Week 23

Deze week

AGDAM VS. NEFTCHI
HISTORISCH VOETBAL IN AZERBEIDZJAN
AGDAM – Nog een paar nachtjes slapen. Dan begint het EK voetbal in Oostenrijk en Zwitserland. Wie er niet bij zijn: Armenië en Azerbeidzjan. Twee landen in het hart van de Kaukasus. Voor velen vreemd en on-Europees, en toch al enkele jaren deel van Europa. Zie het Eurovisie Songfestival. Ook de Uefa, de Europese voetbalbond, schaart de Kaukasus onder de Europese zone. En zo koppelde het lot beide landen in een kwalificatiegroep voor het aanstaande EK, samen met onder meer Polen, Portugal en België.
Het lot houdt van ironie. Azerbeidzjan en Armenië staan namelijk sinds de vroege jaren negentig op voet van oorlog met elkaar. Strijdpunt is de regio Nagorno Karabach, formeel onderdeel van Azerbeidzjan, maar sinds 1995 de facto onder onafhankelijk Armeens bestuur. Het werd een ‘Kosovo van de Kauka-sus’, een Armeense enclave met eigen parlement, politiemacht en inreisvisa, omgeven door een ring-vormige bufferzone.
Midden in die bufferzone ligt Agdam. Of wat ervan over is. Agdam was ooit de grootste stad van Nagor-no Karabach met circa honderdduizend – in meerderheid Azerbeidjaanse – inwoners. Toen het geweld in 1989 begon, zijn de inwoners halsoverkop gevlucht naar het Azerbeidjaanse binnenland. Tijdelijk, was de veronderstelling. Zelfs toen de Armeniërs in juni 1993 de stad innamen en vervolgens plunderden, bleven de mensen hopen op een terugkeer. Agdam anno 2008 is niets minder dan een spookstad. Maar de gevluchte inwoners rekenen nog steeds op terugkeer.
Een manier om de hoop levend te houden is voetbal. De wijk Surakhani is de thuisbasis van de vluchte-lingengemeenschap van Bakoe. Het stadion is de thuishaven van hun meeverhuisde voetbalclub FK Qarabagh Agdam. Hier komen de mensen samen om de herinnering aan hun stad te delen.
Als je in Azerbeidzjan een wedstrijd wilt bezoeken, vergeet dan kaartjes. Die bestaan niet. Als je wilt komen, kom je. Een uitvak is er niet, slechts een strenge wijkagent die de rivaliserende supporters de weg wijst: ‘Neftchi links, Qarabagh rechts.’ FK Qarabagh Agdam – Neftchi Bakoe zou een gevoelige derby zijn. Neftchi, bijgenaamd ‘de zwarten’, naar de link van de club met de olie-industrie, is van oudsher de grootste en populairste club van het land. Maar het is ook de club die ooit werd opgericht als club van de Armeense Bakoenians.
Er wordt gezongen en getrommeld, maar van een dreigende spanning is geen sprake. Een man springt in het oog, met zijn toeter en uitpuilende ogen, wanneer hij fanatiek een nieuw lied inzet: ‘Qarabagh maak een goal, ik wil Neftchi niet meer horen.’ De voetbalfan heet Faig Huseynov. Ooit had hij een eigen programma op de Azerische televisie. Nu is de komiek in te huren om de troepen aan te vuren. De week ervoor stond hij bij Neftchi op de tribune. Maar de clown kent zijn klassieken. Hij kreeg het publiek op de krakende houten banken. De hele wedstrijd lang werd er gezongen: ‘Qarabagh, mijn club. Agdam mijn stad. We zullen nooit vergeten.’
Er zijn plannen om na de zomer een nieuw stadion te bouwen in Agdam. De financiën zijn rond, maar het is zeer twijfelachtig of er ooit gevoetbald zal worden. Het stadion zal hoe dan ook binnen het bereik van Armeense sluipschutters komen te liggen. Toch zijn de plannen serieus. Nader tot hun stad kunnen ze niet komen. Agdam is alleen bereikbaar via Armenië en een visum voor dat land is onmogelijk. Zelfs voor voetballers. Het tweeluik tussen Armenië en Azerbeidzjan in de EK-kwalificatie voor 2008 had historisch kunnen zijn. Als de wedstrijden niet op het allerlaatste moment waren afgelast: de spelers kregen geen visum.
ARTHUR HUIZINGA

BOVEN ALLES EEN BOER
TOEKOMST VAN DE FARC
AMSTERDAM – Pedro Antonio Marín, aka Manuel Marulanda Vélez, aka ‘Tirofijo’ (‘Trefzeker’), de leider van de Farc, de oudste marxistische guerrillabeweging in Colombia is niet meer. De rebellenbeweging maakte vorig weekend bekend dat Marulanda al in maart door een hartstilstand om het leven is gekomen.
De dood van de guerrillero is niet direct de verdienste van de regering, maar Marulanda’s overlijden komt in Bogotá wel als een welkome aanvulling op de rij zware verliezen die de guerrillabeweging het afgelopen jaar leed. De beruchte vrouwelijke commandante Nely Avila Morena aka ‘Karina’ gaf zich een aantal weken terug ondervoed en gewond over aan de Colombiaanse veiligheidsdienst en in het afgelopen jaar kwamen andere hoge Farccommandanten bij bosjes om. De Colombiaanse regering ziet met het verdwijnen van de Marulanda het einde van de beweging dan ook dichterbij komen.
Marulanda was de oprichter en onbetwiste leider van de Farc, die vooral uit boeren bestaat. ‘En boven alles was hij zelf een boer’, zegt Alfredo Molano, als socioloog verbonden aan de Universidad Nacional de Colombia: ‘Hij was geen ideoloog, maar een militair met grote politieke overwinningen op zijn naam.’ De overheid denkt, aldus Molano, dat door de tegenslagen de sociale basis die de Farc biedt, zoals het zelf bezitten van grond, onderwijs en gezondheidszorg, zal wegvallen. Maar hier verandert volgens de socioloog nu juist niets aan.
Molano ziet nog wel toekomst voor de Farc als militaire beweging. Marulanda’s mogelijke opvolger is Alfredo Cano, die wordt gezien als een ideologische hardliner, maar ook als iemand die het charisma van zijn voorganger ontbeert.
Er bestaan in Colombia verschillende projecten om oud-guerrillastrijders op te vangen en te laten reïn-tegreren. Molano is daar sceptisch over: ‘Ze komen vooral terug in een menselijke en economische mi-sère. Diegenen die terug naar huis gaan, worden werkloos of ze eindigen in de cel of op het kerkhof.’ Molano is een van de weinigen die openlijk zijn kritiek uit op de Colombiaanse regering van president Álvaro Uribe. Alfredo Molano: ‘Het is niet mogelijk om over de geschiedenis, de oorsprong of de toekomst van de Farc te debatteren. Wie probeert dit fenomeen te duiden, wordt door de overheid als col-laborateur gezien en kan vervolgd of vermoord worden.’
Marulanda’s waarde is behalve symbolisch ook uit te drukken in harde dollars. Colombia heeft 2,7 miljoen dollar uitgeloofd voor zijn stoffelijk overschot.
ALEX TIELEMAN

BROODJE AAP
VOEDSELPRIJZEN IN EGYPTE
CAIRO – Alleen de hoeven van de Marokkaanse kamelen werden aangetroffen in het kamelenverblijf in de dierentuin van Cairo. Van de rest is kebab gemaakt, zo werd deze week bekend. De verzorgers van de dieren verklaarden tegenover de politie niet rond te kunnen komen van hun salaris van omgerekend zeventien euro per maand en zagen zich daarom genoodzaakt een aanvullend inkomen te zoeken.
Het is al jaren de gewoonte in de dierentuin van Cairo dat de verzorgers een slaatje slaan uit de dieren. Voor een duppie prikt de verzorger in de olifant tot deze het uitschreeuwt van woede, voor een kwartje koop je een zak snoep om de apen mee te voeren en voor een euro kun je op de foto met een leeuw – in de kooi en uiteraard op eigen risico. Maar het afgelopen jaar is het verval van de dierentuin van Cairo in een stroomversnelling terechtgekomen. Door de stijgende voedselprijzen en hogere huren hebben de verzorgers hun schnabbelpraktijken opgeschroefd. Naar schatting vierhonderd dieren zijn de afgelopen jaren verdwenen. De hoefdieren, vooral zebra’s en kamelen, belandden meestal op de gril; apen, vossen en een zwarte panter staan als vermist te boek en zijn vermoedelijk op de zwarte markt verkocht als huisdieren.
Als de ondervoede dieren al een jong baren, verdwijnt dit zo goed als zeker nog dezelfde week. Hoe jonger de dieren, hoe meer ze immers opbrengen. En misschien is dat maar goed ook. Want de behandeling van de beesten in de dierentuin laat te wensen over. Veel dieren liggen permanent aan een ket-ting. De wonden die daardoor veroorzaakt worden, blijven vaak onbehandeld en etteren zich langzaam een weg naar boven.
De dierentuin, ooit de trots van Cairo en aan de stad geschonken door een Ottomaanse khedive, is nu bezaaid met de troep die picknickende families achterlaten. De beroemde forellenvijver van de khedive is nu een stinkende modderpoel, waar alleen nog roestende blikjes en plastic zakken te bewonderen zijn. Het is tekenend voor het land waar sinds de nationalisering in de jaren vijftig geleidelijk het verval heeft ingezet. Corruptie, mismanagement en stagnerende lonen hebben zoveel schade aangericht, en zijn zo diep ingebakken in het systeem, dat de mensen die nu aan de macht zijn zich onmachtig verklaren om iets aan de situatie te doen.
Zo ook de directeur van de dierentuin die onlangs werd aangesteld, nadat de Cairo Zoo onder zijn voor-ganger uit de wereldorganisatie voor dierentuinen was gegooid. ‘Hoe kan ik de oppassers vragen om goed met de dieren om te gaan, als ze hun eigen familie niet eens kunnen voeden’, verdedigde de direc-teur zich. Om met iets positiefs te komen verklaarde de directeur vervolgens binnenkort voor 250.000 dollar een nieuwe giraffe te willen kopen. De verzorgers watertanden waarschijnlijk al bij de gedachte.
EDUARD PADBERG

MET DE DEADLINE IN ZICHT
ONAFHANKELIJKHEID VAN KOSOVO
AMSTERDAM – EULEX zonder, onder, met of naast UNMIK: talloze scenario’s zijn afgelopen week in New York en Brussel de revue gepasseerd. Maar wie nu de scepter gaat zwaaien in Kosovo na 15 juni weet nog steeds niemand.
Op 15 juni treedt de nieuwe Kosovaarse grondwet in werking. Het is dan precies 120 dagen na het uitroepen van de onafhankelijkheid en volgens het Ahtisaari-plan, dat is gebruikt als blauwdruk voor de nieuwe staat, zou dat voldoende moeten zijn om het transitieproces in goede banen te leiden. Die dag werd al lang genoemd als de dag waarop UNMIK, de internationale missie geleid door de Verenigde Naties, het roer zou overdragen aan de lokale autoriteiten. Maar afgelopen week heeft UNMIK expliciet laten weten dat ze niet van plan is te vertrekken. VN-functionarissen hebben tot hun eigen verbazing opnieuw een contractverlenging gekregen van zes maanden, tot half december.
Hoe lang UNMIK nog van plan is te blijven, is onduidelijk, evenals de taak die ze voor zichzelf ziet weggelegd. Volgens het originele plan zou UNMIK worden vervangen door EULEX, de missie van de Europese Unie. Die missie zou het functioneren van de kersverse nieuwe staat moeten controleren, maar met minder uitvoerende macht dan UNMIK de afgelopen negen jaar had. Een aantal leden van de Veiligheidsraad, waaronder vetomacht Rusland, is het echter oneens met het vertrek van de missie zolang daar geen officiële VN-resolutie voor bestaat. Dus moet UNMIK blijven.
Ondertussen zijn de eerste 250 functionarissen van de nieuwe Europese missie in Kosovo gearriveerd. Het noorden van Kosovo, waar de Serviërs nog altijd de meerderheid vormen, komen zij evenwel niet in. De eerste afgezanten die het een paar maanden geleden hebben geprobeerd, zijn met granaten uit hun hotel verjaagd. De Serviërs accepteren geen nieuwe internationale missie die gebaseerd is op de ‘illegale’ onafhankelijkheid van Kosovo, was de boodschap.
Een Europese missie die vertraging oploopt en een VN-missie die niet wil vertrekken: wat gaat er gebeuren op 15 juni, als Kosovo’s grondwet in werking treedt? Afgelopen week is er druk onderhandeld tussen de leiders van de EU en de VN, maar concrete resultaten zijn er niet. Half mei nog stelde EULEX-leider Yves de Kermabon dat de missie ‘zeker weten niet onder vlag van de VN’ zou gaan functioneren.
De Kosovaarse leiders zien de bui al hangen. Zolang UNMIK blijft, zullen veel beslissingsbevoegdheden niet worden overgedragen aan de lokale autoriteiten. President Sejdiu heeft UNMIK afgelopen week dan ook dringend verzocht haar missie de komende weken af te bouwen en plaats te maken voor EULEX. De kans is klein dat dat gebeurt. De Kosovo-Albanezen zullen het na 15 juni hoogstwaarschijnlijk moe-ten stellen met niet één, maar twee internationale missies die hen op de vingers kijken.
JORIE HORSTHUIS

LITTLE DICTATORS
DECENTRALISERING IN ENGELAND
LONDEN – Bij een bejaarde dame in het plaatsje Denton, nabij Manchester, kwam onlangs een weggelopen rode kater aangelopen. Om de eigenaar te traceren hing ze A4’tjes met het signalement van het beestje – gezegend met crèmekleurige pootjes en een dottig karakter – op aan muren en lantaarnpalen. Al snel volgde er een reactie uit onverwachte hoek: de gemeente sommeerde haar de pamfletten weg te halen op straffe van een boete, omdat ze in strijd had gehandeld met de advertentierichtlijnen.
Dagelijks staan er in de kranten ludieke verhalen van gemeenteambtenaren die de burgers het leven zuur maken. Zo sloten deurwaarders een bistro in Havant, graafschap Hampshire, omdat de eigenaar per ongeluk negentig pence te weinig aan de gemeente had overgemaakt. Een automobilist uit Braintree, het stadje in Essex waar Gerard Reve heeft gewoond, moest voor de rechter verschijnen, omdat een milieuambtenaar had gezien dat hij een bananenschil uit zijn autoraam had gegooid. Wat de getuige niet had opgemerkt, was dat balorige jongeren het stukje fruit kort daarvoor in de auto van gedaagde hadden geworpen.
Het fanatisme waarmee ambtenaren hun macht tentoonspreiden staat in geen verhouding tot de macht die ze bezitten. In vergelijking met Frankrijk en Duitsland zijn gemeenten in het Verenigd Koninkrijk erg afhankelijk van de rijksoverheid. Zowel progressieve als conservatieve regeringen plegen decentralisering te beloven, maar daar komt zelden iets van terecht. Het versterken van de lokale democratie door New Labour is beperkt gebleven tot het werven van tweehonderdduizend extra gemeenteambtenaren.
Voor al die mensen is echter niet genoeg werk voorhanden. Dat heeft geleid tot het scheppen van zoge-heten ‘non-jobs’, betrekkingen waarvan het nut niet evident is, zoals een Assistent Director Well-being & Community Service en de onmisbare Floating Support Services Deputy Manager. De gemeente Bir-mingham heeft liefst 1400 verschillende zaken gevonden om personeel bezig te houden. Gemeenten steken vooral geld in zelfpromotie, zoals het laten bedenken van dure logo’s. Zulks hangt samen met de modieuze neiging om zichzelf als winstgevende bedrijven te beschouwen, compleet met een ‘klantenservice’. Wegstemmen van gemeentebesturen heeft geen enkele zin, omdat er amper verschil tussen de partijen bestaat.
De bestuurders zeggen zich te richten op de ‘klant’, maar hebben in de praktijk vooral oog voor diens banksaldo. Een huishouden betaalt gemiddeld zo’n tweehonderd euro per maand aan lokale belastingen en ziet in ruil daarvoor eens per twee weken een vuilnisman langslopen, die van de Arbo-pietlutten te zware vuilniszakken moet laten staan. En wee de klant die iets fout doet. Vuilnismannen weigerden bijvoorbeeld het vuil op te halen bij een 96-jarige oorlogsveteraan uit Norwich, nadat deze een fles tomatenketchup en een koffiekan bij de verkeerde kleur glas had gezet. Waar ambtenaren ooit ‘public servants’ waren, zijn ze nu verworden tot ‘town hall tyrants’.
PATRICK VAN IJZENDOORN