Week 35

Deze Week

Vergeten gebied

Grote donorlanden weten niet hoe ze moeten reageren op de bereikte wapenstilstand in Noord- Oeganda.

NEW YORK – Zuinigjes liet Jan Egeland, de noodhulpcoördinator van de Verenigde Naties, maandagavond vanuit New York weten dat het bereikte akkoord tussen de godsdienstwaanzinnige rebellen van het Leger van de Heer (lra) en de Oegandese regering «de beste hoop voor duurzame vrede in de regio» is. De rebellenleiders en de Oegandese autoriteiten besloten afgelopen weekend in Zuid-Soedan tot een staakt-het-vuren en zullen de komende drie weken besteden om de finesses uit te onderhandelen. Als het aan Egeland ligt, laat de occulte profeet Joseph Kony direct «als teken van goede wil» tienduizenden kindsoldaten en andere gevangen vrij.

Al sinds zijn aantreden, benadrukte de ondersecretaris-generaal van de VN in zijn korte verklaring, heeft hij dit «vergeten conflict» aan de orde gesteld. Maar Jan Egeland trad pas aan in 2003. En het conflict in Noord-Oeganda duurt al zeker sinds 1986, toen de huidige president Yoweri Museveni aan de macht kwam. Na de opeenvolgende dictators Obote en Amin, die beiden uit het Nilotische noorden kwamen, was Museveni de eerste president die uit het meer welvarende Bantu-deel van het land kwam. De nieuwe president herstelde rust en orde, maar vergat het zwaar onderontwikkelde noorden. Vele tientallen rebellenbewegingen elders in het land wist hij de kop in te drukken, maar voor Joseph Kony en zijn voorganger Alice Lakwena had hij nooit veel belangstelling. De kloof tussen noord en zuid in Oeganda is onder Museveni groter geworden dan ooit.

Dat kun je met recht een vergeten conflict noemen. Maar die diepere kloof kwam wel tot stand onder het toeziend oog van de westerse donorwereld – het imf, de Wereldbank en de VN incluis – die in de jaren negentig meer dan de helft van de begroting van Museveni ophoestte. Spinnend tevreden met de economische ontwikkeling in het zuiden van het land stonden de donorlanden Museveni’s geringe aandacht voor het noorden oogluikend toe. Zo kon de autoritaire president zijn macht verstevigen.

Dezelfde landen die al die jaren de ogen sloten of slechts halfhartige eisen aan het Oegandese bewind stelden, weten nu niet hoe ze met het door burgerorganisaties en de regering van Zuid-Soedan bewerkstelligde akkoord moeten omgaan. Dat komt deels doordat hooggeplaatste lra-leiders op verzoek van Museveni zijn aangeklaagd door het Internationaal Strafhof in Den Haag en in de eng rechtsstatelijke opvatting van onder meer de Nederlandse regering dus domweg berecht zouden moeten worden en niet aan een onderhandelingstafel thuishoren. Maar dat komt ook door schaamte over de Werdegang van Oeganda: van voorbeeldig ontwikkelingsmodel naar de zoveelste mislukte staat in Afrika.

Uiteindelijk is op de doorbraak van afgelopen weekend maar één reactie mogelijk: alle hulp aan Oeganda moet afhankelijk worden van progressie in de verhoudingen tussen zuid en noord en de ontwikkeling van het noorden.

PETER VERMAAS

Departement van Schijterigheid

Satirische video’s op het internet jagen Chinese partijbonzen op de kast en dus vaardigen zij nieuwe censuurregels uit.

PEKING – Chinese bureaucraten hebben natuurlijk geen enkel gevoel voor humor, maar met de nieuw voorgestelde internetregels maakt de overheid het voor grapjassen onbedoeld wel heel gemakkelijk. Om te voorkomen dat de immer pompeuze Chinese regeringsleiders, ambtenaren, beroemdheden en culturele iconen door het ongewassen internetvolk in het ootje worden genomen, moeten netvideo’s voortaan van tevoren door de Staatsraad voor Radio, Film en Televisie (sarft) worden gekeurd.

Het bijtende commentaar is niet van de lucht. «Ik noem de sarft in het vervolg het Departement van Schijterigheid», schrijft Wang Xiaofeng, redacteur van het weekblad Sanlian. «Eerst mochten de televisiestations geen strafzaken meer doen en vervolgens werden [in China altijd riskante] historische drama’s gecensureerd. Daarmee komen die regels tegen ongekeurde video’s op het internet dan ook precies op tijd. Stelletje lastpakken. Als ze nu eens met een wet zouden komen die precies aangeeft wat er wel en wat er niet kan zonder dat bangelijke geschipper, dan zijn we er meteen vanaf. Want dit is geen systeem. Een computersysteem dat met duizenden patches bij elkaar moet worden gehouden, noem je tenslotte ook geen systeem.»

Peking denkt te moeten ingrijpen, nadat eerder dit jaar het laatste werk van de bekende filmregisseur Chen Kaige door een tot dan volslagen onbekende netizen spectaculair door de mangel werd gehaald. De filmmaker, die begin jaren negentig het kostuumdrama Farewell to my Concubine maakte en daarmee werd genomineerd voor een Oscar, probeert al jaren zijn ingezakte carrière weer op te pompen, maar ook zijn laatste 25 miljoen euro kostende project The Promise flopte genadeloos in eigen land. Toen vervolgens ook nog eens de inmiddels fameuze parodie Moord Met Een Gestoomd Broodje van ene Hu Ge op het net verscheen – een snij-en-plak-project waarmee het artistiekerige en ambitieuze The Promise werd omgetoverd tot een twintig minuten durende dolkomische whodunnit (www.youtube.com) – ontplofte de geplaagde filmregisseur welhaast. En ook Peking was not amused. Want behalve dat een belangrijk confucianistisch kopstuk als Chen Kaige door het platte volk belachelijk werd gemaakt, bevat Broodje ook stukken staats-tv-journaal waarin de altijd doodserieuze gietijzeren nieuwslezers hilarisch uit de doeken doen hoe het met de voortgang in het onderzoek naar de broodjesmoord is gesteld. Donkere wolken pakten zich samen boven het hoofd van de doodsbange Hu Ge.

Aangemoedigd door de overheid wilde Chen hem voor de rechter slepen voor een (verzekerde) veroordeling, maar daarmee maakte de regisseur tot zijn eigen verrassing misschien wel de grootse vergissing in zijn carrière. Want ook Chinezen houden van een underdog en de ooit gevierde Chen maakte zich met zijn acties totaal impopulair. Uit een internetpeiling bleek dat niet minder dan 85 procent van de ondervraagden zich zonder meer achter Hu Ge schaarde. En in dat soort gevallen doet Peking gewoontegetrouw waar het het best in is: dreigen met verbieden, verbannen en censureren.

ANNE MEYDAM

Zie ook pagina 18 van dit nummer: «Virtueel naar een betere wereld»

Verlengde theepauze

Het cricketschandaal dat Pakistan en Engeland in de ban houdt, gaat niet om de bal, maar om de man.

LONDEN – Een paar jaar geleden speelden de cricketteams van Hampshire en Somerset tegen elkaar. Op een zeker moment zag scheidsrechter David Shepherd dat bowler (werper) Javed Aqib het ouderdomsproces van de bal middels zijn nagels of een scherp voorwerp had versneld. Hiermee trachtte de bowler reverse swing te krijgen, een verraderlijk, tegendraads effect. De scheidsrechter riep Aqibs aanvoerder bij zich. «Uh, aanvoerder, kijk toch eens naar die bal. Dat kan niet hoor, kun je even met je bowler praten?» De bal werd vervolgens in zijn oorspronkelijke staat hersteld en de wedstrijd ging gewoon door. De oude baas Shepherd, die altijd placht te huppelen als het scorebord 111, 222 of 333 runs aangaf, had het probleem op een tactvolle manier opgelost.

Dat kon niet worden gezegd van zijn Australische collega Darrell Hair, tijdens de recente wedstrijd tussen Engeland en Pakistan op de Londense Oval. Toen hij het vermoeden had dat de Pakistaanse spelers met de bal hadden gerommeld, liet hij meteen een nieuwe bal komen en gaf hij de Engelsen vijf runs extra. Het Pakistaanse team bleef na de theepauze uit protest in het paviljoen en tegen de tijd dat hun sit-in voorbij was, had de koppige Hair reeds besloten Engeland de zege toe te kennen. De grootste cricketrel sinds de omkoopschandalen was geboren. De Pakistaanse president Pervez Musharraf mengde zich in het debat en Hair, geschrokken van de furore, bood zijn ontslag aan in ruil voor een half miljoen dollar.

Hair staat binnen de cricketwereld bekend als de meest rechtlijnige scheidsrechter. Voor hem zijn The Laws of Cricket – cricket is de enige sport met wetten in plaats van regels – heilig, zeker de belangrijkste wet: de scheidsrechter heeft altijd gelijk. Dit principe komt dan ook uitvoerig ter sprake in zijn autobiografie Decision Maker. Maar zijn no-nonsense-houding blijkt niet altijd correct te zijn. Jarenlang heeft hij de Srilankaanse superwerper Muttiah Muralitharan ervan beschuldigd te gooien in plaats van te werpen. Na uitgebreid onderzoek in een laboratorium bleek dat Murali’s methode behalve uniek ook rechtmatig was.

Het vermoeden dat Hair «iets» heeft tegen innoverende Aziatische cricketers werd versterkt door het feit dat hij Pakistaanse cricketers geregeld het nadeel van de twijfel gaf. De Pakistaanse werpers hebben het cricket verrijkt met reverse swing (de Engelsen kunnen het inmiddels ook), een manier van werpen die goed werkt wanneer de bal droog, oud en aan één kant beschadigd is. Daarom zijn de Pakistaanse spelers usual suspects waar het gaat om ball-tampering.

Tien jaar geleden bezocht ik bij het Londense gerechtshof een spectaculair smaadproces tussen Ian Botham en Imran Khan, de Johan Cruijffs van het Engelse en Pakistaanse cricket. Botham had Khan ervan beschuldigd de naad van de bal met een flessendop te hebben bewerkt, waarna Khan, telg van een gegoede Punjabi-familie, meldde dat zijn rivaal van «below stairs» was. Getuige-deskundigen concludeerden dat ball-tampering wijdverspreid was.

De jongste affaire ging dan ook niet zozeer over «ungentlemanly tactics» als wel over autoriteit. Behalve een sport is cricket van oudsher een oefening in zelfdiscipline. Geen enkele vorm van protest is toegestaan, laat staan het demonstratief verlengen van de theepauze. Op The Oval woedde een strijd tussen een traditionele scheidsrechter, voor wie Wet 42 Subsector 3 Paragraaf B heilig is, en een trots, rebels Pakistaans team. «De Pakistaanse ministaking was een bescheiden antwoord op een onrechtvaardige beschuldiging en een beter voorbeeld voor de jeugd dan onderwerping aan de cultus van de scheidsrechter», schreef Mike Marqusee, auteur van Anyone but England: An Outsider Looks at English Cricket.

Een van de eerste spelers die de autoriteit van de scheidsrechter aantastte, was uitgerekend de oervader van het Engelse cricket, W.G. Grace. Deze legendarische slagman werd ooit op de eerste bal uit gegeven, waarna hij gewoon bleef staan. «De toeschouwers zijn gekomen om mij te zien batten, niet u te zien scheidsrechteren», hield hij de man in het wit voor.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Lebensgefühl ANGST

De Bundesnachrichtendienst heeft het sinds 9/11 maar druk gekregen. Ambitieuze geheim agenten ondervroegen zelfs (onschuldige) Duitse moslims in Guantánamo.

BERLIJN – Afgelopen week werden twee jonge islamitische studenten aangehouden die in twee treinen nabij Keulen bommen hadden verstopt. Slechts door een defect explodeerden de gasflessen in hun koffers niet. Hun hoofddoel werd desondanks bereikt: het zaaien van onzekerheid en onrust. Voor het gerenommeerde tijdschrift Der Spiegel reden genoeg om weer eens een tendentieus verhaal over een oer-Duits thema op de cover te plaatsen: «Lebensgefühl ANGST». De man die Duitsland dezer dagen het meest prominent verdedigt tegen het internationale terrorisme heet August Hanning (60). Deze partijloze staatssecretaris van Binnenlandse Zaken treedt dagelijks voor de camera’s en bericht dan over arrestaties, verhoogd gevaarpotentieel en verijdelde aanslagen door sleepers. Hanning is op dit moment een van de belangrijkste steunpilaren van Merkels Grosse Koalition. En, niet onbelangrijk, hij was tot vorig jaar directeur van de Bundesnachrichtendienst (bnd), de Duitse geheime dienst.

Vooral na de aanslagen van 11 september 2001 heeft de bnd, wier taak het is buitenlandse gevaren af te weren, het reuze druk gekregen. Daarbij gingen sommige geheim agenten in hun ambities te ver. Ze luisterden bekende reporters af die zich met terrorisme bezighielden, wierven journalisten als informanten, deden een inval op de burelen van het politieke magazine Cicero en schaduwden parlementariërs van de Linkspartei. Zelfs voormalig spd-voorzitter Oskar Lafontaine wordt tegenwoordig bespied.

De bnd ging wel vaker haar boekje te buiten. Eind 2003 werd de Duitser Khaled el-Masri door de cia vanuit Macedonië naar Afghanistan ontvoerd. Daar zou hij door Duitse rechercheurs zijn ondervraagd. Pas maanden later werd hij onverrichter zake vrijgelaten. Ook Murat Kurnaz uit Bremen heeft nog een appeltje met de bnd te schillen. Deze jongeman van Turkse afkomst werd in 2001 door de Amerikanen in Pakistan ontvoerd en naar Guantánamo Bay op Cuba gebracht. In het beruchte gevangenenkamp van de VS werd hij eveneens door de bnd verhoord, hoewel de Duitse regering al jaren tegen Guantánamo fulmineert. Zowel de Amerikaanse als de Duitse geheime dienst raakte ervan overtuigd dat hun «Bremer Taliban» de verkeerde persoon op de verkeerde plaats was. Al in 2002 gaven de Amerikanen aan dat Kurnaz niets met terrorisme te maken had. Desondanks hield de Duitse regering zijn terugkeer naar de Bondsrepubliek tegen. Deze week kwam Kurnaz eindelijk vrij, na 44 maanden in een dag en nacht verlichte cel op Guantánamo te hebben vastgezeten. Een verontschuldiging kon er niet vanaf.

Nu maken de advocaten van de twee andere gekidnapte Duitse moslims het August Hanning knap lastig. En als de ex-bnd-baas valt, dan zou hij Frank-Walter Steinmeier wel eens in zijn val kunnen meetrekken. Deze populaire spd-minister van Buitenlandse Zaken was namelijk in de rood-groene regering de kabinetschef van Gerhard Schröder en daarmee politiek verantwoordelijk voor de geheime diensten. Steinmeier wist van de ontvoeringen, net als Hanning en de huidige bnd-directeur Ernst Uhrlau. De trojka overleefde de val van Schröder in 2005 en wisselde nadien van positie.

Gelukkig wist de geheime dienst onlangs een groot gedeelte van de verdwenen sed-miljarden op te sporen. Deze ddr-voorganger van de Linkspartei had van de chaos tussen Wende en Wiedervereinigung gebruik gemaakt om honderden miljoenen harde D-Mark naar het buitenland te sluizen. Het volksvermogen verdween naar de rekeningen van bliksemsnel tot kapitalisten gemuteerde Genossen. Van de trouwe socialisten werd verwacht dat ze de enorme geldsommen na enige tijd weer zouden terugboeken. Nu is op illegale rekeningen in Oostenrijk, Zwitserland, Liechtenstein en Hongarije een groot gedeelte teruggevonden.

Goed nieuws ook voor de nieuwe bnd-chef Uhrlau, want hij wil met zijn dienst van het lommerrijke Beierse Pullach naar Berlijn verhuizen; dat kost de belastingbetaler minstens 1,5 miljard euro.

ROB SAVELBERG