Ger Groot

Details

Wat Hergé voor het stripverhaal deed, deed Simenon voor de roman. Allebei waren ze grootmeesters van de heldere lijn die geen tweeslachtigheid toestaat. De werkelijkheid van Kuifje is zichtbaar tot in de details, die op de tekeningen relatief schaars en bijna altijd functioneel zijn. In de romans van Simenon is de verhaallijn doelbewust en de beschrijving nooit uitvoeriger dan nodig. Beiden waren de grote positivisten van de Belgische literatuur.

Onvermijdelijk trekken de details juist dankzij hun spaarzaamheid alle aandacht naar zich toe. Op dat moment blijkt hoezeer beide oeuvres geworteld zijn in het tijdperk waarin zij tot stand kwamen. Kuifjes drollenvanger laat zich niet straffeloos vervangen door een spijkerbroek, die de held laat verdwalen in een tijdperk waarin hij niet thuishoort. En in het werk van Simenon beschermen mannen bij regen hun schoeisel nog met overschoenen en zetten er bij het drogen spanners in opdat ze hun vorm niet verliezen.

Hoeden en handschoenen zijn verplichte kledingstukken in Simenons romans, die nadrukkelijk het stempel dragen van de jaren dertig, veertig en vijftig. Telefoneren is — anders dan bordeelbezoek — nog niet vanzelfsprekend. Stropdassen worden hoogstens in de Parijse hoogzomer losgeknoopt, tutoyeren geldt als een Amerikaanse mode en een onwelvoeglijkheid in het openbare taalgebruik doet menige rechercheur nog blozen.

Het valt allemaal na te lezen in de nieuwe vertalingen van Simenons werk, die ter gelegenheid van zijn honderdste geboortedag in de Pandora-pocketreeks en met drie in één band bij Atlas verschenen zijn. In Frankrijk viel hem de hoogste eer te beurt met de opname in de Pléiade-reeks van 21 romans in twee dundrukbanden. Omvangrijk zijn de ruim vierhonderd romans van Simenon nooit geweest.

Leesbaar is zijn klare lijn van schrijven nog altijd, maar vooral in zijn policiers onthullen de details een bijna onherkenbaar geworden wereld. Misschien is het meest terloopse er tegelijk het schokkendst in. Mevrouw Maigret is in de politieverhalen discreet aanwezig op de achtergrond, als het contrast dat duidelijk moet maken dat hij elders is. Fysiek wanneer hij een zwaar verhoor afneemt, of geestelijk wanneer tijdens vriendenbezoek de moordzaak maar niet uit zijn gedachten wil. Zij stelt dat allemaal feilloos vast en weet dat ze niets moet vragen. Het is haar zaak niet.

In het universum van Maigret zijn, net als in dat van Kuifje, vrouwen afwezig. Bij de politie lopen ze alleen voor schaduwklusjes rond en daarbuiten belichamen zij weliswaar alle vormen van verdorvenheid, maar lijkt de commissaris er nauwelijks door te worden geraakt. Hoe seksueel bezeten de stad ook mag zijn, de begeerte heeft op hem geen vat meer — zoals ze dat op Kuifje nog niet heeft.

Voor een seksueel geobsedeerd auteur als Simenon is dat een vreemd ascetisme. Verlangde hij in de figuur van Maigret naar een bevrijding uit de erotiek? Als dat zo was, dan heeft dat in zijn politieromans niet alleen geleid tot de terugkeer van het oude feminiene alternatief, heilige of hoer te zijn. De geslachtelijke onrust wordt er zelf een detail in, het opvallendst in de routine van Maigrets vraag of de vermoorde er een minnaar of minnares op nahield. Het klinkt libertijns, maar toon en stijl van de vraag zijn even altmodisch als overschoenen of een zomerse strohoed.

Pas wanneer Simenon het verlangen zelf aan het woord laat, reikt het over de tijd en zijn gewoonten heen. Daarvoor moest Simenon wég van Maigret, voor wie de begeerte, hoe vaderlijk begrepen ook, een detail uit andermans leven bleef. In de romans waarin de commissaris niet optreedt, is de lijn even helder en het detail even sprekend. Maar de erotiek wordt plotseling zinderend in deze boeken waarin vrouwenfiguren niet langer tot een figurantenrol veroordeeld zijn. Zij worden subject of voorwerp van een passie die spreekt, en daarmee losbreekt uit het politieraadsel van de crime passionnel.

Opgesloten in het detaillisme van een vreemd geworden alledaagsheid heeft Maigret de teloorgang van zijn wereld slecht overleefd. Maar de getroebleerde zielen uit Simenons andere romans leven nog. Hun verlangen, dwaasheid en bezetenheid zijn niet veranderd in hun troebele kracht en zelfs niet in hun vorm. Erotiek is nooit alleen maar een detail.