Week 19

Deze week

Beginselforum

Het afgelopen weekend kwamen de Europese antiglobalisten c.q. andersglobalisten voor de vierde maal sinds 2002 samen.

AMSTERDAM – De vorige drie bijeenkomsten waren in Florence, Parijs en Londen. Het vierde Europees Sociaal Forum (esf) vond vorige week van donderdag tot zondag plaats in het sportcomplex van Hellenikon nabij Athene. De organisatie wilde vooral «verloren tijd» inhalen, dat wil zeggen de tijd die was verloren doordat de agenda van het vorige forum in Londen (2004) werd opgeslokt door Bush en zijn Irak-oorlog.

Het is de vraag of dat is gelukt. Het Atheense forum leed onder hetzelfde euvel als alle grootscheepse manifestaties van de alternatieve globalisten: er wil maar geen levensvatbaar politiek programma uit voortkomen. De oorzaak van dit gebrek is even eenvoudig als onoverkomelijk. Het organiseren van al die verschillende organisaties en groeperinkjes is als het kruien van kikkers op een kruiwagen: als je de ene kikker erin hebt geduwd, is de andere er al weer uitgesprongen.

Volgens de organisatie waren er ditmaal dertigduizend bezoekers, merendeels afkomstig uit Griekenland, Frankrijk en Italië, landen met vanouds sterke linkse bewegingen en een goed ontwikkelde demonstratiecultuur. Landen ook waar de strijd tegen het neoliberalisme zich regelmatig in andersglobalistische stijl naar de straat verplaatst.

De Noord- en Oost-Europese aanwezigheid was ver te zoeken, zoals de Italiaanse vakbondswoordvoerster Rafaella Mecozzi constateerde. Zij vroeg zich af waarom Midden- en Oost-Europa zo slecht vertegenwoordigd waren hoewel «zij de belangrijkste slachtoffers zijn van liberalisme en uitsluiting». Bovendien waren er nauwelijks deelnemers uit Groot-Brittannië, het enige Europese land dat nog actief deelneemt aan de Amerikaanse veldtocht in Irak. Kennelijk is het forum voor Britse organisaties niet zo belangrijk als het zich niet uitdrukkelijk buigt over Britse aangelegenheden als de Irak-oorlog of het verzet tegen hogere collegegelden.

Ook Nederlandse organisaties houden zich nauwelijks met «Athene» bezig. De Nederlandse Indymedia-website besteedt zelfs geen woord aan het esf. Terwijl de manifestatie in Athene in volle gang was, meldde Indymedia.nl triomfantelijk dat Rita Verdonk voor de zevende maal in effigie «getaart» was, anders gezegd: dat als Verdonk verklede activisten zeven maal een taart in het gezicht hadden gekregen. Het geeft aan waar voor Nederlandse activisten de intellectuele prioriteiten liggen.

Helemaal kaal is het vaderlandse actielandschap echter niet. Diverse maatschappelijke organisaties, waaronder de fnv, houden van 19 tot 21 mei in Nijmegen een Nederlands sociaal forum waar naast Nederlandse sprekers als vakbondsvoorzitster Agnes Jongerius ook buitenlandse deskundigen het woord zullen voeren. Toch komen dergelijke Nederlandse manifestaties niet verder dan hun Europese of mondiale pendant: de betrokken organisaties geven tekst en uitleg over hun standpunten en programma’s en de slotverklaring is een grabbelton van goede bedoelingen en pijnlijke misverstanden.

De meeste van de meer dan tweehonderd werkgroepen in Athene bogen zich over geijkte onderwerpen als ontwikkelingshulp, ecotax, milieu en genderkwesties zonder vooruitgang te boeken. Het Palestina-netwerk kwam wederom niet verder dan een anti-Israëlische oproep. Het is kennelijk niet tot de betrokkenen doorgedrongen dat problemen in het Midden-Oosten alleen kunnen worden opgelost door het aanpakken van de enorme ontwikkelingsachterstand van de Arabische volken, zoals uiteengezet in drie gedetailleerde, schokkende rapporten die de afgelopen jaren zijn gepubliceerd door het vijftienkoppige Arab Human Development Team. Dat probleem vraagt om een strategie, niet om een anti-Israëlische beginselverklaring.

De werkgroepen over Europese onderwerpen, zoals het EU-migratiebeleid of de Bolkestein-richtlijn, hielden zich vooral bezig met de vraag hoe het «verzet» kon worden gemobiliseerd. De slotverklaring bevatte een opsomming van «sociale rechten» die al lang in iets andere bewoordingen zijn vastgelegd in Europese verdragen. Het scheppen van «nieuwe netwerken», dat jarenlang werd beschouwd als de voornaamste verdienste van de sociale fora, is duidelijk op zijn natuurlijke grenzen gestuit. Een netwerk is niet hetzelfde als een politieke beweging.

Het programma, de speeches en de verslagen van de werkgroepen wekken de indruk dat de beweging vooral bezig is met zichzelf, met het herformuleren of herdefiniëren van zijn eigen doelstellingen en organisatie. Bij het zoeken van een eigen plaats in de geschiedenis hoort ook het vastleggen van je zelfbeeld voor het nageslacht. Sinds vorig jaar bestaat er een pan-Europese werkgroep, de Memocultuur-groep, die de teksten, websites en audiovisuele productie van de beweging coördineert en opslaat in een zogenaamd Memory Project. Het is een veeg teken wanneer een protestbeweging begint aan zijn eigen geschiedschrijving terwijl de wereld waartegen zij protesteert ongehinderd voortraast.

AART BROUWER

Gewetensbezwaren

Nederland dacht met het homohuwelijk voorop te lopen. Maar de duivel dient zich nu per motie in de Tweede Kamer aan.

AMSTERDAM – Wie in Frankrijk trouwt op de mairie van zijn dorp moet niet rekenen op veel pomp & circumstance. De burgemeester of de dienstdoende ambtenaar hangt zich een tricolore-sjerp om, leest de akte voor, verklaart de kandidaten in de echt verbonden en als hij in een goed humeur is feliciteert hij de echtelieden, maar dat hoeft niet. In de Republiek trouwt men voor de wet, en de wet onthoudt zich van commentaar.

Dat doen wij anders. Nederlanders – toch al gevoelsarme stumpers als het om plechtigheden gaat – trouwen niet meer zo vaak in de kerk, en dus missen zij «iets». In dat gat springt onze Ambtenaar van de Burgerlijke Stand. In principe is dat een even neutrale functionaris als zijn Franse collega, spruiten van dezelfde revolutionaire en neutrale Code die Napoleon tweehonderd jaar geleden invoerde.

In de praktijk werpt zo’n ambtenaar zich op als surrogaatgeestelijke, en put zich uit in verhaaltjes, versjes, formules, warme woorden en snedige anekdotes om de sluiting van een privaatrechtelijke overeenkomst te verheffen tot een ceremonie met een hoge symbolische waarde. Voor veel ambtenaren en ex-ambtenaren is het zelfs een hobby.

Nu maken in sommige kleinere gemeenten enkele deeltijdambtenaren bezwaar tegen het sluiten van een homohuwelijk op religieuze gronden. In goed vaderlandse traditie zijn die bezwaren ingekapseld in een accommodatieparagraafje in het regeerakkoord: als die gewetensbezwaren zich voordoen, moet de gemeente ervoor zorgen dat er een andere ambtenaar inspringt.

De pvda heeft nu per motie gevraagd dat voorbehoud te schrappen. lpf, GroenLinks én d66 hebben die motie gesteund en daarover heeft het kamerlid Rouvoet weer vragen gesteld: immers, de gewetensbezwaren liggen verankerd in het regeerakkoord. De vvd «twijfelt». Minister Remkes van Binnenlandse Zaken heeft de motie ontraden. Volgens Remkes druist het hebben van gewetensbezwaren niet in tegen de eed die de ambtenaren hebben afgelegd – «Het kabinet ziet dat niet zo strikt.»

Als de motie geen meerderheid krijgt en het voorbehoud intact blijft is de vraag aan de orde of ambtenaren, met Remkes’ antwoord in de hand, niet ook op andere terreinen uitvoering van de wet kunnen weigeren op grond van hun geweten. Het is voorstelbaar dat een joodse medewerker van het ministerie van Voedselvoorziening gewetensbezwaren uit tegen het bevorderen van de varkenshouderij, dat een Bevindelijk Gereformeerde ambtenaar bij Volksgezondheid gewetensbezwaren presenteert tegen het ten uitvoer leggen van een verplichte ziektekostenverzekering, dat een orthodoxe moslim op de afdeling huisvesting van een gemeente gewetensbezwaren aanvoert tegen het toewijzen van woonruimte aan een homostel. Als zijn collega bij Burgerlijke Stand mag weigeren die twee te trouwen, waarom zou hij ze dan een huis moeten geven?

Het gaat in dezen ogenschijnlijk om een detail, maar daar schuilt vaak de duivel in: in het kleine paragraafje zit de grote kwestie van de scheiding van kerk en staat verborgen. Het homohuwelijk is geen religieuze ceremonie. Het is de sluiting van een neutraal juridisch contract tussen twee handelingsbekwame Nederlandse burgers. Wie daartegen bezwaar heeft moet geen Ambtenaar van de Burgerlijke Stand zijn: er zijn voor de wet nu eenmaal geen normale en abnormale huwelijken.

KOEN KLEIJN

Hartelijk welkom!

Het beleid van Verdonk dringt langzaam door tot in de spelonken van het ambtenarenuniversum.

LONDEN – Mijn vrouw arriveerde op 1 mei rond half twee op Schiphol, na een korte vlucht vanaf London Gatwick. Ze heeft een Maleisisch paspoort dat, op Israël na, tot alle landen in de wereld toegang verschaft. Bovendien verblijft ze in het Verenigd Koninkrijk als echtgenote van een EU-onderdaan.

Zoals gebruikelijk vroeg de marechaussee bij de paspoortcontrole waar Nederland haar bezoek aan te danken had. Ze antwoordde dat ze met haar familie en manlief een paar dagen op vakantie wilde in Amsterdam. «We don’t want you here», luidde de repliek.

In het bijzijn van haar familie wilde ze geen ophef veroorzaken. Ze vatte het daarom luchtig op: «Vorige keer zei u nog ‹tot ziens›.» Met een ijzige stem maakte de douanier een eind aan het kennismakingsgesprek: «That was not me.»

PATRICK VAN IJZENDOORN

Endstra

Waarom cnn kijken voor de moordzaak-O.J. Simpson als je met volle teugen kunt genieten in eigen land? De zaak-Holleeder heeft alles en dan nog veel meer.

AMSTERDAM –Twee koelbloedige moorden? Bij Holleeder gaat het om ruim twee dozijn. Bewijsmateriaal lekken? Het gaat hier niet per citaat, maar per honderden pagina’s tegelijk. Zo kun je nog even verder gaan: privé-informatie over tientallen personen in de media, een vuile oorlog tussen OM en advocaten die de slaapkamers van de opponenten binnendringt. En met wijd uitlopende vertakkingen, van de rotte Amsterdamse recherche tot drugshandel met de Liberiaanse warlord Charles Taylor tot ons eigen staatshoofd.

«[Endstra] heeft bij BMW Nederland de gepantserde bmw van Koningin Beatrix overgenomen. Hier zit zelfs nog een parkeervergunning in voor Het Binnenhof en een noodoproepinstallatie waarmee de Koningin de Kroonprins kon oproepen.» Heerlijk. En dat niet alleen. Wie de woordenstrijd volgt die ontbrand is na de publicatie van De Endstra-tapes (de uitgever: «een uniek document», «onthullend, soms ontluisterend») kan mee klimmen naar duizelingwekkende morele hoogte. Een greep: «algemeen belang van informatieverstrekking», «de plicht om het volk volledig te informeren», «journalistiek belang». Wie dergelijke woorden in de Nederlandse media leest, weet dat er iets stinkt en dat is nu niet anders.

Even de zaken op een rijtje: de gesprekken van een bedreigde, afgeperste en uiteindelijk vermoorde man over allerlei mensen in zijn omgeving worden toegevoegd aan een strafdossier. Nog voor de verdachte een voet in de rechtszaal heeft gezet, ligt het verslag in de boekhandel en is het op internet te downloaden, nadat allerlei pikante details over de verdachten en zijn advocaat al wekenlang door de media dwalen en in lange interviews worden besproken.

Reconstrueren hoe alles gegaan is, lijkt weinig zin te hebben als voor de hand ligt hoe en waarom de betrokkenen hebben gehandeld. De _Parool-_journalisten Bart Middelburg en Paul Vugts konden wekenlang «primeurs» uit het dossier publiceren en daarna met een smeuïg verhaal een grote journalistieke klapper maken. Wie afgaat op wie belang heeft bij «lekken» van passages uit het Holleeder-dossier mag ervan uitgaan dat zowel OM als advocaten van verdachten zich eraan hebben bezondigd.

Advocaat Moszkowicz beargumenteert het als volgt: «[Holleeder] zit al een paar maanden tussen vier muren, krijgt alle mogelijke rotzooi over zich heen, en dan krijg je de neiging terug te slaan. Verbaal.» Quote laat er op zijn beurt weinig twijfel over bestaan dat vastgoedman-annex-columnist Erik de Vlieger het dossier heeft afgeleverd als deel van zijn wraak op politie en justitie. «U en ik betalen die rechercheurs, en het gaat dus wat ver om die transcripties onbewerkt voor 14,95 te willen doorverkopen aan de bezorgde burgerij», schrijft het hippe zakenblad, om dan toe te geven: «Om heel eerlijk te zijn: veel meer dan Parooltje-_pesten was het niet.» Want die schooiers gebruiken ongevraagd een foto van _Quote.

Tijd om een stapje terug te doen. Ja, het gaat om een zaak waar je van kunt smullen en waar harde klappen vallen. Ja, er is een maatschappelijk belang mee gediend dat de werkwijze van de Amsterdamse onderwereld en twijfels omtrent de integriteit van de recherche bekend worden. Maar uiteindelijk kan niemand er blij mee zijn dat de rechtsgang in Nederland kan uitlopen op zo’n farce.

Een paar maanden geleden debatteerden advocaten en hoogleraren in de kranten over «lekken» uit vertrouwelijke stukken, nu al gaat het over complete boeken en integraal te downloaden strafdossiers. En iedereen wijst maar naar elkaar. Het OM en de advocatuur lekken enkel omdat anders door het strategisch lekken van de ander «een scheef beeld» ontstaat – de dooddoener van 2006. De Parool-_advocaat schaamt zich niet om als argument te gebruiken dat «vier andere media» nu eenmaal ook over het dossier beschikken en het «toch» op internet staat. _Quote – dat klapper na klapper weet te maken, zoals de voorpagina van NRC Handelsblad en duizenden internetadressen halen met een ongetwijfeld uit de duim gezogen «40.000 downloads» binnen een paar uur – claimt ook niet anders te kunnen doen, hoewel het zich «recent fel verzet heeft tegen de schadelijke gevolgen van lekken».

Bij onderzoeken in landen of sectoren die aan elkaar hangen van de corruptie claimen de betrokkenen steevast dat ze het graag anders zouden zien, maar dat ze helaas niet eigenhandig «het systeem» kunnen veranderen. Het is misschien waar, maar tegelijk is het een verkeerde reden om mee te doen. Als de rechtsgang in Nederland dezelfde trekken van zo’n «systeem» gaat vertonen, is dat heel slecht nieuws: zo’n systeem blijkt heel makkelijk vooruit te gaan. Terugdraaien blijkt elke keer een stuk moeilijker.

RUTGER VAN DER HOEVEN

Terug naar het

aanrecht?

Over de rol van de moderne vrouw woedt in Duitsland een verhit debat. Moet zij beroep en gezin beter combineren of gewoon terug naar het aanrecht?

BERLIJN – «Terug naar huis en haard!» Cicero, het Duitse magazine voor politieke cultuur, vraagt zich deze maand af of de vrouwenemancipatie een historische vergissing is geweest. In een bijdrage van Eva Herman komt de moderne vrouw er bekaaid van af. Door haar recht op onbegrensde zelfontplooiing worden er in Duitsland veel te weinig kinderen geboren. Daardoor kan de recordwerkloosheid binnen twintig jaar verdwijnen, vermoedt Herman, presentatrice van de Tagesschau.

Er is momenteel een kleine conservatieve revolutie waarneembaar in Duitsland. Een van de belangrijkste protagonisten is Frank Schirrmacher van de Frankfurter Allgemeine Zeitung. In zijn nieuwste boek Minimum breekt hij een lans voor de intacte familie. Deze kiemcel van de maatschappij zou ernstig zijn bedreigd. Schirrmacher schreef eerder Das Methusalem-Komplott, een bestseller over de veroudering van Duitsland. Hij heeft daarbij steun gekregen van Bildzeitung, dat de zelfstandige, hoogopgeleide carrièrevrouw ook in de ban heeft gedaan met foto’s van kinderloze talkshowvrouwen op de voorpagina, alsof het om misdadigers gaat.

Het Duitse kinderdebat lijkt sterk op aflaathandel, alsof men met elk kind de vaderlandse plicht is nagekomen. Eva Hermans kritiek is daarbij meer dan welkom. Herman vindt dat de moderne vrouw handelingsonbekwaam is door haar spagaat tussen carrière en keuken. Daarmee zouden vrouwen zich tevens schuldig maken aan het hoogste aantal scheidingen ooit. De duistere toekomst zou een eenzame levensavond zijn, zonder kindergelach.

«Een bewuste provocatie die uit het stenen tijdperk stamt», zegt Alice Schwarzer over het manifest van Herman. «Ze probeert kinderloze vrouwen zwart te maken, net als Doris Schröder-Kopf toen die Angela Merkel met hetzelfde argument aanviel», aldus Schwarzer, als hoofdredacteur van Emma het equivalent van Cisca Dresselhuys van Opzij. Een provocatie die onbeantwoord kan blijven. Want volgens Alice Schwarzer schendt Herman de statuten van het journaal Tagesschau. «De publieke omroep heeft een voorbeeldfunctie en hoort neutraal te zijn. Nieuwslezers mogen niet seksistisch zijn.»

Presentator Jens Riewa weet er alles van. In een interview met Playboy had hij zijn vriendin, een schlagerzangeres, een «granaat in bed» genoemd. De Tagesschau zette hem wél direct op non-actief.

ROB SAVELBERG