Week 33

Deze Week

Geen gezeur, iedereen adviseur

Een asgrauwe week voor de aanhangers van een kleine overheid. Waar blijft het advies hoe het tij te keren?

AMSTERDAM – Twee interessante nieuwtjes van het Centraal Bureau voor de Statistiek (cbs). Ten eerste: Nederlanders waren in 2005 aanzienlijk meer kwijt aan premies en belastingen. Het «reëel beschikbaar inkomen» van huishoudens, het geld dat mensen daadwerkelijk te besteden hebben, daalde daardoor met 0,7 procent ten opzichte van 2004. Het is het vierde jaar op rij dat de burger gemiddeld armer wordt. Daarbij moet worden aangetekend dat dit vooral geldt voor de sloebers die nog in loondienst zijn. Ondernemende burgers die als zelfstandige werken of die inkomen uit vermogen hebben – zoals aandelen – zijn over het algemeen beter af.

Verontrustender voor Zalm c.s. is daarom het andere cijfer: het aantal organisatieadviesbureaus is tussen 1996 en 2006 meer dan verdrievoudigd. Het afgelopen decennium kwamen er iedere dag gemiddeld vijf bij, tot bijna 27.000 deze week. Utrecht, Noord-Holland en Zuid-Holland hebben de grootste «adviseursdichtheid», met gezamenlijk meer dan de helft van alle bureaus. Of het goed of slecht gaat met de economie lijkt er daarbij niet toe te doen.

Voor al die handelaren in goede raad, die zowel de (semi-)overheid als het bedrijfsleven bijstaan, is blijkbaar voldoende werk. Te denken valt aan fusies, saneringen, reorganisaties, personeelsbeleid of interim-management. In het kader van flexibiliteit, innovatie et cetera moet zowel het bedrijfsleven als de (semi-)overheid voortdurend op de schop. Een gat in de markt voor iedere aannemer alias adviseur. Door het afstoten van veel kennis door de (semi-)overheid hoeft hij ook uit die hoek niet voor broodroof te vrezen.

Hogere premies en belastingen, meer adviseurs en rapporten. Het lijken geen fijne ontwikkelingen voor de hervormers die nu al decennialang pogen de overheid af te slanken en de bureaucratie in te dammen – of kunnen we inmiddels beter spreken van bureaucratie privaat aanbesteden? Over de oorzaak valt slechts te speculeren. Misschien is het wel de combinatie van een voortdurende roep om hervorming en de fundamentele onzekerheid over wie waarvoor verantwoordelijk is binnen moderne organisaties. Net als in een ouderwetse overheidsbureaucratie opereert ook de moderne manager in een mijnenveld van bevoegdheden en gevoeligheden. Liever een beslissing uitstellen door nog maar eens om een rapport te vragen, dan de knoop doorhakken en het risico lopen daar later op afgerekend te worden.

Voor die weifelaars is er bij al het slechte toch ook goed nieuws. Het is vooralsnog niet nodig opnieuw advies in te kopen over deze hardnekkige problemen. De grootste groei in de adviesbranche zit namelijk vooral bij de kleine organisatiedokters. Ruim tachtig procent van de bedrijven in deze branche heeft geen personeel in dienst. Laat het nou net die kleine zelfstandigen zijn die volgens het cbs hun inkomen het afgelopen jaar wél flink zagen groeien, met vijf procent maar liefst. Wat nou een klap in het gezicht van de voorstanders van een hervormde, kleine overheid? Die biedt ondernemende burgers juist dé kans om een goed belegde boterham te verdienen én een zinnige bijdrage te leveren aan een flexibele economie. Geen gezeur, iedereen adviseur!

KOEN HAEGENS

Kennedy wel,

Castro niet

Na eindeloze pogingen de Cubaanse president te vermoorden, ademt de tachtigjarige Castro gewoon door.

LISSABON – «Cuba werkt op de Verenigde Staten als de maan op een weerwolf», verzuchtte de Amerikaanse diplomaat Wayne Smith ooit.

De documentaire 638 Ways to Kill Castro van de Britse filmmaker Dollan Cannel onderstreept die verzuchting. Gebaseerd op een gelijknamig boek van Fabian Escalante, de gewezen chef van de Cubaanse geheime dienst, maakt de film melding van 638 gedocumenteerde plannen ter liquidatie van Fidel Castro. De voorvertoning van een ruwe versie – de première volgt binnenkort – werd deze maand enthousiast onthaald op het documentairefestival van Oxford.

Vier decennia vol moordplannen passeren de revue. Zo experimenteerde de cia onder meer met het uitrusten van bijzondere reuzenschelpen met explosieven om de enthousiaste scubaduiker Castro te verrassen. Een ander plan: Castro’s duikpak infecteren met een dodelijke huidziekte. Enige faam genoot al het plan om dynamiet te verstoppen in Castro’s Cohiba’s, voor een heuse klapsigaar. Minder bekend is de poging van de cia om een ober van Hotel Nacional in Havana om te kopen teneinde de milkshakes te vergiftigen die Castro daar tot voor kort placht te nuttigen.

Curieus is een episode met cia-agente Marita Lorenz, die Castro’s minnares was aan het begin van de jaren zestig. Ze had opdracht Castro te vermoorden, maar Fidel bleek ervan te weten en tijdens een gezamenlijk verblijf in de slaapkamer overhandigde hij haar een pistool en gebood haar de trekker over te halen. Lorenz vertrok onverrichter zake uit Havana.

Al even wetenswaardig is dat de cia op 22 november 1963 – de dag dat John F. Kennedy werd vermoord – een agent in Havana had gestationeerd met de opdracht Fidel te vermoorden, met gif verstopt in een vulpen.

Naast de moordplannen hield de cia zich bezig met scenario’s ter beschadiging van Castro’s imago. Zo zou Castro in het geniep lsd worden toegediend vlak voor een belangrijke tv-speech. Ook de mogelijkheid om Castro’s baard te doen uitvallen (door een gif te verstoppen in zijn schoenen) is serieus onderzocht.

Wrang is dat de cia juist een belangrijke factor was bij de machtsovername van Castro in 1959. De guerrillaoorlog die hij voerde tegen dictator Fulgêncio Batista genoot volop steun van de Amerikaanse geheime dienst. «Me and my staff were all Fidelistas!» zei Robert Reynolds, chef Caribisch gebied van de cia van 1957 tot 1960, in 2001 tijdens een conferentie gewijd aan het veertigjarige jubileum van de Varkensbaai-operatie.

Het oogmerk van die operatie in april 1961 (ruim dertienhonderd Cubaanse ballingen deden met steun van de cia een poging tot invasie van Cuba) was in de eerste plaats de liquidatie van Fidel Castro, zijn broer Raúl en hun secondant Che Guevara. Uiteindelijk moest de Amerikaanse regering meer dan vijftig miljoen dollar neertellen (te betalen in voedseltransporten) om de duizend gevangen genomen deelnemers aan de mislukte invasie vrij te krijgen.

Een van die Varkensbaai-veteranen was de Cubaan Luis Posada Carilles, die een carrière opbouwde bij de cia en in 1976, als een van zijn wapenfeiten, een bomaanslag pleegde op een Cubaans lijnvliegtuig, met 76 doden als resultaat. In de jaren negentig pleegde hij bomaanslagen in Havana om de Cubaanse toeristenindustrie te saboteren en tevens is hij het brein achter de laatst bekende poging tot moord op Fidel Castro, met een bom in 2000 in Panama, waar Castro een conferentie bezocht. Het werd ontdekt, Posada werd gearresteerd en veroordeeld tot vijftien jaar gevangenisstraf. Na twee jaar kreeg hij pardon.

Posada verblijft momenteel in Miami, in afwachting van een uitspraak van de Amerikaanse rechter inzake een uitleveringsverzoek van Cuba en Venezuela. Posada dreigt «uiterst gevoelige informatie» voor Washington naar buiten te brengen als zou worden besloten tot zijn uitlevering. Volgens Fabian Escalante, de schrijver van het boek achter de film, was Posada in Dallas toen John F. Kennedy daar werd doodgeschoten. Fidel Castro heeft altijd verkondigd dat Kennedy is vermoord door dezelfde mensen die het op hem hadden gemunt. Hij zou wel eens gelijk kunnen krijgen.

RENÉ ZWAAP

Ziekte in tijden

van oorlog

Zelfs de aidsbestrijding lijdt onder de oorlogen tegen het terrorisme en de crisis in het Midden-Oosten.

TORONTO – De komende zes dagen zullen 25.000 mensen elkaar bijpraten over hiv/aids om vervolgens 4500 rapporten te presenteren. In dezelfde week zal de ziekte wereldwijd 51.000 slachtoffers eisen. 25 jaar na de ontdekking van het virus lijkt het thema van de zestiende conferentie over aidsbestrijding op z’n plaats: Time to Deliver.

Ondanks de 2500 journalisten in de schier uitzichtloze rij voor een accreditatie heeft de conferentie moeite de voorpagina’s te halen. Zelfs de komst van Bill Clinton, of de check van vijfhonderd miljoen dollar die Bill Gates en zijn vrouw Melinda schreven voor het Global Health Fund, kan niet op tegen de brandhaard in het Midden-Oosten. «Te veel circus, te weinig wetenschap», riep Robert Gallo, een van de ontdekkers van het hiv-virus. Hij zal er niet zijn, want hij houdt niet van circus. Ook wordt er hardop gemord over de Canadese minister-president Stephen Harper die de conferentie links laat liggen. «He couldn’t be farther away without leaving the country», meldt een lokale krant. Harper blijkt nabij de Noordpool de militaire basis van Beozket te bezoeken.

Harper heeft zijn handen vol aan de oorlog in Afghanistan. Een toenemend aantal Canadese militairen keert daarvandaan in doodskisten terug. Een zelfmoordactie doodde de zevende Canadese soldaat in negen dagen, waarmee het totaal aantal dodelijke slachtoffers opliep tot 26. Niet de conferentie, maar het ook Canada naderende front in de «oorlogen tegen het terrorisme» domineert de landelijke dagbladen. Een exemplarische cartoon toont Stephen Harper op het vliegveld, wachtend op de volgende doodskist uit Afghanistan. Met een hand op zijn schouder fluistert president Bush hem geruststellend toe: «Je went er wel aan.»

JEROEN SCHUITEN

Een eik voor de

Conservatieven

«Het lijkt wel op een krop broccoli.» Met verachting bekeek Lord Tebbit het nieuwe logo van zijn partij.

LONDEN – Een eik. Een bloeiende eik nog wel. De boom komt in de plaats van de brandende fakkel die Norman Tebbit en zijn bazin Margaret Thatcher een kleine twintig jaar geleden introduceerden op de partijconferentie van de Tories. De fakkel stond symbool voor vrijheid, trots en eenheid. Eurosceptici zouden er zo nu en dan voor pleiten de vlam te gebruiken om de Europese regeringsgebouwen in Brussel en Straatsburg mee aan te steken.

Maar volgens partijleider David Cameron was het tijd de vlam te doven, die hij te ouderwets en strijdvaardig vindt. Een van zijn geestverwanten vond het zelfs lijken op een logo van een communistische partij. Een doorslaggevend argument. Afgelopen zomer hebben de Conservatieven – en politieke vijanden – daarom hard nagedacht over alternatieven. Een fiets? Een kameleon? Een apenboom? Een windvaan? Een populier? Of een rode roos, gezien het aantal beleidsplannen dat van New Labour is overgenomen?

Een ruime meerderheid tekende zich af voor de eik. Geen onzinnig voorstel, want de koning van het woud is nauw verbonden met de Britse cultuur. Charles II hield zich onder een eik schuil voor de Roundheads van Cromwell (29 mei, zijn geboortedag, heet Oak Apple Day), de wereldzeeën werden bedwongen door eikenhouten schepen en talrijke plaatsnamen in Engeland hebben eik in zich, zoals Selly Oak, Gospel Oak, Honor Oak, Burnt Oak en natuurlijk Engelands meest leefbare gemeente Sevenoaks, al zijn zes van de zeven eiken tijdens de orkaan van 1987 omgewaaid.

Bovenal symboliseert de eik conservatieve waarden. Hij groeit langzaam, is ijzersterk, diep geworteld in de aarde en biedt bescherming, als een paraplu. De romantische dichter William Wordsworth schreef er mooie gedichten over, waaronder het spiritueel-erotische The Haunted Tree, over een man en vrouw die samenleven in de ongerepte natuur van zijn woonplaats in het Lake District. In een van zijn bekendste gedichten, The Prelude, vergelijkt hij de conservatieve denker Edmund Burke met een oude, energieke eik, waarvan de takken dreigend waarschuwen voor alle systemen die zijn gebouwd op abstracte rechten.

Toch kleven er ook enkele nadelen aan de keuze. In Schotland komt de boomsoort amper voor, al zijn er nog altijd meer eiken dan Tory-kiezers. Het idee is om voor de Schotten een apart logo te ontwerpen, mogelijk een pijnboom. Ondertussen wachten cartoonisten ongeduldig op een aanleiding om een eik te tekenen waar een hond tegenaan pist. Een eik met een geparkeerde fiets heeft al in de krant gestaan.

Uiteindelijk is het Cameron natuurlijk te doen om de milieuvriendelijke uitstraling, gesymboliseerd in een bloeiende eik. De vraag is of hij dat kan waarmaken. Zijn partij is het immers met de regering eens om groene delen van Zuid-Engeland vol te bouwen met doorzonwoningen en wegen. Op een eik meer of minder wordt daarbij niet gekeken.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Alcoholcrisis

Het geld overspoelt de schatkist. Toch is de Russische minister van Financiën ongelukkig.

AMSTERDAM – De minister van Financiën van Rusland wordt slapend rijk. Met een olieprijs van 75 dollar per vat hoeft hij zich niet te bekommeren om bezuinigingen maar om bestedingen. Maar in Rusland is zwart vaak wit en omgekeerd. In een interview met het dagblad Kommersant heeft minister Aleksej Koedrin de noodklok geluid. Nu de centrale bank beschikt over deviezenreserves ter waarde van 267 miljard dollar, verliest de regering van president Poetin haar alertheid. Met allerlei sociale maatregelen wordt de burger tevreden gesteld. Maar als geld rolt, grijpt de bureaucratie haar kans en is corruptie dichtbij. Het ambtenarenapparaat, groter dan ooit in de geschiedenis van Rusland én Sovjet-Unie, wenst zich niet meer te laten hervormen

De «alcoholcrisis» is daarvan een voorbeeld. Alcoholcrisis? In Rusland? Jazeker. Per 1 juli moesten alle accijnsstickers op wijn en sterkere dranken vervangen worden. Deze operatie is uitgelopen op een bitter conflict tussen het ministerie van Financiën en de douane. Gevolg? In booming Moskou is drank deze zomer een schaarser product geworden. «De graad van ontevredenheid over de bureaucratie en de corrumpeerbaarheid van het systeem groeit en zal ongetwijfeld nieuwe golven van veranderingen oproepen», aldus Koedrin. De minister kent zijn klassieken. Michail Gorbatsjov is deze week precies vijftien jaar geleden ook aan drankgebrek ten onder gegaan.

HUBERT SMEETS