prioriteit aan liefde en gezin gaven. Ja, er lopen wel een paar oudere mannen rond. Maar de begeerlijken onder hen gaan er vandoor met jongere vrouwen. Degenen die overblijven, zijn meestal niet voor niets alleen.
ER ZIJN NAAR schatting twee miljoen alleenstaanden in Nederland. Van hen is de helft op zoek naar een partner. Uit een onderzoek van het CBS uit 1995 bleek dat van de hoger opgeleide vrouwen 25 procent alleenstaand is. Voor mannen is dat percentage 18. Relatiebemiddelingsbureaus varen er wel bij. Naast de reeds bekende - 'Mr. Annelies Penning: Als je jezelf het beste gunt…’ - komen er elke week zo'n drie tot vier nieuwe bij - 'Nieuw Geluk, bekend van tv en radio’, 'Cupido brengt u bij elkaar! Bel nu voor de brochure om straks weer verliefd te zijn’, of, iets specialistischer: 'Realistic, voor weduwen en weduwnaars’. De advertentiekolommen in de kwaliteitskranten wemelen van de 'bijzondere, warme, fin. zelfst. ac. vrouwen’ die op zoek zijn naar hun evenknie.
Marijke Jongloed zette zo'n advertentie, en omschreef zichzelf daarin als 'blondine met scherpe oogopslag’. Haar documentaire begint met de telefonische reacties die ze kreeg. Die zijn verbijsterend platvloers. De meeste mannen blijken alleen maar uit te zijn op een seksueel avontuur. Jongbloed: 'De gekste reacties heb ik niet eens in de film opgenomen. Zo was er een man, die vroeg wat er voor een seksmachine op mijn antwoordapparaat stond. Bleek dat hij het woord “faxmachine” verkeerd had verstaan!’ Ze zucht: 'De meeste mannen die los rondlopen, zijn door hun vrouw door het melkluikje naar buiten geschoven. Er zijn wel alleenstaande mannen, maar bijna altijd van die sneubakkies. Ontwikkelde vrouwen moeten het vaak doen met mannen die ik nog met geen golfclub zou aanraken. De vrouwen die tegen beter weten in iets met dat soort mannen aangaan, zitten na twee maanden te soppen en te grienen.’
IN FATAL REACTION: New York toont de Amerikaanse Laura Slutsky zonder gêne het verdriet en de frustratie van het alleen-zijn. Bij de psychiater stort ze veel tranen over dit onderwerp. In haar wanhoop zoekt ze soelaas bij geduldige en goedbetaalde schoonheidsspecialistes, astrologen en waarzegsters ('Ik heb gedroomd dat je volgend jaar zult trouwen…’).
Tijdens de filmopnamen van Fatal Reaction raakt Laura gecharmeerd van een 55-jarige Italiaan. Hij is het meest gewilde object op een vrijgezellenveiling, waar Laura als veilingmeester optreedt. Opgewonden vrouwen hebben voor een afspraakje met hem 1500 dollar over.
In New York is de nood dus hoog gestegen. Workshops met titels als How to get to 'I do’ en How to steal the man you want from another woman worden druk bezocht. Jongbloeds beelden van deze seminars zijn hilarisch. De mooie jonge workshop-leidster geeft tips als: 'Zorg dat je altijd minstens vijf mannen in reserve hebt. Gedraag je vrouwelijk als je een mannelijke man wil. Antwoord nooit maar dan ook nooit op zijn boodschappen op je antwoordapparaat.’ De bebrilde cursistes maken ijverig aantekeningen. Ten slotte peperen de cursusleidsters nog eens in: 'Je kunt niet alles hebben. Om een echtgenoot aan de haak te slaan, moet je passief zijn en niet te veel opinies hebben.’
Zwijg en wees mooi. Waar hebben we dat eerder gehoord? Margaret Kent raadt in haar bestseller How to Marry the Man of Your Choice vrouwen aan om strakke jurkjes te dragen en tijdens de eerste tien ontmoetingen met een man niet over zichzelf te praten. Een vrouw dient slechts een mooi, groot oor zijn. Het boek is in tientallen talen vertaald.
Een en al oor zijn. Jeannette (45, medisch analiste) en Karin (42, maatschappelijk werkster) hebben er weinig zin in. Op de dansavond in een Nijmeegs buurtcentrum kijken ze onbewogen naar enkele mannen in paarse T-shirts, die zich ritmisch voortbewegen. 'Niet bepaald spannende types’, vinden ze. 'Maar we weten niet waar we elders in de stad mannen kunnen ontmoeten.’ Beiden hebben wel eens een advertentie gezet in een landelijk dagblad. Veel mannen die daarop reageerden waren 'sociaal gestoord’, vindt Karin. Ook Jeannette wil geen mannen die alleen over zichzelf praten. 'Met de mannen die ik via mijn advertenties ontmoette, was ik meestal snel uitgepraat.’
Het kan erger. Monique (63) adverteerde in NRC Handelsblad. 'Eentje kwam binnen en zonder me zelfs maar aan te kijken, holde hij naar het raam om de tuin te bekijken. Een ander vroeg ik belangstellend naar zijn beroep. Als enig antwoord greep hij me in mijn kruis.’
Ze heeft het zoeken opgegeven. 'Ik denk dat je als je van het leven een warme relatie verwacht, je van een koude kermis thuiskomt. Mannen kunnen zich geen akeliger onderwerp van gesprek bedenken dan relaties. Het interesseert ze gewoon niet. Daar kunnen ze niks aan doen, dat is de aard van het beestje.’
De ongelijke sekseverhoudingen in noordwest-Europa hebben gevolgen tot ver over de grenzen. Jeannette ging op een georganiseerde vakantie naar Cyprus. Het eiland bleek werkelijk te worden overspoeld door alleenstaande Nederlandse, Engelse en Duitse toeristes. Velen beginnen een verhouding met een Cyprioot, en daardoor raakt de sociale structuur van het eiland ontwricht, meent ze. 'De reisleidster vertelde dat de Cypriotische vrouwen wanhopig zijn. Ze kopen allemaal lingerie en zwarte satijnen lakens om hun mannen nog een beetje thuis te houden.’
ALS DE ADVERTENTIES en de reisjes voor alleenstaanden niks opleveren, is er altijd nog de koppelaarster. Mr. Annelies Penning begon tien jaar geleden een relatiebemiddelingsbureau voor hoger opgeleiden. 'Nadat mijn partner stierf dacht ik: nu wil ik iets moois voor de mensheid doen’, vertelt ze. Dat moois kost 250 gulden voor een introductiegesprek, en 250 gulden voor iedere daaropvolgende afspraak. Daarnaast geeft ze workshops voor vrouwen die het moeilijk hebben op de relatiemarkt, en een gemengde workshop Breng meer liefde in uw leven. In deze workshop moeten mannen en vrouwen vertellen wat ze aantrekkelijk aan elkaar vinden.
Bij Mr. Annelies Penning kloppen meer dan tien keer zo veel vrouwen als mannen aan. Toch denkt Penning niet dat succesvolle vrouwen meer problemen op de relatiemarkt hebben dan andere vrouwen: 'Ik heb de indruk dat het maar een klein groepje hoger opgeleide vrouwen is dat geen man kan vinden. Die staan hun probleem keihard met elkaar in de rondte te zingen en te roepen dat er geen leuke mannen meer zijn. De succesvolle vrouwen die wel gelukkig in de liefde zijn, hoor je niet.’
Om dit te bewijzen stelde Penning een lijst samen van de honderd machtigste vrouwen van Nederland. Zij telde onder hen zestig gehuwden, veertien samenwonenden en vijf met een lat-relatie. Penning: 'Vrouwen die zichzelf beter vinden, een goede baan en opleiding en een aardig uiterlijk hebben, zijn echt veel te veeleisend. Ze willen het hele rijtje: een man met een goede opleiding, een goede baan, sociaal vaardig en met relativeringsvermogen, betrouwbaar en dan ook nog vijf centimeter langer dan zij. Dan wordt het gewoon moeilijk. Negentig procent van de vrouwen is op zoek naar het soort mannen waar er maar tien procent van zijn.’
Geen wonder dat het Penning niet altijd lukt om passende partners te vinden. Ook voor Femke niet. Femke is veertig en maakte een snelle carrière als manager bij een multinational. 'Toen ik twintig was en op mijn mooist, kreeg ik de boodschap: jij bent intelligent, ga maar carrière maken. Van een vaste relatie is het toen niet gekomen. Andere zaken gingen voor.’
Ze heeft alle paden van de partnerjacht bewandeld. 'Ik ben een zeer sterke vrouw. Ik trek allemaal slappelingen aan, wier eigen leven eigenlijk mislukt is. Verwende prinsjes zijn het. Mijn laatste vriend was zo gefrustreerd dat ik was wat hij wilde zijn, dat hij me constant kleineerde. Achteraf ben ik dolblij dat ik niet aan zo'n type vast zit en ook nog alimentatie voor hem moet gaan betalen.’
Omdat ze geen geschikte man kon vinden heeft Femke nu twee kinderen in haar eentje. 'Ik ben perfect in staat om zelf mijn leven te leven. Wat zou ik dan met al die gefrustreerde paljassen! Ik wil niet een relatie ten koste van alles.’
DOOR DE VELE teleurstellingen leggen veel vrouwen zich erbij neer dat een vaste relatie voor hen nu eenmaal niet is weggelegd. Fien Volders, 58, beeldhouwster en schrijfster, laat zich echter niet uit het veld slaan. Vorig jaar kwam van haar de erotische dichtbundel Liefde en verlangen uit bij uitgeverij Vleermuis te Roermond. Daarin gaat zij het probleem van de ouder wordende vrouw zonder man niet uit de weg. Lees haar gedicht 'Liefde, later’: 'Afscheid nemen van een strakke huid/ van vruchtbaarheid/ van de geur die mannen trekt…/ Wie wordt nog op het spoor gelokt naar de verborgen bron/ wie buigt zich nog over de bloem/ die gloeiend zich ontvouwt…’
Tien jaar geleden begon Fien een man te zoeken. 'Aanvankelijk heb ik het voor me uitgeschoven om te bekennen: ik ben op zoek naar een man. Ik was jarenlang volslagen gelukkig in mijn eentje. Vriendinnen namen eenzame vrijgezellen mee als ze op de koffie kwamen, maar ik moest er niet aan denken. Toen werden mijn levensgeesten weer wakker en ik dacht: hoe kom ik ooit iemand tegen?’ Na een paar maanden van wanhoop en uitzichtloosheid besloot ze het praktisch aan te pakken. Ze benaderde vijf relatiebureaus. Die wezen haar af. 'Te oud. Bot, hoor. Maar toen dacht ik: nu ga ik door. Ik wilde niet thuis gaan zitten wachten op een wonder.’
Advertenties dus. 'Door advertenties te zetten heb ik veel geleerd. Wat ik wil, wat ik niet wil en waarom. Er zijn wel potentiële partners, maar die leven in het verborgene. Je moet jezelf kenbaar maken. Door een advertentie te zetten doe je een heel duidelijk bod.’ Een van haar advertenties luidde: 'Beeldhouwster zoekt inspiratie.’ Fien: 'Dat had vreselijke repercussies! Mannen wilden voor mij naakt poseren! Ze dachten dat ik een erotische speeltuin had.’
Ze heeft geleerd haar wensen heel precies te formuleren. Hij mag geen alcoholist zijn, en ze moet ook met hem kunnen praten: 'Voor mij geen Willem de Zwijger! En hij moet ongebonden zijn en eigen bezigheden hebben. Ik heb geen tijd om hem de hele dag te amuseren. Ik zeg ook altijd dat ik iemand van mijn leeftijd wil. Toch reageren en rustig mannen van zeventig. Die denken dan dat je dat niet erg vindt. Dan ben je toch weer de jongere vrouw, dat is er zo ingebrand. Dat wil ik niet.
Heel vaak bleek dat er met de mannen die ik ontmoette iets mis was. Dat kon van alles zijn: grote psychische problemen, of mannen die net gescheiden waren en alle vrouwen van de wereld wilden hebben. Die problemen zie je er vaak aan de buitenkant helemaal niet van af, dat is het verraderlijke. De leuke mannen zijn meestal gebonden, of heel kort vrij tussen twee bindingen in. De alleenstaande mannen zijn vaak heel tragisch.
Toch heb ik ook een paar heel leuke ontmoetingen gehad. Ik spreek meestal af om te gaan zwemmen. Dan zie je meteen wat voor vlees je in de kuip hebt. Dan spreek ik mezelf van tevoren toe: Niet meteen harder gaan zwemmen dan hij. Ik ben zelf krachtig, ook fysiek, omdat ik beeldhouw.’ Onlangs heeft Fien Volders weer een nieuwe vriend opgedaan. Stralend: 'Het klikt fantastisch. Op àlle gebieden.’
ANNEMARIE DE RAADT (37) heeft nog geen vaste vriend, maar is alleszins optimistisch. Toen zij merkte dat het voor 30-plussers zoals zij moeilijk was om nieuwe mannen tegen te komen, richtte ze Première op. Dit Amsterdamse bureau organiseert avondjes uit voor mensen die nieuwe vrienden zoeken. 'En al is het niet per se de bedoeling, dan kan het toch gemakkelijk gebeuren dat u óók die ene speciale persoon treft’, staat er in de folder. Per maand biedt Première haar leden tien evenementen in groepsverband, variërend van een kerstviering tot een potje klootschieten in Twente. De Raadt: 'Ik zeg altijd: vergeet het mannetje zoeken, vergeet het vrouwtje zoeken, dan komt het allemaal vanzelf wel. Het grote probleem is dat je een behoefte hebt waar je niet aan kan werken. Voor een Mercedes kun je sparen. Maar als je een partner zoekt, zegt men: hoe meer je er aan doet, hoe minder kans dat het lukt. Dat is frustrerend. Je kunt het toeval best een beetje helpen door in de circulatie te blijven.’
Zelf komt ze zo'n honderd nieuwe mannen per jaar tegen. 'Dan moet het wel raar lopen wil je niemand vinden. Trouwens, de leuke mannen die nu nog gebonden zijn, komen ook in een huwelijkscrisis, en dan zijn ze binnen de kortste keren weer op de markt.’ De Raadt gelooft niet in een kloof tussen de seksen. 'Absolute flauwekul. De meeste mannen van mijn leeftijd zoeken een vrouw van ongeveer hetzelfde niveau als zij zelf. Het gaat er veel meer om dat je op het juiste moment iemand ontmoet die in dezelfde levensfase zit.’
De documentaire van Marijke Jongbloed inspireert haar niet bepaald: 'Hè bah, over zo'n wanhopig Newyorks mens. Zo'n voorbeeld wil je toch niet voor ogen hebben…’
Marijke Jongbloed doet dit soort uitlatingen af als 'wegschuiven’. 'Laura Slutsky laat juist het verdriet en de frustratie zien die in deze maatschappij taboe zijn. Je moet gewoon erkennen dat ’t heel vervelend is. De vrouwen die zeggen dat ze er niet mee zitten, snikken ’s nachts in hun kussen.’
Tijdens haar research zag Jongbloed er vanaf om ook een documentaire over Nederlandse alleenstaande vrouwen te maken. Te weinig vrouwen wilden met naam en gezicht voor de camera. Door de vele reacties op Fatal Reaction is ze van gedachten veranderd: deel vijf zal over Nederland gaan. Jongbloed: 'Dan komen al die vrouwen die in de ontkenning zitten zichzelf nog wel tegen…’