Deur op slot voor Servië?

Afgelopen maandag vergaderden de EU-ministers van Buitenlandse Zaken over Servië. Moest het land een officiële stap worden gegund op weg naar het lidmaatschap van de Unie? Inmiddels zijn alle buren van Servië aspirant-EU-leden, inclusief de ministaatjes Kosovo en Montenegro.

Lange tijd hield Nederland toenadering van Servië en de EU tegen. Officieel omdat de regering in Belgrado niet genoeg zou meewerken met het Joegoslavië Tribunaal. Onderhuids speelden woede en schaamte over de massamoord in Srebrenica, onder verantwoordelijkheid van de voortvluchtige Bosnisch-Servische generaal Ratko Mladic.

Jarenlang blokkeerde Nederland een handelsverdrag, om goederen van het economisch worstelende Servië makkelijker en goedkoper op de Europese markt te brengen. Daar schoot niemand iets mee op. Door de tariefmuren bleef in Servië de smokkel welig tieren, en dat hield de onderwereld machtig. De ‘Joego’-maffia maakte zich in Nederland gevreesder dan Comorra of N'drangeta - de strijd tussen twee schietgrage Joego-bendes met kopstukken als ‘Paja’, ‘Jotsa’ en ‘Bato’ leidde tot een lange lijst liquidaties in Amsterdam. De lange jaren van armoede en oorlog in het voormalige Joegoslavië (1991-1999) maakten het dievendom machtig. In 2003 liquideerde de Zemun-bende zelfs de Servische premier Zoran Djindjic. Eind augustus leverde Kroatië de gevluchte sluipmoordenaar uit. Dat was een duidelijk teken dat de betrekkingen tussen de voormalige aartsrivalen weer goed zijn. Dat mag een wonder heten: tijdens de Kroatische oorlog steunde Servië de Servisch-Kroatische opstandelingen die zich wilden afscheiden; tijdens de daaropvolgende oorlog in Bosnië bewapenden Kroatië en Servië beide bloeddorstige milities die elkaar en de Bosnjakken (destijds Moslims - met een hoofdletter - genoemd) te lijf gingen. Deze paramilitaire groeperingen wortelden in diezelfde misdaadclans die nu door Zagreb en Belgrado worden aangepakt.

Het bestrijden van de georganiseerde misdaad wordt effectiever als de legale economie mensen weer perspectief biedt - een uitvloeisel van EU-lidmaatschap. En dat niet alleen: het verweven van nationale economieën voorkomt oorlog, iets wat op de West-Balkan actueel is, gezien de diepe Servische rancune over het afscheiden van Kosovo. Ooit, toen de wereldoorlogen minder ver uit beeld waren dan nu, was dat het belangrijkste doel van Europese eenwording.

Met zijn halsstarrige houding staat Nederland binnen de EU alleen. In juni gaf toenmalig buitenlandminister Maxime Verhagen het verzet op. Maar in een recente Kamermotie werd de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Uri Rosenthal (VVD) alsnog opgedragen de deur voor Servië op slot te houden. De motie is ingegeven door het uitblijven van Ratko Mladic’ arrestatie en een matige Servische samenwerking met het Tribunaal. Dat laatste wordt algemeen beschouwd als een tijdelijke dip: de vorige beoordeling was veel beter. Rosenthal heeft moeten bedingen dat bij elke volgende toetredingsstap opnieuw wordt bekeken of Servië voldoende samenwerkt met het Tribunaal.

Mocht het Nederlandse parlement besluiten zich minder streng op te stellen, dan is dat geen nederlaag. Pas nadat Kroatië in 2004 werd toegelaten als aspirant-lid wist het de voortvluchtige generaal Ante Gotovina te arresteren, waarna de echte onderhandelingen konden beginnen.