Week 8

Deze week

Ringwormen
Peking – Gemeten aan het aantal rellen en opstanden staat China op het punt van barsten: van tienduizend gerapporteerde gevallen in 1993 tot meer dan tachtigduizend vorig jaar. Maar de opgewonden conclusie dat de revolutie daarmee onherroepelijk voor de deur staat, vindt professor Wang Erping een tikkeltje naïef. ‘Onmogelijk’, zegt de onderzoeker, verbonden aan de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen, over de vraag of muitende hordes binnenkort de poorten van het Chinese Kremlin – Zhongnanhai – zullen bestormen. ‘Dat is een geheel foutieve interpretatie van de cijfers.’
Voordat professor Wang nu direct simpel wordt weggezet als alweer een wezenloze pion van het regime is het misschien toch verstandig hem uit te horen. Want als een van de weinigen ter wereld heeft hij wel degelijk inzage in de oorzaken van de toenemende sociale onrust.
Als alle politiek lokaal is, dan geldt dat zeker in het uitgestrekte Chinese achterland. Dat is de kern van zijn betoog. Boeren slijpen hun bijlen juist om vat te krijgen op hun eigen leefomgeving. Directe aanleidingen zijn er natuurlijk te veel om op te noemen, maar die rangschikt Wang onder categorieën als: sociale ongemakken (‘ringwormen’: oncomfortabel maar je gaat er niet dood aan); rechtvaardige eisen waarvoor geen juridische kanalen bestaan; rechtstreekse fiasco’s van het juridisch systeem en opstand als strategische actie van achtergestelde groepen.
Dat de centrale overheid dit privé-initiatief nog altijd klassiek te lijf gaat met politievertoon en revolutionaire new speak noemt Wang dom en onproductief: ‘Termen als “vijanden van de revolutie” en dat soort nonsens roepen alleen maar teleurstelling op. Want in werkelijkheid verwachten participanten vaak juist steun van Peking.’
En dat is precies het wonderlijke van Wangs onderzoeksresultaten. Boeren hebben nauwelijks waardering voor lokale overheden, Peking lijkt daarentegen opvallend populair. Hoe dat in elkaar zit snapt Wang ook niet echt, maar mogelijk gaat dat volgens hetzelfde esoterische mechanisme als waarmee de voormalige Amerikaanse president Bush juist het armste deel van zijn bevolking aan zich wist te binden, uitgerekend kiezers die van zijn regering niets te verwachten hadden.
‘Deels is de stijging van het aantal rellen waarschijnlijk te wijten aan sociale wanhoop. Aan de andere kant lijkt het dat groepen gemakkelijker in opstand komen omdat ze, terecht of onterecht, steun van Peking verwachten.’
Wangs regeringsadviezen liggen voor de hand. ‘Crises voorkomen en begrip opbrengen voor wat er leeft onder de mensen.’ Dat dat voor de compleet geïsoleerde regeringsleiders niet gemakkelijk is, realiseert de professor zich terdege: ‘Onderzoek doen naar de oorzaken van onrust is moeilijk. Doen wij al een aanvraag, dan krijgen we van lokale autoriteiten meestal zoiets te horen als: kom niet hier naartoe, het is gevaarlijk. Bel maar weer als het rustig is.’
ANNE MEIJDAM

De poppenkast van Tzippi en Bibi
Jeruzalem – Rookworst is lekker maar je wilt niet zien hoe hij gemaakt wordt. Zo denkt de gemiddelde Israëliër tijdens deze 28 dagen durende formatieperiode. De nek-aan-nekverkiezingsrace tussen Tzippi Livni van de centrumpartij Kadima en Bibi Netanyahu van de rechtse Likud leidde op 10 februari tot een pyrrusoverwinning van 29 van de 120 Knesset-zetels voor Kadima tegen 28 voor Likud. Met zo’n kleine marge van maar 22 respectievelijk 21 procent van de zetels moeten de twee grootste partijen – die nog nooit zo klein waren – met een versplinterde Knesset een meerderheidsregering trachten te vormen. Die coalitievorming gaat gepaard met de nodige vrijages en handjeklap. Partijen worden uiteen getrokken en ideologie en partijprogramma wordt geweld aangedaan.
Tzippi kan niet samengaan met Avigdor Lieberman, de partijleider van het rechtse Israël Beiteinu, de derde grootste partij, want dan willen de Arbeidspartij en het linkse Meretz niet deelnemen. Maar ze kan ook niet zonder Lieberman, want dan haken Likud en de ultraorthodoxen af.
Netanyahu – de man van de grootspraak – geeft een dikke knipoog aan de ultraorthodoxen en Israël Beiteinu, een nachtmerrieachtige dogmatische coalitie, volgens sommige analisten bij voorbaat gedoemd tot falen. Lieberman, die een gedwongen transfer nastreeft van de Arabische gemeenschappen in Israël naar de Palestijnse gebieden, had wel trek in zo’n huwelijk, zij het dat hij zijn oog liet vallen op de post van minister van Financiën. Wat jammer nu dat de benoeming van Lieberman, die volgens procureur-generaal Menachem Mazuz belastingfraude heeft gepleegd, niet kan doorgaan. Onder het ministerie van Financiën ressorteert de belastingdienst en het is ongehoord dat een frauduleuze minister daar de scepter zwaait. Maar nood breekt wet, vindt Lieberman. Via een noodwetje moet de belastingdienst dan maar worden losgekoppeld.
Deze kwestie en geruzie met de Shaspartij maken Lieberman voor Netanyahu een minder geschikte coalitiekandidaat. Intussen geeft een andere wetsovertreder, Arie Deri, (oud-)partijleider van Shas, Lieberman het advies om rustig af te wachten. Over enkele maanden zal Deri weer terugkeren – de periode dat hij na zijn gevangenisstraf was verbannen van politieke functies is dan afgelopen – en kan hij met Lieberman en Kadima in zee.
De harde realiteit is dat de twee recalcitrante kandidaten, Bibi Netanyahu en Tzippi Livni, nu de noodzakelijke 65 stemmen missen. In 1984 stond Israël voor hetzelfde probleem. De leider van de Arbeidspartij, Shimon Peres, koos toen eieren voor zijn geld en vormde een eenheidskabinet met zijn rivaal, Likud-leider Yitzhak Shamir. De functie van premier bekleedden beiden op rotatiebasis.
Zullen Bibi en Tzippi kiezen voor pragmatisme in plaats van egotisme? Netanyahu wil zelfs niet denken aan de Kadima-Arbeidspartij-Likud-constructie, want Kadima en de Arbeidspartij kunnen hem gemakkelijk beentje lichten. En Livni wil niet in een regering waarin ze onder Bibi moet dienen, schreef ze op een geheim briefje aan Ehud Olmert dat door de pers werd onderschept. Ze zit nog liever in de oppositie.
Maar als de verkiezingseuforie en de rook van de grote beloften zijn verdwenen en er zoveel water bij de politieke wijn is gedaan dat partijen elkaar in de ogen kunnen kijken, dan zullen ze misschien zien wat de kiezer al jaren ziet. Likud of Kadima. Het verschil zit in nuances.
SIMONE KORKUS

Het lot van Lucky Dube
Johannesburg – Rosettenville is een zuidelijke buitenwijk van Johannesburg. Vroeger woonden er vooral Portugese arbeiders en kon je er heerlijk gebak kopen. Maar de Portugezen zijn weg, vervangen door zwarte migranten. Met die vrij plotse veranderingen veranderde ook het karakter van de wijk. De rokerige cafés maakten plaats voor internetcafés die worden gerund door Congolezen. Drugshandel en prostitutie floreren. Met name Nigerianen hebben zich in de afgelopen vijftien jaar bekwaamd in de handel in coke en heroïne.
Maar afgezien van die excessen is het een gewone lower class-wijk waar gezinnen wonen die niets met illegale activiteiten te maken hebben. Bij zo’n familie ging reggae-ster Lucky Dube op een avond in oktober 2007 langs om zijn zoon af te zetten. De jongen was al uit de auto toen er een groepje gewapende mannen aan kwam. Ze schoten door het raampje op Dube. Hij wist nog weg te rijden, maar knalde tegen een boom. Dood. Volgens de politie was het een poging om Dube’s glimmende auto te stelen.
De natie was in rouw. Lucky Dube, de rasta met een stem die erg aan Peter Tosh deed denken, was een volksheld. Hij zong over sociaal onrecht en hekelde apartheid. Ook buiten Zuid-Afrika was hij razend populair. In de jaren negentig sloot hij nog een contract af met het Amerikaanse Motown-platenlabel. Zelfs president Thabo Mbeki, die doorgaans uitblinkt in ontkenning, deelde in de smart.
Lucky (zo genoemd omdat hij als zwakke baby tegen alle verwachtingen in bleef leven) kreeg een stemmige begrafenis, die werd bijgewoond door lokale coryfeeën en rasta’s uit de hele wereld.
Daarna bleef het geruime tijd stil. Wel meldde de politie dat er arrestaties waren verricht. Vier mannen zouden worden aangeklaagd voor de moord op Dube. Deze maand ging de rechtszaak van start, een onaangenaam spektakel.
Mbuti Mabe, Julius Gxowa en Sifiso Mhlanga zaten in de beklaagdenbank. Maar het Engels van het drietal was niet goed genoeg om één taal te hanteren. Zodoende ontaardde de zaak in een eindeloze spraakverwarring vol Portugees (een van de verdachten is Mozambikaan), Engels, Sotho, Zulu en Xhosa. Daarnaast probeerden de drie pro-Deoadvocaten de boel eindeloos te traineren, onder meer door theoretische discussies te beginnen over pigmentatie.
Maar wellicht de schokkendste gebeurtenis had een week eerder plaatsgevonden. Toen meldde een van de kroongetuigen (de vrouw van de vierde, inmiddels vrijgelaten verdachte) dat de man die de trekker zou hebben overgehaald meende dat hij met een Nigeriaan van doen had. De lugubere subtekst was duidelijk: een dooie Nigeriaan, daar kraait geen haan naar. Tot de man ’s avonds de tv aanzette en zag dat hij in plaats van een buitenlandse drugshandelaar een internationale popster had vermoord. Het kan verkeren.
FRED DE VRIES

De hoge hoed
Moskou – Wankelt de Russische regering? Op straat is de onrust zichtbaar. In december begon het in Vladivostok met protesten tegen de verhoging van de invoerrechten op buitenlandse auto’s. Daarna begonnen in januari de eerste demonstraties vanwege de gevolgen van de wereldwijde crisis. Vervolgens waren er in februari de bijeenkomsten om de moord op de advocaat Markelov en de journaliste Baburova te herdenken. Al met al genoeg voor veel westerse media om de afgelopen weken te suggereren dat het tamelijk autoritaire bewind van Vladimir Poetin in gevaar is – en dat het land dus weer de kans krijgt een beetje ‘op ons’ te gaan lijken.
Het zou kunnen dat Poetin valt, in theorie. Maar of dit het directe gevolg zal zijn van oplopende volkswoede? Vermoedelijk is eerder de westerse wens dan de Russische mens de vader van de gedachte. Kort door de bocht gezegd is er nogal weinig democratische cultuur in Rusland. Dat kun je lezen uit de opiniepeilingen die het Levada-centrum (een Maurice de Hond-achtige club) regelmatig uitbrengt. Dit soort ondervragingen vraagt een korrel zout en zeker in Rusland zeggen mensen niet zomaar wat ze denken. Maar de conclusie dringt zich op.
Naarmate het gevoel dat het slecht gaat met het land groeit, groeit ook het toch al grote vertrouwen in Poetin, bleek in januari. Wel neemt de ergernis over lokale bestuurders, fabrieksdirecteuren en ander middenmanagement toe. Die krijgen, samen met Amerika, de schuld van de crisis. Maar het idee dat de regering verantwoordelijk zou kunnen zijn, komt nauwelijks uit de verf. Poetin zegt wel eens dat parlementaire democratie een Amerikaans middel is om Rusland te controleren. In de oren van mensen die al generaties opgroeien met de boodschap dat het Westen Rusland wil overheersen, klinkt dat niet onredelijk. Belangrijke rechten vinden Russen het recht op gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting. Vrijheid van meningsuiting en politieke organisatie waarderen ze nog altijd veel lager dan bestaanszekerheid, bleek deze maand uit een peiling. (Al neemt de waardering voor die politieke rechten wel toe.)
Vandaar ook dat de oppositieclubs klein en slecht georganiseerd zijn. Dat komt niet alleen doordat ze getreiterd worden door het regime. Het is ook omdat de routine ‘ik ben het er niet mee eens, ik bel mijn buren en samen tekenen we protest aan’ niet zo diep zit als in bijvoorbeeld Nederland. Op internet tiert het verzet welig, maar net als de illegale literatuur in de sovjettijd hebben al die meningen en analyses een sterk individueel karakter. Er is geen duurzame oppositie die een verlicht alternatief vormt. Daarom: mocht de crisis de macht van Poetin serieus aantasten, dan is er weinig reden om te denken dat een van zijn opponenten een werkende democratie uit de hoge hoed tovert.
MENNO HURENKAMP

Slaafse gehoorzaamheid
Londen – Elk autoritair regime heeft mensen nodig als Hazel Blears. De Britse minister van Gemeenschappen popelt om de wereld te verbeteren, doet klakkeloos wat haar bazen willen en verpakt slecht nieuws in zo veel bureaucratisch jargon dat toehoorders wegdoezelen. Ze lacht altijd, net als haar politieke mentor Tony Blair. Gordon Brown is overigens iets minder op haar gesteld, maar kan deze loyale en lachende luitenant niet missen.
Buiten de partij heeft de 49-jarige Blears, die van tapdansen en motorrijden houdt, weinig bewonderaars. Haar conservatieve tegenstanders moeten niets hebben van haar bazige manier van handelen, terwijl de Liberaal-Democraten haar weinig liberale visie op veiligheid hekelen. Opmerkelijk was de linkse aanval die Blears afgelopen week te verduren kreeg van George Monbiot. In The Guardian beweerde de milieuactivist en schrijver dat deze ‘Blair Babe’ alleen aandacht heeft voor haar eigen politieke carrière. Behalve de persoonlijke dimensie betreft het ook een afrekening met de politieke monocultuur onder New Labour.
Blears was zelf begonnen. In genoemde ochtendkrant had ze uitgehaald naar de ‘cynische en bijtende’ stukken van Monbiot, die onder meer had beweerd dat inspraakrondes en volksraadplegingen zinloos zijn wanneer een besluit al vast staat. Hij wees erop dat een onderzoek van het ministerie van Transport had uitgewezen dat 89 procent van de ondervraagden tegen een derde landingsbaan op Heathrow is, waarna de minister de plannen goedkeurde. Blears verweet Monbiot dat hij invloed zonder verantwoordelijkheid wil. De minister vindt dat alleen gekozen politici het morele recht hebben om zich publiekelijk uit te spreken en Kamerleden te bekritiseren.
Vervolgens klopte ze zichzelf op de borst met de mededeling dat ze een moedige politicus is, vechtend voor haar principes. Dat had ze beter kunnen nalaten, want in zijn repliek toonde Monbiot aan dat Blears nog nooit tegen een voorstel van de regering had gestemd. Haar gehoorzaamheid is niet alleen slaafs, maar ook blind. Zo stemde ze in 2003 voor het regeringsvoorstel om het Hogerhuis geheel te benoemen, en vier jaar later gaf ze haar zegen aan de regering die deze kamer nu opeens wilde laten kiezen. ‘What exactly do you stand for, Hazel, except election?’ vroeg Monbiot.
Blears’ oude baas David Blunkett betichtte Monbiot van riooljournalistiek, een boeiende bewering voor een ex-minister die zijn column in The Sun lijkt te benutten om de bedrijven te steunen welke hij van advies dient. Blears zelf nodigde Monbiot uit om naar haar kiesdistrict Salford te komen om haar goede werk te zien. Ze zou hem waarschijnlijk niet meenemen naar de krantenredactie van de onafhankelijke Salford Star die wegens ‘partijdige’ verslaggeving geen subsidie meer krijgt van Blears’ partijgenoten in het gemeentebestuur. Noch zal ze hem rondleiden in het ziekenhuis dat met sluiting wordt bedreigd. Afgevaardigde Blears had met protestdemonstraties meegelopen, om vervolgens in het Lagerhuis voor de sluiting te stemmen.
PATRICK VAN IJZENDOORN