Week 43

DEZE WEEK

BRANDWEERMANNEN EN POSTBODES
CRISISDEBAT IN FRANKRIJK
PARIJS – Zelfs in een doorgaans zo gepolariseerd land als Frankrijk lijkt zich binnen het politieke establishment langzamerhand consensus af te tekenen over de aanpak van de financiële crisis. ‘Reguleren’ is ook onder Franse economen al wekenlang het toverwoord, al gaat dat niet zonder verwijzing naar Spinoza. ‘Als je in een land orde op zaken wilt stellen, kun je beter rekenen op goede wetten dan op een onwaarschijnlijke verbetering van de menselijk natuur’, stelde Daniel Cohen, verbonden aan de École Normale Supérieure, afgelopen zaterdag in een interview in het weekendmagazine van Le Monde.
Maar op de flanken rommelt het. Zo schreef Alain Madelin, oud-minister van Economie en onbetwist vrijhandelskampioen, afgelopen week in zakenkrant Les Echos dat het juist regulatie was die de crisis heeft veroorzaakt. Zo wees hij erop dat het de Amerikaanse overheid zelf geweest is die de meest elementaire regels van het financiële kapitalisme (solvabiliteit) aan haar laars lapte en banken via wetgeving ‘dwong’ leningen te verstrekken aan de allerarmsten opdat ook zij deel konden hebben aan de Amerikaanse droom van huizenbezit.
Volgens Madelin is de schuld geven aan de innovatieve financiële producten die het mogelijk maakten risico’s te spreiden en die geld lenen goedkoper maakten, even idioot als vliegtuigen de schuld geven van de epidemie die zij vervoeren. Schuldig aan de crisis acht hij juist de brokkenpiloten die aan de knoppen zaten; de oorzaak is niet het gebrek aan regelgeving, maar slechte regelgeving.
Het ultraliberale geluid van Madelin verstomt echter bij het koor van extreem-linkse zijde. Daar gooit de met de dag aan populariteit winnende Olivier Besancenot al weken hoge ogen met zijn stelling dat het kapitalisme ‘baadt in zijn eigen bloed’. Van een onderscheid tussen een ‘goed’ industrieel kapitalisme en een ‘slecht’ financieel kapitalisme wil deze parttime postbode en leider van de Revolutionair Communistische Liga niet weten. Het financiële kapitalisme, zo stelde Besancenot onlangs voor een gehoor van vijfhonderd arbeiders van de Renault-fabrieken in het stadje Sartrouville, is immers een integraal onderdeel van het kapitalisme als zodanig. En dat, zo viel de maoïstische filosoof Alain Badiou hem afgelopen maandag in Le Monde bij, heeft geen perverse kant, maar is in zichzelf pervers: ‘Een banditisme; irrationeel in zijn essentie, verwoestend zodra het tot wasdom komt.’
Badiou schetst de crisis als het type blockbuster dat ‘men tegenwoordig voor “film” verslijt’: op vrijdagavond lijkt alles verloren, maar uit het niets doemen dan plotseling de ‘brandweerlieden van het monetaire vuur’ op (Sarkozy, Merkel, Paulson et cetera) en beginnen met miljarden te smijten terwijl de omstanders ‘Redt de Banken!’ roepen.
‘Een zeer democratische en humanistische kreet!’ schrijft Badiou met merkbaar plezier, maar tegelijkertijd vraagt hij zich af of de acteurs niet de enigen zijn die de diepere betekenis van de film kunnen vatten. Schuldig aan de crisis zijn volgens hem daarom het ‘capitalo-parlementarisme’ en de media die de film uitzenden; als oplossing noemt hij ‘macht aan het volk’ en ‘soevereiniteit van de idee’.
‘In de bibliotheek van de eerste mondiale financiële crisis staan het Rode Boekje van Mao en de werken van Hayek en Friedman in ieder geval zij aan zij’, verzuchtte een lezer op de site van Le Monde. In Frankrijk dan tenminste.
MARIJN KRUK

GIGANTISCH MONOPOLY
DE GOEDE BEDOELINGEN VAN BANKIER ACKERMANN
BERLIJN – Josef Ackermann is de best verdienende manager van Duitsland. De bestuurder van de Deutsche Bank heeft besloten dit jaar vrijwillig af te zien van zijn royale bonusvergoeding. ‘Er zijn waardevolle werknemers die het geld harder nodig hebben dan ik’, zei hij in een interview met Bild am Sonntag.
De Zwitserse bankier geldt bij Otto Normalverbraucher, de gewone Duitser, als ‘sprinkhaan’. De partijvoorzitter van de SPD, Franz Müntefering, gebruikte dit insect om de kaste van graaiende managers te typeren die gewetenloos ondernemingen kaalplukken. Maar Müntefering ging nog niet zo ver als de kersverse en kansloze kandidaat voor het presidentschap van Duitsland, Peter Sodann.
Sodann, vooral bekend als tv-commissaris in de crimi Tatort, is sinds kort actief bij de postcommunisten van Die Linke. Deze bejaarde toneelspeler (72) liet in een van zijn eerste politieke interviews weten dat hij Ackermann in de gevangenis zou smijten, mocht hij Horst Köhler als staatshoofd opvolgen. ‘Ik word langzaam bang in dit land’, reageerde de baas van Ackermann.
Ackermann verdiende vorig jaar circa veertien miljoen euro. Zijn salaris zonder bonusbetalingen bedroeg 1,2 miljoen euro, de rest waren opties. Met zijn opzienbarende besluit van dit bedrag af te zien hoopt de chef van Duitslands machtigste bank op meer begrip voor managers, die wegens de kredietcrisis in een negatief daglicht staan. Ackermann: ‘Ik wil een teken van solidariteit geven.’
Eerder al maakte de bankier bekend ‘meer voor de maatschappij’ te willen doen als hij in 2010 stopt. Maar dat neemt niet iedereen serieus. Fractievoorzitter Peter Struck van de sociaal-democraten vindt Ackermann een huichelaar, immers toen hij de hoogste winst uit de ondernemingsgeschiedenis van de Deutsche Bank binnenhaalde, ging dat gepaard met het schrappen van zesduizend banen. De voorman van de SPD noemde Ackermanns gedrag nu een ‘toneelstukje’. ‘Zolang de banken winst maakten riep Ackermann het hardst dat de staat zich nergens mee moest bemoeien. Daarom is het merkwaardig dat hij nu als eerste om uitgebreide hulp uit belastingmiddelen vraagt’, aldus Struck, oud-minister van Defensie.
Afgelopen week werd Europa’s grootste reddingspakket voor banken in Berlijn wettelijk goedgekeurd. Concreet gaat het om vijfhonderd miljard euro aan garanties en kredieten. Ackermann had staatsinmenging in de economie altijd afgekeurd, totdat vorig jaar de Amerikaanse kredietcrisis uit de hand liep.
SPD’er Struck zei dat hij Ackermanns opportunisme ‘veracht’: ‘De arrogantie van de bankiers moet afgelopen zijn. Die heren deden alsof ze een gigantisch monopoly speelden.’
ROB SAVELBERG

DE WAAKHOND VAN DE KETTING
DE ROL VAN DE PERS IN CHINA
PEKING – Peking vindt ignorance bliss. Soms tenminste. En soms blijkbaar ook niet. De partijtop lijkt niet te kunnen besluiten wat gewone Chinezen mogen weten over hun dagelijkse bestaan. Na het gepolijste plaatje van de Olympische Spelen wordt de keiharde waarheid kennelijk nog altijd te pijnlijk geacht voor het klootjesvolk. Van vergiftigde melk tot mijnrampen en een dodelijke aardverschuiving. Dat alles kwam zoals vanouds maar heel weifelend naar buiten.
Een kwestie van informatieonderdrukking versus de rol van de pers. Een voor de partij delicate balans die al sinds de reformatie dertig jaar geleden onder vuur ligt.
Aan de ene kant zweren partijleiders voor eens en altijd korte metten te maken met de oorzaken van dit soort rampen. Maar tegelijkertijd weigert diezelfde overheid de bijl te zetten in een politieke cultuur die vrije informatie-uitwisseling onderdrukt. Want die bijl kan dan wel eens de eigen voet raken. De onfeilbaarheid van de partij komt in het geding.
Of Peking daarom blij is met de column van Chang Ping valt dan ook te betwijfelen. Chang stelt in Shanghai’s Dong Fang Zhao Bao dat de ‘kern van het probleem’ maar eens aan de orde moet komen. Het is hoog tijd dat Peking de media de volle ruimte geeft, zoals de aardverschuiving in Lifan en het melkschandaal aantonen.
On-Chinees recht door zee. Maar daar kunnen de autoriteiten de dappere Chang Ping moeilijk voor gaan bestraffen. Want zoals hij uitwijst, waren het de topleiders zelf die vorig jaar in hun eigen woorden bezwoeren ‘een serie verzwegen mijnrampen’ aan te pakken. En volgens Chang moeten die beloften maar eens worden vervuld. De achterliggende vraag is of het leiderschap zichzelf nu volwassen en stabiel genoeg acht om plaats in te ruimen voor negatief nieuws, voor een echte rol voor de media als waakhond van de samenleving.
Chang Ping zegt dat hij binnen de huidige neerslachtige Chinese journalistiek maar weinig mensen kent die die taak op zich kunnen nemen. Maar een belangrijk punt van zijn column is toch dat hij wat hoop ziet in de berg ellende. Die hoop wordt verstrekt door Sun Chunlong, een reporter die in augustus in zijn eentje het deksel oplichtte van het Lifan-schandaal. De lokale overheid schreef het ongeluk op het conto van de natuur, begroef schielijk een groot aantal doden, arresteerde familieleden en bedreigde nieuwsgierige journalisten. Sun Chunlong schreef later op zijn blog: ‘Precies dit keer gaf ik niet op.’
Een mooie maar eenzame journalistieke triomf, die columnist Chang toch niet echt buiten zichzelf van vreugde maakt. ‘Journalisten raken niet het meest gefrustreerd van moeilijke onderzoeken, maar des te meer van het onderdrukken van berichten die al zijn geschreven en het verwijderen van nieuws van het internet (…) Volgens Sun werden de familieleden van de slachtoffers gepijnigd door één vraag: zoveel verslaggevers zijn hier geweest en hebben de waarheid met eigen ogen gezien. Kan jij er echt over berichten?’
ANNE MEYDAM
TAAI ALS BILTONG
BURGERMOEDER HELEN ZILLE
JOHANNESBURG – Kaapstad heeft de beste burgemeester ter wereld. Terwijl het ANC steeds dieper in de penarie zakt dankzij interne gevechten die dit jaar nog tot een onvermijdelijke splitsing zullen leiden, werd oppositieleider Helen Zille deze maand door de internationale denktank City Mayors uitgeroepen tot ’s werelds topburgemeester van 2008. De organisatoren jubelden over een ‘wonderbaarlijke vrouw’, die in zuidelijk Afrika alleen vergelijkbaar zou zijn met aartsbisschop Desmond Tutu en oud-president Nelson Mandela.
Zille werd in 2006 burgemeester van Kaapstad, en vorig jaar verving zij Tony Leon als leider van de Democratic Alliance, de grootste oppositiepartij. Als Kaapse burgemeester staat ze aan het hoofd van een wankele coalitie die het verder almachtige ANC buiten het stadsbestuur heeft weten te houden. Het ANC nam haar dit niet in dank af; Zille overleefde een tiental coupepogingen. Ze kreeg zelfs stoelen naar haar hoofd gesmeten toen ze een zwarte woonwijk bezocht. Een ‘pink liberal’ werd ze smalend genoemd.
Het kon haar niet deren. Ze volhardde in haar pogingen de coalitie bijeen te houden en luisterde naar de grieven van de bewoners van Kaapstad, dat geldt als de moeilijkst bestuurbare stad van Zuid-Afrika, met een gigantisch gat tussen straatarm en schatrijk.
De vergelijkingen met de keiharde Margaret Thatcher bleken ongegrond. Gaandeweg raakten meer en meer mensen onder de indruk van de stadsmoeder die nooit lijkt te slapen. Zille liet zich vooral inspireren door de tweede Amerikaanse president John Adams, die zoals een groot leider betaamt poogde boven de partijpolitiek in dienst van het land te staan. Haar andere held is de ‘ketter’ Martin Luther. ‘Hij nam het op tegen het hele Romeinse rijk, omdat zijn geweten hem dat beval. Van dat soort mensen houd ik’, zei ze toen ik haar vorig jaar sprak.
Helen Zille (1951) verdiende haar sporen in de jaren zeventig als journaliste bij de Rand Daily Mail, de enige krant die destijds kritisch stond tegenover apartheid. Tijdens de donkere tijden die Zuid-Afrika doormaakte sloot ze zich aan bij de Progressive Party en bood ze onderdak aan voortvluchtige ANC-activisten. Maar toen Mandela in 1994 president werd, koos ze niet gemakzuchtig voor een politieke carrière binnen het ANC maar voor een rol als oppositieleider. Ze vond one man, one vote uitstekend, maar dat moest niet ontaarden in al te veel machtsconcentratie.
Als burgemeester van Kaapstad is ze een droom voor iedere journalist. Ze houdt zich aan afspraken, is duidelijk, recht door zee en nooit te beroerd voor een lekker citaat. Toen ik haar tijdens ons interview vroeg of ze niet dreigde te bezwijken onder de werkdruk en al die pogingen haar gezag te ondermijnen, schudde ze minzaam het hoofd. ‘Ik ben zo taai als een stuk oude biltong’, zei ze, verwijzend naar de reepjes gedroogd vlees waar Zuid-Afrikanen zo dol op zijn.
FRED DE VRIES

DE VRIJE MARKT
DE EUROPESE MEETLAT
LONDEN – Groente en fruit kopen is eenvoudig op de Engelse markt. Er staan schalen vol spruitjes, appels en ander vers spul. Elke schaal kost een pond. De marktkoopmannen hebben deze ‘wat-je-ziet-is-wat-je-betaalt’-methode ingevoerd om gezeur aangaande Angelsaksische ounces en continentale onsjes te vermijden. Het was een schoolvoorbeeld van Engels pragmatisme. Er zijn echter gemeenten die menen dat ‘selling by the pound’ illegaal is.
Zo werd de 64-jarige Janet Devers een jaar geleden gedagvaard wegens het gebruik van zo’n schaal om rode pepers te verkopen. Volgens ambtenaren van de Oost-Londense deelgemeente Hackney handelde ze hiermee in strijd met de Europese richtlijnen. Een paar dagen eerder had eurocommissaris voor Industrie- en Ondernemingsbeleid Günther Verheugen nog zo gezegd dat de Britten wat hem betreft alle maten en schalen mogen gebruiken die ze willen. Dat marktkooplui zulks graag doen heeft niet alleen te maken met patriottisme en het natuurlijke karakter van het Angelsaksische maatsysteem, maar ook met klantvriendelijkheid. De meeste klanten, vooral bejaarden en Gemenebest-immigranten, hebben weinig met het decimale stelsel, dat in George Orwells 1984 symbool stond voor de totalitaire overheersing. Verheugens verhelderende woorden bleken Hackney, ondanks alle moderne communicatietechnieken, niet te hebben bereikt en ook de rechter, die bekende zelf wel champignons in schalen te kopen, wilde er niet van weten. Devers moet nu vijfduizend pond betalen en leven met een strafblad.
De uitspraak heeft negatieve effecten voor het toch al beroerde imago van ‘Brussel’. In de pers verschenen verhalen over de moeder van Devers, die in 1940 tijdens de verwoestende bombardementen van de Luftwaffe stug groente en fruit bleef verkopen in haar kraampje aan Brick Lane. Ook werd er gekscherend geschreven dat de criminaliteit in het East End na de heerschappij van de beruchte Kray-familie niet meer is wat het geweest is nu rechters zich bezighouden met onschuldige groentehandelaren.
Dat Devers als zondebok werd behandeld, had waarschijnlijk te maken met het feit dat haar broer al eens was berecht voor een ‘metrieke misdaad’. Hiermee is Devers beland in het gevecht tussen aan de ene kant fanatieke eurofielen, onder wie ex-eurocommissaris Neil Kinnock die het liefst de naam Scotland Yard zou willen veranderen en Shakespeare’s Shylock 0,4536 kilo vlees laten eisen van de koopman van Venetië, en aan de andere kant een eurosceptisch volksfront, gesteund door bekendheden als de cricketer Ian Botham, televisiepresentator Jools Holland en tekstschrijver Tim Rice.
Hoewel de afdeling Customer Care van de gemeente Hackney zich tevreden toonde met de veroordeling heeft de regering de gemeenten inmiddels opgedragen een gedoogbeleid te hanteren. Devers moet begin januari overigens weer in het beklaagdenbankje plaatsnemen, ditmaal voor het gebruik van ‘ouderwetse’ weegschalen. Op haar verzoek zal dan een jury vonnis wijzen. Hebben de Britten toch een soort Europa-referendum.
PATRICK VAN IJZENDOORN