week 47

Deze week

BOER BUCHAN
‘HOGERE LEIDING’ VOOR ZUID-AFRIKANEN
JOHANNESBURG – Het was even schrikken voor Koos Kombuis. De Zuid-Afrikaanse satirist/zanger/schrijver haalde op zijn blog op luchtige wijze uit naar de furore makende ‘aardappelboer-evangelist’ Angus Buchan. Hij liet Buchan met God praten. En God was kwaad over Buchans uitspraken dat ‘vrouwen hun echtgenoten moeten gehoorzamen’ en dat ‘de dalai lama naar de hel zou gaan’. Terug naar je aardappelen! luidde de boodschap.
Wat Kombuis niet had verwacht was de lawine van reacties van verbolgen christenen die geen moeite hebben met Buchans letterlijke interpretatie van de Bijbel en die hem beschouwen als de redder van Zuid-Afrika, het zuidelijke Sodom en Gomorra. De discussie woekerde voort op Koos’ blog en op tientallen andere. Zijn column haalde zelfs de kranten.
Wie is die Angus Buchan die zoveel losmaakt? Buchan is een charismatische zestigjarige boer van Schotse afkomst die na een debacle in Zambia nu al zo’n kwart eeuw boert nabij het Zuid-Afrikaanse stadje Greytown. In eerste instantie sliepen hij en zijn berooide gezin in een caravan. Maar met hulp van voorman Simeon Benghu en diverse mirakels slaagden ze erin een bedrijfje op te bouwen, dat ze uit dankbaarheid aan God Shalom noemden.
Een jaar of wat geleden had Buchan een visioen waarin God hem vertelde dat ‘vaders zich weer op zonen moesten richten en zonen op de vaders, opdat familiebanden weer hersteld zouden worden’. Daarom ging hij Mighty Men Conferences organiseren, waar dit jaar iedere keer tienduizenden mensen op afkwamen. De kracht van Buchan, met ruitjesoverhemd en cowboyhoed, zit hem in zijn recht-voor-zijn-raap preken. Hier staat iemand die de taal van de gewone man spreekt, helder en duidelijk. Hij draait niet om de hete brij heen en geeft weer hoop aan hen die hun geloof in de samenleving hebben verloren.
Zoals Afro-Amerikanen in 1995 weer moed kregen dankzij de Million Man March in Washington, zo voelen angstige Zuid-Afrikaanse blanke plattelanders weer iets van saamhorigheid als ze een Buchan-spektakel bijwonen. Hij vertelt hun dat ze niet moeten wanhopen. De boodschap is simpel: praat regelmatig met God, geloof in zijn wonderen en lees de Bijbel, waarbij hij pleit voor herstel van familiewaarden, met een terugkeer van de man als hoofd van het gezin.
Met Faith Like Potatoes, waarvan al ruim 25.000 exemplaren zijn verkocht, heeft Buchan inmiddels ook een bestseller op zijn naam. Onder dezelfde titel is tevens een film gemaakt over zijn leven. Deze maand hield hij zijn laatste bijeenkomst van dit jaar. Kaartjes kon je, net als voor een concert van de Britse punkers The Exploited, via Computicket bestellen. Wederom kwamen er tienduizenden mensen op af, hoofdzakelijk blanken en voor een groot deel Afrikaners.
Zoals een briefschrijver in het dagblad Beeld zonder spoor van ironie opperde: misschien is dit de generaal naar wie de leiderloze Afrikaners al jaren smachten.
FRED DE VRIES
BILL DE BOMMENGOOIER
DE TERRORIST SPREEKT
WASHINGTON – ‘Billie Ayers heeft nooit excuses aangeboden’, meldt een tekst die een demonstrant maandagavond voor de deur van een kerkgebouw in hartje Washington omhoog houdt. Hij is een ‘moordenaar’ staat op een ander bord. Alleen vanwege ‘vormfouten’, meldt een derde demonstrant in de winterkou, is hij nooit veroordeeld.
Als Sarah Palin het tijdens de verkiezingscampagne niet over Joe the Plumber had, dan sprak ze over Bill de Bommengooier, de ‘terrorist’ die volgens haar al jaren maatjes was met Barack Obama. In de jaren zestig was Ayers oprichter van de Weather Underground, een radicale antioorlog-actiegroep die bommen liet ontploffen bij het Capitol, het Pentagon en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Veel schade, geen slachtoffers. Hij organiseerde ooit in Chicago een koffieochtend toen Obama een eerste gooi deed naar een Senaatszetel in Illinois en hij zat met Obama in het bestuur van een stichting. Munitie genoeg voor de Republikeinen om Obama’s beoordelingsvermogen ter discussie te stellen.
De hele campagne hield Ayers zich stil, inmiddels is hij overal. Eerst liet hij zich vorige week op televisie interviewen door het showprogramma Good Morning America. Vanavond spreekt hij zo’n tweehonderd man toe in de stad waar het gezin Obama binnenkort het Witte Huis betrekt. Over onderwijs.
De bijeenkomst was al een half jaar geleden gepland om een van de boeken van de progressieve onderwijskundige van de Universiteit van Illinois onder de aandacht te brengen. ‘Ik had gerekend op een kringgesprek met tien man’, lacht Ayers aan het begin van de avond. Maar als ‘toevallige en onwillige beroemdheid’, zoals hij het zelf noemt, trekt hij volle zalen. Die krijgen een bevlogen verhaal over ‘het recht van een kind op zelfontplooiing’ en een ietwat ongrijpbare toekomstvisie op onderwijs (‘onderwijs in een democratie is een meritocratie’). De mensen die gekomen waren voor een felle repliek op de aantijgingen van Palin bladeren uit verveling in de liedboeken die klaar liggen in de kerkbankjes.
Uiteindelijk gaat hij overstag. Natuurlijk kende hij Obama. ‘Maar zoals miljoenen anderen zou ik willen dat ik hem nu beter zou kennen’, zegt hij. De laatste maanden was hij stil, omdat hij weigerde mee te doen aan de ‘soundbite-cultuur waarin je in dertig seconden een grote leugen moet rechtzetten’, zegt hij. ‘George Orwell lanceerde in zijn boek 1984 het fenomeen two minutes of hate. Hij had een aardige verbeeldingskracht, maar Fox News had zelfs Orwell niet kunnen verzinnen. 24 uur haat per dag!’
Met zijn ribfluwelen jasje, warrige haar en minuscule oorbelletje ziet de professor eruit als een voormalige straatvechter op zoek naar establishment. Maar anders dan Joschka Fischer of Daniel Cohn-Bendit in Europa bleek tijdens deze campagne weer eens dat een activistisch verleden in de Verenigde Staten bepaald niet tot aanbeveling strekt. En Bill Ayers was niet eens zélf de kandidaat.
‘Sorry, maar ik ben in de jaren zestig opgegroeid’, laat hij zich halverwege de avond ontvallen. Geschrokken kijkt hij in de snorrende camera’s. ‘Ai, nu doe ik het toch: excuses aanbieden.’
PETER VERMAAS
Volgende week in De Groene Amsterdammer een uitgebreid interview met Bill Ayers

GEBOUWD OP BOTTEN
BIJ DE ONTDEKKING VAN EEN BEGRAAFPLAATS
JERUZALEM – Het Museum of Tolerance – een museumproject dat volgens zijn website menselijke waardigheid en coëxistentie tussen alle geloven moet propageren – begon met de beste bedoelingen. Er lag een ontwerp voor een ultramodern gebouw van architect Frank Gehry. Het Simon Wiesenthal Center, een joodse mensenrechtenorganisatie, schonk honderd miljoen dollar en de gemeente Jeruzalem stelde de grond, een voormalig parkeerterrein in het centrum, ter beschikking. Maar de tragiek van het verhaal is dat dit monument van verdraagzaamheid de politieke en religieuze strijd tussen moslims en joden in Israël in alle hevigheid heeft aangewakkerd.
Want wat bleek toen de eerste palen de grond in gingen? Men stuitte op schedels en botten. Het parkeerterrein ligt op een islamitische begraafplaats uit de vierde eeuw, waar de kompanen van Mohammed begraven liggen. De moslimbeweging ontstak in woede, want volgens de wet van de islam mag je niet op een begraafplaats bouwen. De moefti (wetgeleerde) van Jeruzalem eiste onmiddellijke staking van de bouwactiviteiten.
Tijdens de vier jaar durende juridische strijd ontdekte de tegenpartij, het Wiesenthal Center, dat islamitische curatoren het terrein al in de jaren zestig aan de gemeente hadden overgedragen om er parkeerplaatsen te vestigen. En eens gegeven blijft gegeven, redeneerde ze.
Maar daar wringt de schoen. De begraafplaats had voor de stichting van de joodse staat, zoals veel grond, een islamitische religieuze bestemming, een zogenoemde Wakf, en werd door een islamitische raad beheerd. Na de Onafhankelijkheidsoorlog van 1948 kwam de grond onder Israëlische controle en werd door een commissie van door Israël aangewezen islamitische curatoren beheerd; een wat schimmige constructie die volgens sommigen uit corrupte collaborateurs bestond die Wakf-land aan Israël verkwanselden. Transacties van die commissie worden door gelovige moslims niet erkend.
De Hoge Raad gaf eind oktober van dit jaar eindelijk zijn twijfelachtige salomonsoordeel in de zaak. Als de moslimwereld een halve eeuw lang geen bezwaar had gemaakt tegen het parkeerterrein, zou ze nu ook geen probleem moeten hebben met een museum. Maar dat bleek een verkeerde inschatting. De moslimbeweging greep naar een probaat middel om in de publiciteit te komen: een demonstratie tegen onrecht. Honderden woedende moslims marcheerden enkele dagen later door de straten van Jeruzalem. Volgens Zahi Nujidat, een vertegenwoordiger van de beweging, betekent het vonnis religieuze en etnische onderdrukking.
Voorstanders van het museum appelleren aan het gezond verstand en stellen dat de drieduizend jaar oude stad gebouwd is op duizenden joodse, christelijke en islamitische botten. Als je Jeruzalem als een grote begraafplaats beschouwt, kan er nooit meer gebouwd worden.
Toch blijft de vraag of de Israëlische autoriteiten even gemakkelijk de graven van hun joodse voorvaderen zouden platwalsen. Sjeik Kamal Hativ, vice-voorzitter van de moslimbeweging, neemt vooralsnog aan van niet en roept moslims in Israël en de Palestijnse gebieden op om Israël de ontheiliging van de graven van hun ouders en grootouders en de bouw van het Tolerantiemuseum niet te vergeven. Tolerantie heeft tenslotte haar grenzen.
SIMONE KORKUS

CHANGE
BURGEMEESTERSVERKIEZINGEN
IN JERUZALEM
JERUZALEM – In Jeruzalem waren deze week ook verkiezingen. Bewoners van de stad konden voor een burgemeester kiezen tussen de extreme nationalist Nir Barkat – die met meer dan vijftig procent van de stemmen uiteindelijk won, de ultraorthodoxe jood Meir Porush en andere, kansloze kandidaten, onder wie de geïmmigreerde Rus Arkadi Gaydamak, naar wie in Frankrijk een onderzoek loopt wegens illegale wapenhandel.
De verkiezingen gingen vooral over het beleid ten aanzien van Oost-Jeruzalem. Het Palestijnse gedeelte van de stad wordt steeds verder ingelijfd door Israël middels joodse nederzettingen die tussen de Arabische wijken worden gebouwd, terwijl de beruchte muur de stad scheidt van de andere bezette Palestijnse gebieden. De verschillende kandidaten stonden, evenals de meeste Israëliërs, voor een ‘onverdeeld, eeuwig’ Jeruzalem en erkennen niet dat Oost-Jeruzalem – de oude stad – tevens de beoogde Palestijnse hoofdstad is.
Het probleem voor het stadsbestuur is dat de Arabische bevolking sneller groeit dan de joodse. Omdat ze de Palestijnen niet hardhandig kunnen verdrijven, proberen ze hen ‘ertoe aan te moedigen’. Zo moeten Palestijnen in het bezette Oost-Jeruzalem hoge belastingen betalen, maar krijgen ze er vrijwel geen voorzieningen of investeringen voor terug. Bouwvergunningen worden zelden aan hen verstrekt, waardoor ze verplicht worden illegaal te bouwen. Daar krijgen ze zware boetes voor, en de huizen worden vaak ook nog vernield. Desondanks vormen de Palestijnen nog 34 procent van de bevolking van de gemeente Jeruzalem, en groeit hun aandeel gestaag.
Opvallend is dat, ondanks het treiterbeleid, de Palestijnse inwoners meer toekomst zien in het samenleven met de joodse bevolking dan andersom. Dit kwam naar voren in een seminar met Palestijnse en Israëlische architecten, activisten, juristen, dat Gemak, een nieuw Haags centrum voor kunst en politiek, in oktober hield. De Palestijnen pleitten voor het erkennen van de hybride samenleving – tussen orthodoxe joden, seculiere Israëliërs, uiteenlopende christelijke facties, conservatieve moslims en progressieve Palestijnen. De Israëlische activisten toonden zich somberder. De stad is de ontploffing nabij, betoogden ze, vanwege de toenemende macht van de rechtse, religieuze nationalisten. Zij verwezen naar de wegpestacties van het nationalistische stadsbestuur.
Na zestig jaar bezetting geloven de meeste Palestijnen niet in een plotselinge verergering van een situatie die al gestaag verslechtert. Maar ze konden er ook niet toe bewogen worden afgelopen dinsdag te stemmen op een van de kandidaten die hen uit de stad willen jagen. Wat de toekomst na deze verkiezingen te bieden heeft? Vast meer verloedering van hun stadsdeel, inkrimping van hun leefruimte en afscheiding van hun landgenoten. Vervelend, maar wat kunnen ze eraan doen? De enige hoop is dat Obama Israël onder druk zet om zijn beleid jegens de Palestijnen te veranderen. Want dat weten alle Palestijnen zeker: verandering – ‘change’ – zal alleen van buitenaf komen, niet van het nieuwe stadsbestuur.
ROBERT KLUIJVER

MAATSCHAPPIJLEER
INSTRUCTIES VAN BURGERVADERS
LONDEN – De Londense deelgemeente Ealing neemt de verzorgingsstaat serieus. Afgelopen weken ontvingen de bewoners van deze Queen of the Suburbs, bekend van de film- en tv-studio’s, een Stay Safe Guide 2008. In deze glanzende, bordeauxrode folder legt het Safer Ealing Partnership aan de burgers uit dat ze vuurpijlen niet in een jaszak moeten stoppen, de huisdeuren op slot moeten doen wanneer ze een avondje uitgaan en beter niet in de laatste wagon van trein of metro kunnen gaan zitten. Speciale aandacht is er bij deze beginnerscursus maatschappijleer voor het onderdeel ‘veilig thuiskomen’. Tot de tips behoren ‘plan vooruit’, ‘ga op stap met vrienden’, ‘vertrouw je gevoel’, ‘neem geen risico’s’ en ‘vertel iemand waar je heen gaat’.
Op het provinciehuis van Kent leefden andere zorgen. Nu de dienst transport van de hoofdstad Ashford heeft besloten om, in navolging van Drachten, enkele overbodige verkeersborden en stoplichten weg te halen, zodat automobilisten, voetgangers en die ene fietser de bebouwde kom op sociale wijze moeten delen, is er een dvd samengesteld waarin mensen wordt geleerd de weg over te steken. Voormalig BBC-nieuwslezeres Julie Maddox legt in een zeven minuten durende clip uit dat er eerst naar rechts, dan naar links en vervolgens weer naar rechts dient te worden gekeken. ‘Voetgangers moeten al hun zintuigen gebruiken’, adviseert Maddox, ‘en oogcontact maken met de automobilist.’ MP3-spelers, mobiele telefoons en walkmans moeten tijdens het oversteken worden uitgeschakeld. De gemeenten Fylde en Wyre hebben trouwens ook een dvd gemaakt, maar dan over het effectief sorteren van huishoudelijk afval.
Bij zoveel volksverheffing kon de rijksoverheid niet achterblijven. Het ministerie van Milieu, Voedsel en Plattelandszaken heeft daarom een ‘gedragscode’ voor huisdiereigenaren opgesteld. Mensen die hun hond chocolade, rozijnen of druiven geven, kunnen nu op basis van de Animal Welfare Act worden berecht. Ambtenaren hebben bovendien bepaald dat honden drie keer per dag moeten worden uitgelaten. Van katteneigenaren wordt verlangd dat ze 26 pagina’s tekst doorploegen om te leren dat hun poezenkinderen vanwege alle veiligheidsrisico’s uit de buurt van vensterbanken en wasdrogers moeten blijven, dat ze melk lekker vinden maar niet mogen hebben, dat er genoeg veilig speelgoed voorhanden moet zijn, dat ze graag sardientjes hebben en dat ze toegang moeten hebben tot de kast waar de dekbedden liggen. Elke poes heeft voorts recht op een kattenbak, ook al poepen ze in de tuin. Immers, het is altijd mogelijk dat een kat tuinvrees krijgt als er een nieuwe buurkat is.
De tijd lijkt rijp voor een holistische aanpak waarbij de overheid hondenbezitters leert hoe ze tijdens de avondwandeling, bij voorkeur niet alleen, de straat moeten oversteken en de uitwerpselen dienen op te scheppen om dit afval vervolgens op de juiste wijze te scheiden.
PATRICK VAN IJZENDOORN