Week 45

Deze week

SKUNK
NIEUW ISRAËLISCH ANTIDEMONSTRATIEWAPEN
BILIN – De Palestijnse, Israëlische en buitenlandse vredesactivisten die iedere vrijdag bij het Palestijnse dorpje Bilin tegen de Israëlische afscheidingsmuur protesteren, waren voorbereid op de rubberkogels en het traangas van de Israëlische grenspolitie. Niets bijzonders. Routine. Totdat enkele weken geleden een onbekend voertuig met een waterkanon opdook en een gele vloeistof op de demonstranten spoot. Binnen enkele seconden verspreidde zich een walgelijke geur; een kruising tussen rottende kadavers en ongewassen sokken. Volgens sommigen was het alsof je – met het hoofd naar beneden – in een beerput dook. De betogers sloegen kotsend op de vlucht. Einde demonstratie.
De skunk, zoals dit nieuwste Israëlische wapen tegen demonstranten heet, is ontwikkeld door de Israëlische grenspolitie na een analyse van de stof die stinkdieren op hun slachtoffers sprietsen. De uitvinder, hoofd van afdeling Technologie van de grenspolitie, David Ben Harosh, is tevreden. Het succes van het wapen, dat ongevaarlijk en organisch is – je kunt de vloeistof zelfs drinken – ligt in de afschrikking. Niemand wil per slot van rekening naar een riool stinken. Skunk zou volgens Ben Harosh een fraaie tussenstap zijn tussen het ‘waarschuwen’ en het ‘schieten’.
Maar hoe zit het met het ‘luisteren’, vragen demonstranten zich af. Al die stank leidt de aandacht af van het werkelijke probleem: de afscheidingsmuur in de Palestijnse gebieden. Deze constructie van stalen en betonnen muren en hekken, die 725 kilometer moet gaan tellen en door het Internationale Hof van Justitie in 2004 al in strijd met het internationaal recht werd verklaard, loopt op sommige gedeelten, zoals in Bilin, dwars door Palestijns land en scheidt de Palestijnse inwoners niet van Israël, maar van hun eigen landbouwgrond. De Bagats, de Israëlische Hoge Raad, besliste vorig jaar dat de muur die over Bilins grond loopt, verplaatst moest worden, maar de bouw ging verder en tot overmaat van ramp wordt nu met Bagats toestemming op diezelfde grond de joodse settlement Mattiyahu Oost gevestigd. De bewoners zijn woedend en de demonstraties worden grimmiger.
Israëls sterke arm heeft bij de bestrijding van die antimuurbetogingen nogal wat flaters geslagen. Bekend zijn de incidenten waarbij demonstranten, onder wie de vice-president van het Europese Parlement, Luisa Morgantini, door rubberkogels gewond raakten. Maar de druppel die de emmer deed overlopen, was een videofilmpje dat in juli dit jaar het nieuws haalde en waarin een geblinddoekte en geboeide Palestijnse demonstrant door een Israëlische commandant wordt vastgehouden, terwijl een soldaat hem op korte afstand in zijn voet schiet. De skunk heeft nu de twijfelachtige eer om de reputatie van de politie op te krikken.
Israëlische mensenrechtenorganisaties zijn sceptisch over het wapen. Skunk lost niets op en is slechts gemaakt om angst te zaaien onder geweldloze burgers, is hun klacht. De geur van skunk blijft, wanneer die in de huid is getrokken, dagenlang hangen. Wassen helpt niet. Zolang de bouw van de muur en de settlements niet wordt gestaakt, demonstreren de vredesactivisten voort, nu gekleed in ‘anti-skunk’-vuilniszakken.
SIMONE KORKUS

BROOD EN SPELEN
VOETBAL-TV IN EGYPTE
CAÏRO – De broodcrisis is nog maar net overschaduwd door de financiële crisis of de volgende crisis dient zich aan in Egypte. Op het spel staat het wekelijkse vermaak van miljoenen Egyptische mannen, en daarmee de rust van even zovele vrouwen. Voetbal is een van de weinige onderwerpen waarop gelatenheid – in het Arabisch uitgedrukt met ‘maalish’ – niet de standaardreactie vormt in Egypte. Of je nu boos bent of blij, zolang het voetbal betreft ben je vrij om je emoties de vrije loop te laten.
Maar nu dreigt ook het voetbal als staatsgevaarlijk te worden bestempeld. Het besluit van Al-Ahly, de grootste en beroemdste van de Afrikaanse voetbalclubs, staat vast. In navolging van Europese voetbalclubs eist Al-Ahly een flinke som geld voor de uitzendingen van de wedstrijden op televisie. Het is geen onredelijke eis van de club. Een doordeweekse competitiewedstrijd trekt al miljoenen kijkers; de uitzendrechten zouden een grote inkomstenbron voor de club zijn. Iedereen die de verrichtingen van de club wil volgen, kan nu tegen betaling via een speciaal Al-Ahly-satellietkanaal de wedstrijden bekijken.
Tot deze week trok niemand zich er iets van aan; behalve via de staatstelevisie waren de wedstrijden ook te volgen op enkele satellietzenders, waarvan sommige de transmissie illegaal onderschepten. Maar na een rondje zappen tijdens de laatste Afrikaanse Champions League-wedstrijd pakte de voetbaldirecteur de telefoon en maakte een einde aan de gratis dienstverlening. Nog voor de rust werden de satellietzenders uit de lucht gehaald, zoals wel vaker gebeurt met zenders die het regime van Mubarak niet behagen. Tot het einde van de wedstrijd bleven de schermen in de talloze koffiehuizen – waar veel mannen samenkomen om onder het genot van thee en een waterpijp de wedstrijd te zien – zwart.
De kwestie is een grote klap voor de Egyptenaren, die zich na alle problemen rond de dagelijks-broodvoorziening nu ook beroofd zien van hun vermaak. Voor het regime betekent het vooral één ding: veiligheidsrisico. Aan het rijtje vaste taboes – politiek, seks en religie – dreigt nu ook voetbal te worden toegevoegd. Maar heftige reacties van de fans worden niet verwacht, want net als alle taboes is ook voetbal in Egypte geen teamsport. Maalish.
EDUARD PADBERG

MARX’ SUCCES
DUITSERS (HER)LEZEN DAS KAPITAL
BERLIJN – Das Kapital verschijnt deze week voor het eerst in de Duitse boekhandels. Niet het standaardwerk van Karl Marx, maar het gelijknamige boek van Reinhard Marx, aartsbisschop van München. Met de titel nam de geestelijk leider een risico, want de beroemde Band 23 van de Marx-Engels-Werke (MEW) was tot voor kort zelfs in veel antiquariaten in Oost-Berlijn niet meer te krijgen.
Reinhard Marx schreef een tirade tegen graaiende managers. Dat betekent niet dat hij pleit voor socialisme, maar wel voor een kruisbestuiving met het christelijke geloof. De Zuid-Duitse katholiek breekt eveneens een lans voor meer verantwoordelijkheidsbesef en rechtvaardigheid. ‘We moeten het primitieve kapitalisme bestrijden’, aldus Marx. ‘Het kan niet waar zijn dat een manager duizend keer meer verdient dan een arbeider.’
Of hij daarom wil dat gelovigen bij zijn naamgenoot biechten? Dat niet, zegt Marx. Wel ziet hij het Rijnlandse overlegmodel van de soziale Marktwirtschaft als oplossing voor de mondiale kredietcrisis. Hier voelt ook kanselier Angela Merkel wel voor, die de economische orde van haar voorganger Ludwig Erhard, de schepper van het naoorlogse Wirtschaftswunder, eveneens wil internationaliseren. Om sympathie bij de ongeruste burgers te winnen, spreekt ze sinds kort van ‘menselijke markteconomie’.
Reinhard Marx bleek een goed gevoel voor Zeitgeist te hebben, want zelfs de MEW zijn sinds kort weer in de mode. In de communistische DDR was deze lectuur verplichte kost, nu is dat vrijwillig. Zakelijk directeur Jörn Schütrumpf van uitgever Karl Dietz Verlag: ‘In 2006 verkochten we 750 uitgaven van Das Kapital, in 2007 zo’n 1300 stuks en dit jaar al 2500 exemplaren.’ Niet zonder trots vermeldt hij dat in 31 Duitse steden al lees- en discussiegroepen zijn geformeerd: ‘Das Kapital is niet zulke makkelijke kost als de gore pornografie van Charlotte Roche, die boven aan de bestsellerlijst staat.’ Roche verkocht honderdduizenden exemplaren van Feuchtgebiete – in het Nederlands vertaald als Vochtige streken.
Schütrumpf heeft een verklaring voor de renaissance van het katholicisme van Reinhard Marx en die ‘popster uit Rome’. ‘Kijk naar de onvoorstelbaar populaire katholieke jeugddagen. De jonge generatie heeft, na het wegvallen van de DDR, behoefte aan sociale warmte en harmonie. Die krijgen ze bij de kerk. En als ze een beetje meer nadenken, lezen ze Karl Marx’, aldus de uitgever.
ROB SAVELBERG

HARMONIE, IN OVERVLOED
HET CHINESE POLDERMODEL
PEKING – Het mag zo langzamerhand duidelijk zijn. De woorden ‘chaos’ en ‘China’ zijn vrijwel synoniem. Peking doet alsof het regeert en lokale overheden doen braaf alsof ze geregeerd worden. In de praktijk leven beide partijen stevig langs elkaar heen. Er zijn voorbeelden te over. Zo vaardigde Peking vorig jaar veelzeggend een verbod uit op het vergiftigen van veevoer met melamine. Voorspelbaar genoeg ging de industrie daarmee door onder het gretige oog van lokale autoriteiten. Dode kindertjes of niet, financiële winsten zijn nu eenmaal aanlokkelijk. Niemand toont zich verbaasd.
Sociale harmonie is dus voorlopig een illusie. Toch is het een onderwerp van discussie onder pluisharige intellectuelen, in vooruitstrevende denktanks en… de regeringskringen van president Hu Jintao. Want werken aan een evenwichtigere en eerlijkere maatschappij is het credo van de huidige lichting machthebbers. Een soort sociaal-democratie, zonder die lastige democratie. Een autoritaire utopie waarin eendrachtig wordt samengewerkt voor het grotere goed en bloedzuigende uitbuiting tot het verleden behoort. Om het wat gedurfder te zeggen: een confucianistisch poldermodel.
Een benaming die volgens een voormalige onderzoeker van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen verre van overdreven is. Tien jaar geleden publiceerde deze Zhang Jianxiong een boek waarin hij zijn bewondering uitspreekt voor het Nederlandse poldermodel: ‘Zeker vanuit confucianistische harmonie-idealen is het poldermodel interessant. Een volk dat eendracht haalt uit het aloude gevecht tegen het water, een natuurlijke vijand. Chinezen halen nu meer inspiratie uit haat tegen menselijke vijanden. Dat werkt verbitterend, niet opbouwend. Voor een echte opbouw van de harmonieuze samenleving van Hu Jintao is verdere studie naar het poldermodel uiterst relevant.’
De Chinese premier Wen Jiabao schijnt inderdaad gefascineerd te zijn. Tijdens zijn diverse bezoeken aan Nederland was hij uiterst nieuwsgierig naar de staatsopbouw. ‘Of hij de studies over uw land heeft gelezen weet ik niet’, zegt Zhang. ‘Maar ongetwijfeld kent hij dat Amerikaanse sprookje over dat jongetje met z’n vinger in de dijk.’
Toeval of niet, maar omgekeerd werkt ook Hu Jintao’s ‘Harmonieuze Samenleving’ duidelijk op de verbeelding van premier Balkenende. Vorige week gaf hij daarover een gastcollege op de Universiteit van Peking. De strekking was echter dat er nog heel wat dient te gebeuren om dat Chinese model draaiende te krijgen. Vooral de opbouw van een levendige civil society, rule of law – recht, gerechtigheid – en het beschermen van fundamentele mensenrechten noemde hij cruciaal.
‘Bepaalde groepen trekken profijt uit de huidige Chinese economische ontwikkeling en er ontstaat een middenklasse’, zei de premier in een kort gesprek vooraf. ‘Meer vrijheid voor boeren betekent tegelijkertijd dat conflicten moeten worden gedempt in plaats van opgeblazen. Met duizenden rellen op het platteland is dat keihard nodig. De mogelijke interesse van China voor het poldermodel is leuk, maar het verschil is dat het bij ons vanuit de basis is gegroeid. De Harmonieuze Samenleving wordt vanaf de top opgelegd. Wil die gaan functioneren, dan is er in de eerste plaats rule of law nodig.’
ANNE MEYDAM
DE MARATHON EN
HET MACHINEGEWEER
HEIBEL IN HET ANC
JOHANNESBURG – Zo oververhit is de Zuid-Afrikaanse politiek inmiddels dat je er zelfs tijdens de Soweto Marathon niet aan ontkomt. Ontelbare posters op lantaarnpalen spellen de koppen van de zondagskranten. ‘Pityana says ANC not Mandela’s children’, ‘What Mbeki’s letter really meant’ en ‘Shikota Express fires up’.
Terwijl je tussen 25.000 anderen voortzeult over het stoffige asfalt probeer je de koppen te plaatsten. Pityana, wie was dat ook al weer? O ja, Barney Pityana, verbonden aan de UNISA-universiteit. Hij heeft zich aangesloten bij de groep politici die zich onlangs hebben afgescheiden van het ANC. De naamloze beweging staat onder leiding van ANC-dissidenten Sam Shilowa en Misiuoa ‘Terror’ Lekota, maar heeft nog geen naam, vandaar dat de media haar ‘Shikota’ hebben gedoopt. ‘Shikota Express’ is een verwijzing naar de eerste grote bijeenkomst, de dag voor de marathon, waarbij zesduizend afgevaardigden en oppositieleiders luidkeels het ANC veroordeelden en duidelijk maakten dat de tijd rijp is voor tegengeluiden.
Pityana’s woorden, bedenk ik op een flauwe helling tussen Moroko en Klipspruit, waren ongetwijfeld bedoeld als kritiek op het ANC: de partij heeft zijn idealen verloochend en excelleert in corruptie en nepotisme. ’s Middags, met mijn verzuurde benen op een poef, lees ik in de Sunday Times dat Pityana doelde op de generatie die is geboren rond de vrijlating van Mandela in 1990, (‘Mandela’s children’) en die volgend jaar voor het eerst mag stemmen. Zij hebben schijnbaar genoeg van het eindeloos ophemelen van het struggle-verleden.
De koppen over de brief van Mbeki slaan op de ex-president, die vorige week een epistel van ruim 2700 woorden schreef aan ANC-voorzitter en de gedoodverfde nieuwe president Jacob Zuma, waarin hij cynisch uithaalde naar Zuma c.s., die hem op 20 september uit zijn ambt had ontheven en nu verwacht dat Mbeki in de aanloop naar de verkiezingen van 2009 doodleuk campagne voert voor het ANC. ‘Ik kan niet begrijpen’, schreef Mbeki, ‘hoe datzelfde ANC, dat zo ontevreden was met mij, twee weken later mij zo’n betrouwbaar kaderlid vindt dat het meent op mij te kunnen rekenen bij het bevorderen van de politieke voorspoed van diezelfde partij, het ANC, die ik op zo’n ernstige en smartelijke manier had verraden dat ik moest worden afgezet als president van de Republiek, zes of zeven maanden voor het einde van mijn ambtstermijn, de wil van de massa’s!’
Ter vervolmaking van het geheel ontmoeten we diezelfde Zuma tegen het einde van de marathon, na vijf uur ploeteren in de moordende zon. Daar, net voorbij het Jabulani Stadion, worden we bruut van de weg gedrukt door de gillende, blauw flakkerende autocolonne van de ANC-voorzitter. Terwijl we onze medaille in ontvangst nemen, horen we de meute in het stadion zingen. We zijn iets te ver om te kunnen ontcijferen of het Zuma’s door Pityana zo verfoeide lijflied is: Ushimi Wami, oftewel ‘Breng me mijn machinegeweer’.
FRED DE VRIES