Leela Corman

Deze, idiotke!

De letterlijke vertaling van Unterzakhn, de Jiddische titel van deze graphic novel, is ‘ondergoed’. Meideles is ook weer een Jiddisch woord en betekent ‘meisjes’. Dat leer je als je de woordenlijst achter in het boek raadpleegt.

Medium corman meideles

Meideles, dat zich afspeelt in de joodse buurt van New York aan het begin van de twintigste eeuw, zit vol met van die woorden die je tijdens het lezen hardop wil uitspreken om te horen hoe het klinkt (zoals ‘gefilte fisj’, ‘kvetsj’ of het fraaie ‘luftmenschen’).

Het verhaal over de joodse tweelingzussen Fanya en Esther begint met een bezoekje aan de drukbezochte markt. Moeder deelt meteen een tik uit als Fanya niet de juiste rol stof pakt (‘Deze, idiotke!’). Daarna vinden ze een bloedende vrouw op de stoep. De moeder stuurt Fanya weg om de vrouwendokter Bronia te halen. In de chaos die New York toen was, verdwaalt Fanya en raakt ze steeds verder in paniek. Wanneer ze de weg vraagt naar Bronia, de vrouwendokter, kijken mensen haar vreemd aan. Bronia komt te laat en de vrouw is overleden aan een mislukte abortus die ze zelf had uitgevoerd. Leg dit allemaal maar eens uit aan een jong meisje. De hardvochtige moeder is niet de meest subtiele opvoeder en maakt er een bloederig verhaal van (‘en toen is ze leeggebloed als een sjabbeskip!’), waardoor de meisjes ’s avonds in bed vol verwarring wachten op enge dromen. Het moge duidelijk zijn, de tweelingzussen hebben geen fijne jeugd. Ze moeten hard werken, mogen niet naar school en krijgen om de haverklap straf van hun verbitterde moeder. De enige momenten waarop ze echt plezier maken is als hun vader ze meeneemt voor een wandeling in het park.

Fanya legt contact met Bronia, die haar wil leren lezen en haar vraagt om bij haar te komen werken. Daar spreekt de gemeenschap natuurlijk weer schande van, want Bronia (‘de babymoordenaar’) helpt vrouwen bij het afdrijven van hun kind. Iedereen kent de vrouwendokter en veel vrouwen zijn wel eens langs geweest, maar ze kijken haar daarna met de nek aan.

Medium pagina 19
Ze moet het bed delen met veel harige, dikbuikige mannen en leert van zich afbijten als andere vrouwen jaloers zijn

Esther slaat een ander pad in, dat later nog veel meer tongen los zal maken. Ze moet de was brengen naar het bordeel van Miss Lucille. Dat vindt ze wel een spannende plek met al die opgemaakte vrouwen met mooie jurken. Als ze ook wordt opgemaakt, krijgt ze thuis natuurlijk weer de wind van voren. En zo rollen de twee meiden door hun hardvochtige leven. Moeder probeert haar dochters zo eerbaar mogelijk op te voeden, maar doet dat op een ruige manier met harde straffen en een hoop Jiddisch gevloek. Later blijkt dat ze een flinke berg boter op haar hoofd heeft, omdat iedereen blijkbaar weet dat mevrouw Feinberg met jan en alleman het bed deelt. De hypocrisie van de joodse wijk is een thema dat de hele tijd terugkomt. Dat is natuurlijk niet vreemd, gezien de beroepen waar de meiden naartoe bewegen. De een wordt zelf later ook vrouwendokter (die vreemd genoeg ook per ongeluk zwanger wordt), de ander eerst prostituee en uiteindelijk succesvol variété-artiest. Die tweede carrière krijgt de meeste aandacht en levert de meest smeuïge verhalen op. Esther krijgt haar plek op het podium niet cadeau. Ze moet het bed delen met veel harige, dikbuikige mannen en leert flink van zich afbijten als de andere vrouwen jaloers worden op haar succes.

Meideles wordt vaak vergeleken met Persepolis van Marjane Satrapi. Beide boeken zijn geschreven door een jonge vrouw (komt nog steeds niet vaak voor in de door mannen gedomineerde stripwereld), spelen in een exotisch milieu (het joodse getto van New York en Iran voor de revolutie) en de belangrijkste overeenkomst: ze zijn getekend in een rauwe zwart-witstijl. Een van de belangrijkste invloeden hiervoor is de Franse David B. Zijn L’Ascension du haut mal (in het Nederlands vertaald als Vallende ziekte) heeft duidelijk school gemaakt. Veel expressieve gezichten, veelal in close-up met weinig details en grote zwarte vlakken vol arceringen, geven het artwork een sfeer alsof het in het Europese interbellum is gemaakt. Dat past goed bij de inhoud van Meideles, dat ongeveer in die tijd speelt.

Medium meideles beeld

Meideles heeft een aantal prijzen gewonnen en werd meermalen genomineerd. Het heeft niet dezelfde impact als Persepolis, dat een onverwachte wereldwijde hit was. Het verhaal is iets te rechtlijnig verteld (twee zussen groeien uit elkaar) en het tekenwerk is minder subtiel. Het heeft wel veel te bieden, alleen al door alle Jiddische slang is het lezen een feest. Ook de tragiek van de twee zussen die in een keiharde, vrouwvijandige wereld opgroeien tegen de achtergrond van het New York van honderd jaar geleden maakt Meideles een interessant boek.


Leela Corman. Meideles
Xtra, 216 blz., € 19,90

beeld: Het artwork heeft een sfeer alsof het in het Europese interbellum is gemaakt. Uit het besproken boek.