Details

In 1984 verweet Elco Brinkman Kamerleden dat ze zich te veel bezighielden met kleinigheden. Maar goed bestuur gaat soms om belangrijke details. Zie de huidige problemen bij de zorginstellingen.

AAN DE HAAGSE STAMTAFEL waar journalistiek en politiek elkaar tegenkomen, wierp iemand de vraag op hoe ver we terug in de tijd moeten als de economische groei zo ver inzakt dat er slechts vijftig procent van overblijft. Het was tenslotte de week waarin voor het lopende jaar een daling van de groei met 3,5 procent werd voorspeld, waarmee de recessie het officiële stempel ‘ernstig’ kreeg; ook minister-president Jan Peter Balkenende kon dat niet meer onder stoelen of banken steken.
De achterliggende gedachte bij de – door economen niet goedgekeurde – exercitie was: achterhalen hoe de wereld eruitzag toen het bruto binnenlands product, de graadmeter, vijftig procent was van dat van het vorige jaar. Vonden we destijds dat we arm waren? Wat zouden we nu moeten inleveren om terug te keren naar die tijd: de derde vakantie, tweede auto, jacuzzi, flatscreen televisie, dagelijkse fles topwijn, eenpersoonskamer in het verpleeghuis? Echt stamtafelpraat.
Over het jaartal werd wat gegokt, maar de dag erna is het met een rekenmachientje uitgerekend, keurig met de groeicijfers van het Centraal Planbureau (CPB) van de afgelopen decennia. Wat blijkt: dan zijn we ongeveer terug in 1984.
Ter opfrissing van het geheugen: Nederland had toen zo’n twee miljoen inwoners minder dan nu, protesteerde massaal tegen de kernwapens, de zure regen en het korten op de uitkeringen, maakte kennis met de eerste reageerbuisbaby, las over frauderende directeuren van het pensioenfonds APB, rondde de brede maatschappelijke discussie over kernenergie af met de conclusie dat er moest worden ingezoomd op energiebesparing en milieuvriendelijke energiebronnen, en zag hoe de Maas in Limburg voor flinke wateroverlast zorgde.
Of je je toen rijk of arm voelde, was net zo subjectief en relatief als nu, maar grosso modo vonden we ons toen niet arm. Wel zal het sterk hebben afgehangen van de vraag of je werk had of niet. Zoals dat ook de komende tijd zal gelden, want van werkend Nederland blijft vooralsnog de koopkracht op peil. De werkloosheid liep in 1984 op tot tegen de tien procent. Het CPB voorspelde vorige week dat dit jaar zo’n dikke vijf procent van de beroepsbevolking geen baan zal hebben en dat dit percentage in 2010 zal oplopen tot tegen de negen.
Het is grappig zo wat rond te neuzen in 1984. Vooral als uit de herinnering een politiek relletje wordt opgefrist dat een bijzonder licht werpt op een affaire die nu speelt. Elco Brinkman was destijds CDA-minister van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur. Hij raakte met de Tweede Kamer in de clinch na uitspraken in het weekblad Vrij Nederland. In een interview had Brinkman de Kamerleden verweten dat ze te veel aandacht besteedden aan details. Hij vond dat ze eigenlijk in deeltijd moesten werken en daarnaast een deeltijdbaan in de maatschappij zouden moeten hebben.
Partijgenoot minister-president Ruud Lubbers viel hem af, hetgeen niet de laatste keer zou zijn, de Kamer viel over hem heen en Brinkman moest zijn excuses aanbieden. Maar wie Brinkmans huidige lijst met functies ziet, realiseert zich dat hij dat van die details altijd is blijven vinden en dat hij twee deeltijdbanen waarschijnlijk het absolute minimum vond. Naast zijn hoofdfunctie als voorzitter van Bouwend Nederland heeft Brinkman momenteel 23 nevenfuncties. Met zo veel petten op je hoofd bestuur je vanzelf op hoofdlijnen. Volgens een inventarisatie van de Volkskrant is Brinkman daarmee een van de invloedrijkste Nederlanders.
Een van die nevenfuncties is het voorzitterschap van de raad van toezicht van Philadelphia, een organisatie in de gehandicaptenzorg die in grote financiële problemen verkeert. Het College Sanering Zorginstellingen heeft geconcludeerd dat de dramatische verliezen bij Philadelphia het gevolg zijn van slecht bestuur en slecht toezicht. Even niet op de details gelet? Hoewel je je kunt afvragen of de aankoop van het vervallen kasteel Beverweert in Bunnik een detail is.
Gevolg is wel dat er personeel uit moet om de verliezen enigszins te kunnen opvangen. Brinkman heeft zijn voorzitterschap bij Philadelphia ter beschikking gesteld, maar vooralsnog is er niemand gevonden die de puinhoop wil gaan opruimen.
Ook bij zorginstelling Meavita zijn er grote financiële problemen, onder meer ten gevolge van een TV-phone-project en het investeren in zorgdorpen in Spanje. Voorzitter van de raad van toezicht van de Meavitagroep is Loek Hermans, ook een ex-minister en een man met zo’n waslijst aan nevenfuncties dat die bijna deze hele kroniek zou kunnen vullen. Blijkbaar heeft ook hij niet op de details gelet, al is hier opnieuw de vraag of het nog wel om details gaat.
Ook bij Meavita, of wat daar na de verkoop van de Haagse poot nog van over is, moet er personeel uit. Het is gemeenschapsgeld waar in beide gevallen slecht mee is omgesprongen, maar de politiek kan niks doen. Zoals staatssecretaris Jet Bussemaker van Volksgezondheid deze week zei: zorginstellingen zijn private instellingen met raden van toezicht. Daar voegde ze overigens aan toe dat de leden daarvan ‘soms te nauw bevriend zijn met de directies’. Een detail?
Terug naar 1984. Ronald Reagan boekte bij de Amerikaanse verkiezingen een historische zege, wat ook een overwinning was voor de neoliberalen. Waren dat niet de aanhangers van de theorie dat de vrije markt zaken beter regelt dan de overheid, die daarom pleitten voor privatisering? Ook een detail bij de huidige problemen in de zorg en de economie?