Week 41

Deze week

ECHTE MANNEN
BESNIJDEN OM AIDS TE BESTRIJDEN
NAIROBI – Zou het werkelijk gaan gebeuren? Mannelijke leden van het Luo-volk, een belangrijke stam in het westen van Kenia, die de ‘vernedering’ zullen ondergaan? De opwinding was in elk geval groot toen Kenia’s premier Raila Odinga, zelf Luo, het startsein gaf voor een campagne om mannen te enthousiasmeren om zich te laten besnijden. Odinga ziet heil in het project nu enkele wetenschappelijke studies hebben bewezen dat besnijdenis de kans op hiv-besmetting verkleint. Ietwat plastisch: zonder voorhuid is er minder slijmvlies op en rond de eikel, en het virus kan via het slijmvlies worden overgedragen.
Om de omvangrijke doelgroep te overtuigen, kondigden twee andere prominente politici van dezelfde stam alvast aan dat zij onder het mes zullen gaan. In hun electorale achterland maakten ze onder luid gejoel hun voornemen bekend. Het onderwerp ligt bijzonder gevoelig, zoveel bleek eens te meer. Luo’s zijn een van de weinige volkeren in Kenia waar besnijdenis geen deel uitmaakt van de gangbare gebruiken. Velen zien het zelfs als wezensvreemd aan de eigen cultuur. Tegelijkertijd behoren de hiv-besmettingspercentages in de gebieden rond het Victoriameer, hun thuishaven, met vijftien tot de hoogste van het land. Polygamie, volkomen geaccepteerd in Luo-land, helpt de zaak ook niet erg vooruit.
Reden genoeg voor Odinga om zijn volk te redden. Want er valt een wereld te winnen. Wie zegt zich te willen laten besnijden, oogst spot en hoon bij zijn vrienden. Angst is er ook. ‘Mannen willen het niet omdat ze denken dat een voorhuidloze penis vrouwen afschrikt’, zegt Frederic Aloo, een Luo die in Nairobi in de bouw werkt. Een besneden man zou minder goed in staat zijn een vrouw seksueel genot te bezorgen.
Doch, leiders wil is wet en nu de grote voorman Odinga de kar trekt zullen velen waarschijnlijk overstag gaan. Hoopgevend is ook dat stamouderen hun zegen lijken te hebben uitgesproken, al ging het niet van harte. De scepsis is niet helemaal verdwenen en evenmin de notie dat besnijdenis jonge mannen zou aanzetten tot wilde seks.
Toch kan er zo in combinatie met de gangbare initiatieven meer progressie worden geboekt op het zesde millenniumdoel – in 2015 moet aan de verspreiding van hiv/aids een einde zijn gemaakt. Dat is hard nodig. Want ofschoon er de afgelopen jaren minder mensen met hiv bij zijn gekomen, blijft Kenia een zwaar getroffen land met in 2007 meer dan een miljoen aidswezen.
Naast de medische en sociale voordelen kan er ook politiek-cultureel gewin zijn: de Luo’s zouden door de grootste én besneden stam, de Kikuyu’s, eindelijk voor vol worden aangezien. Een onbesneden man is in hun ogen eigenlijk nog een schooljongen, geen échte man. En politiek-culturele winst is een prettig neveneffect in het land waar beide groepen een coalitieregering vormen.
ROMAN BAATENBURG DE JONG

LEGALE AFPERSPRAKTIJKEN
DE CREATIEVE MOSKOUSE POLITIE
MOSKOU – In een slakkengang rijdt een oude Zjigoeli met gedoofde koplampen het zijstraatje in. Twee geüniformeerde agenten stappen uit. Het is vrijdagnacht. Eerder die avond trad een populaire lokale band op in een nabijgelegen club. Net als andere concertbezoekers hangen mijn Russische zwager en ik nagenietend rond. ‘Uw papieren alstublieft’, vragen de oudere agent en zijn jongere collega die, zoals snel blijkt, de rollen van good cop en bad cop spelen. Een grijns verschijnt op de gezichten als ze beseffen dat ze beet hebben: een Russische dienstplichtige die het leger mijdt en een buitenlander. ‘Leg jullie portemonnees op de motorkap, zodat we kunnen controleren of er drugs in zitten’, beveelt de jongste.
Hij verbergt zijn afkeer voor Nederland niet. ‘Neem die Hiddink en Advocaat van jullie mee, die hebben we hier niet nodig.’ De uitspraak staat in schril contrast met de woorden van de Russische Navo-ambassadeur Dmitri Rogozin in een recent interview met NRC Handelsblad waarin de topdiplomaat zegt dat Russen van Nederland houden. Eenmaal op dreef komt de zichtbaar geïrriteerde agent tot een bizarre conclusie: ‘De vrouw van Saakasjvili is een Nederlandse. We nemen je daarom mee naar het bureau om te kijken of je iets met die Georgische kliek te maken hebt.’ Een politiebusje komt aanrijden om ook mijn zwager af te voeren.
In de Zjigoeli neemt de jonge agent op de achterbank plaats, de loop van zijn kalasjnikov in mijn zij porrend. Op het bureau worden de paspoorten opnieuw gecontroleerd en klinkt er dreigende taal. De good cop, die tot dan toe een bescheiden rol speelde, laat foto’s van zijn kleinzoon zien. ‘Let niet op mijn collega. Alles komt in orde’, verzekert de oudere man. Enkele uren na de aanhouding slaat de sfeer om. Niemand rept meer over de onbestaande Georgische connectie en mijn dienstplichtige zwager mag naar huis in plaats van naar de militaire kazerne. Tegen betaling kan de zaak met een officiële waarschuwing worden afgedaan. Na de eerdere ‘controle’ van de portemonnees op drugs komt de boete toevallig uit op een bedrag dat overeenkomt met de inhoud van de portefeuilles. Een agente vult ondertussen stapeltjes papieren in.
In zijn inauguratierede stelde president Dmitri Medvedev in mei dit jaar dat Rusland het juridische nihilisme moest overwinnen. Jaarlijks geven Russische ondernemers 33 miljard dollar uit aan smeergeld. Dit is exclusief de bedragen die gewone burgers betalen om privé-problemen op te lossen. De markt past zich aan de nieuwe situatie aan. Taboe is het ontvangen van smeergeld in koffertjes of op de achterbank; de trend is een financiële afhandeling verpakt in formele procedures waarbij de burger zelf mag gissen of alles conform de regels gaat. Bij het verlaten van het politiebureau lacht een agent ons cynisch toe. ‘Zo, zo, al weer vrij?’
IVO PERTIJS

DRIE BIER!
HET NIEUWE GEZICHT
VAN EXTREEM-RECHTS
WENEN – Stralend blauwe ogen, het hemd geopend en een glimlach als in cement gegoten. Meet Heinz-Christian Strache, HC voor intimi. Die afkorting schrijft de Oostenrijkse uiterst rechtse politicus ook graag met viltstift op de decolletés van meisjes in de disco, waar hij veel aanhangers vindt. Logisch, want statistici wijzen erop dat hij vooral bij jonge, apolitieke kiezers in de smaak valt: maar liefst vijftig procent van de Oostenrijkers onder de dertig.
De 39-jarige Strache is de grote winnaar van de Oostenrijkse verkiezingen. Ineens doet zijn in de vergetelheid geraakte partij, de FPÖ, weer mee. Samen met de BZÖ, aangevoerd door de gewezen FPÖ-leider Jörg Haider, is het rechts-populistische blok goed voor bijna een derde van de stemmen in Oostenrijk. ‘Es österreicht’, oordeelt het Weense stadsblad Falter op de cover. ‘Sieg…’ schrijft het politieke magazine Profil in gotische letters op de voorpagina, die verder volledig bruin is. Uiterst rechts is terug in Oostenrijk, breekt een lans voor nationale en sociale thema’s en roert de trom tegen de ‘bureaucraten uit Brussel’.
Strache oogt met zijn eeuwige grijns en zonnebankhoofd als een kopie van Jörg Haider, die in 1999 al eens de gevestigde politiek in binnen- en buitenland opschrikte met een grote verkiezingsoverwinning. Nieuw is dat Strache ook linkse iconen na-aapt. Zo zijn op straat graffititekeningen gezien van hem als Che Guevara, een baret scheef op het hoofd getrokken. Op zijn website valt een rocksong te downloaden van rapper HC StraCHE: ‘Es ist Zeit, endlich Zeit, Zeit für Gerechtigkeit!’ Met deze politieke cross-over wil Strache de jeugd aanspreken. ‘HC, viva HC, adios Che!’ zingt hij over zichzelf.
Zoals het een populist betaamt, belooft hij gouden bergen: minimumloon, uitkering omhoog en meer kinderbijstand. De multiculturele maatschappij en de islam moeten het ontzien. Het liefst zou Strache burgemeester van Wenen worden. In de immigrantenbuurten wil hij ‘opruimen’. Teleurgestelde arbeiders, de vroegere aanhang van de sociaal-democraten, horen dat graag.
De FPÖ-lijsttrekker ziet zichzelf als de nieuwe sterke man van rechts – maar brandschoon is hij niet. Onlangs doken er voor Strache belastende foto’s op, waarop hij te zien is bij paramilitaire oefeningen in camouflage-uniform. Ook was hij lid van een extreem-rechtse corporale vereniging en verschenen er beelden in de pers waarop Strache in beschonken toestand een variant op de Hitlergroet bracht. De geplaagde politicus beweerde dat hij ‘drie bier’ wilde bestellen. In zijn vroegere kennissenkring bevonden zich verscheidene neonazi’s. Hijzelf ontkende dit eerst, later deed hij het af als een jeugdzonde. Afgelopen week benoemde Strache een ontkenner van de holocaust tot vice-voorzitter van het Oostenrijkse parlement.
ROB SAVELBERG
LITERAIRE SUIKERTANTE
BRITSE SCHRIJVERS EN LABOUR
LONDEN – Labour is nagenoeg failliet, na moreel nu ook financieel. De schuld bedraagt 17,8 miljoen pond. Grote zorgen maakt de partij zich vooralsnog niet. Logisch, want de penningmeester kan altijd terugvallen op de vakbonden en, zolang men regeert en Marx negeert, het durfkapitaal. Daarnaast telt de partij enkele rijke supporters die financieel ongetwijfeld zullen bijspringen op kritieke momenten, zoals voetbalcoach Alex Ferguson, uitgever Geoffrey Robinson en zakenman Alan Sugar. Een enkele suikeroom, of liever suikertante, wilde niet wachten.
Eén miljoen pond doneerde J.K. Rowling onlangs. Volgens de moeder van Harry Potter zijn minder bedeelde kinderen het best af met een Labour-regering, ook al is er de afgelopen elf jaar, op wat gimmicks na, weinig vooruitgang geboekt met betrekking tot child poverty. Tevens hekelt Rowling plannen van de Conservatieve oppositieleider David Cameron om getrouwde stellen een belastingvoordeel te geven. Dit is volgens haar malicieus jegens alleenstaande moeders, zoals zijzelf eens was.
Op gokkantoren kon men geld inleggen op de kans dat Rowling staatssecretaris voor Kinderzaken wordt of, wat Brown harder nodig heeft, voor tovenarij. Maar dankzij haar donatie is de tijd voorbij dat ze, vanwege haar bijzondere loopbaan van bijstandsmoeder tot miljardair, boven alle kritiek verheven was, op de literaire kritiek na. Zelfs medestanders vragen zich af waarom ze het geld niet gewoon heeft overgemaakt naar een organisatie als Children in Need. Binnen Conservatieve huishoudens, niet van zins om Labour te subsidiëren, zal men nu eerder boeken kopen van Enid Blyton, onlangs verkozen tot de populairste Britse kinderboekenauteur aller tijden.
Een schrijver die zeker geen geld zal overmaken is John Le Carré. In een recent interview ter promotie van zijn nieuwste spionageroman, A Most Wanted Man, zei hij zich druk te maken over het geringe verzet van zijn landgenoten tegen de inbreuk op de oude vrijheden door de regering. Hij doelde op identiteitskaarten en, met name, op de jongste terreurwetten die het mogelijk moeten maken om van terrorisme verdachte burgers zes weken zonder aanklacht vast te houden. De regering, de politie en de veiligheidsdiensten achten dit noodzakelijk in hun war on terror.
Door het gebruik van deze beladen term wordt volgens de schrijver ten onrechte gesuggereerd dat het moslimterrorisme een bedreiging voor de staat vormt. De 77-jarige John Le Carré is bovenal teleurgesteld in Kamerleden die zich laten misleiden door spindoctors en geloven in hun eigen propaganda. Zijn hoop is gevestigd op het ongekozen Hogerhuis dat zich binnenkort over de terrorismewetgeving buigt. Le Carré heeft een zielsverwant in Frederick Forsyth. Deze thrillerschrijver moppert al jaren dat de regering in haar strijd tegen de wannabe-tirannen van al-Qaeda zelf tirannieke trekken vertoont.
PATRICK VAN IJZENDOORN

MÔRE KOM DIE TRANE
AFRIKANER CULTUUR NA APARTHEID
POTCHEFSTROOM – Wat voor uitlaatklep hebben de Afrikaners nog nu hun politieke macht nihil is? Juist, kunst en cultuur. Daarom zijn er het hele jaar door festivals, variërend van high brow literair tot tenenkrommend ordinair. Afrikaner cultuur bruist en klopt heviger dan onder apartheid. Nergens is dat duidelijker dan tijdens het vijfdaagse Aardklop Nasionale Kunstefees in Potchefstroom, dat deze maand zijn elfde editie beleefde.
Uit het hele land trekken mensen naar ‘Potch’, ooit het bolwerk van conservatisme, calvinisme en nationalisme. We slapen in kostscholen, op schuimrubberen matrasjes. We delen de douchehokken en vegen met onze grote teen de haren uit de verstopte afvoerputjes. ’s Ochtends werken we haastig een ontbijt van rooibosthee en beschuitbrood naar binnen en lezen het dagblad Beeld. En dan rijden we naar het feestterrein, waar het vijf dagen lang braderie is met walmende boerewors, brandy en coke, flirtende studenten, shooters en generische hardrockbandjes die in het kielzog van Fokofpolisiekar zijn opgekomen.
De eindeloze reeks tweederangs artiesten met backing tapes en de vette families uit de provincie nemen we voor lief. Het worst-, testosteron- en decibellenonderdeel van het festival behoort onmiskenbaar tot de Afrikaner cultuur. Maar dat geldt ook voor wat zich in de talloze zaaltjes op en rond de campus afspeelt. Daar is bijvoorbeeld een onthutsende tentoonstelling van beeldend kunstenaar Diane Victor, met reusachtige portretten van kindermishandelaars, getekend met het roet van een kaarsvlam.
In de Boeke-Oase staan jonge Afrikaner dichters op het toneel. Ronalda Kamfer leest voor over haar ervaringen in de gewelddadige kleurlingentownships nabij Kaapstad. Ze krijgt een staande ovatie. De bebaarde Toast Coetzer stapt even later van het podium af met de woorden: ‘Sorry, ek kan nie meer nie.’ Zijn gedicht Môre kom die trane werd hem te letterlijk. Verderop in de Totiussaal spelen jonge acteurs het schokkende Samoerai, geënt op een incident waarbij vier Afrikaner rijkeluiszoontjes uit Pretoria in een dronken bui een zwarte zwerver doodtrapten. Actrice Nicole Hanekom, die in het stuk een groepsverkrachting meemaakt, loopt snikkend over het podium. En later drinkt en palavert iedereen tot diep in de nacht in de Snowflake, een oude meelfabriek in een donker stukje Potch, voor de gelegenheid omgebouwd tot galerie, bar en podium.
Aardklop is schaamteloos, intens, plat, rauw, vulgair en fantastisch. De Afrikaners zijn schaamte en schuld voorbij. Ze willen deel uitmaken van het land dat constant in transitie is. Dat was het opvallende aan deze editie van Aardklop: het gebrek aan negativisme. Er waren geen racistische incidenten, geen knokpartijen en geen eindeloos geëmmer over Afrikaner slachtofferschap. In plaats daarvan zagen we door de braaiwalm energie, schoonheid en tranen.
FRED DE VRIES