WEEK 40

Deze Week

de Volkskrant kraait

De redactie van de Volkskrant is bang dat het plan om nu snel een gratis ochtendblad te maken het voortbestaan van de eigen krant op het spel zet. Oproer kraait, maar wel oproer tegen de machtige baas PCM.

AMSTERDAM – Zondag kondigde hoofdredacteur Pieter Broertjes bij het 85-jarige bestaan van de Volkskrant aan dat hij snel een gratis ochtendkrant in de markt gaat zetten. Het moet de derde in een reeks worden, maar wel ‘slimmer en leuker’ dan Metro en Sp!ts.

Sinds deze openbaring van Broertjes – op zichzelf geen nieuws, zie De Groene Amsterdammer van 3 maart 2006 – is het bal op de redactie van de Volkskrant. De redactieraad, ‘bezorgd’ omdat de ‘risico’s voor de klassieke Volkskrant’ niet zijn onderzocht, vroeg Broertjes om de redactie al op maandagmiddag 2 oktober toe te spreken. Zelf had de raad de al geagendeerde ‘plenaire vergadering’ van de redactie, waar aanvankelijk alleen de restyling en de zaterdagkrant aan de orde zouden komen, vervroegd naar 9 oktober.

Maar Broertjes weigerde in te gaan op het verzoek van het vertegenwoordigende orgaan van de redactie. Volgens de hoofdredacteur waren alle vragen al beantwoord en moest de redactie bovendien nog even wachten op de raad van commissarissen van uitgever pcm, die op woensdag 4 oktober een definitief oordeel zou vellen over de gratis ‘smart’ tabloid. Tegen het einde van maandagmiddag liet de redactieraad de collega’s verdrietig weten dat Broertjes ‘niets toe te voegen’ had aan de reeds verstrekte informatie. ‘De redactieraad betreurt dit. Er is onrust ter redactie, en dan zou het de hoofdredacteur passen hier meteen met zijn collega’s over te spreken.’

Die onrust wordt primair gevoed door de risico’s met de gratis krant. Metro en Sp!ts zijn, om het eufemistische te formuleren, immers geen melkkoeien. ‘Waarom zouden wij dat wel kunnen’, aldus de redactieraad. ‘Als het project mislukt, moet de Volkskrant wellicht zelf bloeden. Bieden we dan niet een erg open flank aan Aan de Stegge, die onze redactie wil reduceren? Zetten we de vooralsnog enige echte basis van ons bedrijf, het kwaliteitsmerk de Volkskrant, hiermee niet op het spel?’

Louter vraagtekens dus. Want de redactieraad wilde de hakken nog niet echt in het zand zetten, nadat Broertjes schriftelijk een reeks vragen had beantwoord met teksten als ‘dat zal gebeuren, al weet de hoofdredactie nog niet in welke mate’ (op de vraag of de Volkskrant ‘classic’ niet wordt gekannibaliseerd), ‘extern advies’ (op de vraag of de classic financiële risico’s loopt) en ‘dat is nog niet helemaal duidelijk’ (over de vraag hoe de smart wordt gedistribueerd).

Maar op de achtergrond zijn er ook andere belangen die de redactie van de Volkskrant in de gordijnen hebben gejaagd. pcm heeft onder leiding van de nieuwe chief executive officer Ton aan de Stegge namelijk in rap tempo een nieuwe strategische koers uitgezet, die haaks staat op de lijn van diens voorgangers Theo Bouwman en Cees Smaling. Bouwman zei ooit: ‘Alles wat gratis is, verloedert.’ Aan de Stegge, die vorige week zijn hok is uitgekomen met een ‘oorlogsverklaring’, zegt nu: ‘Als basis nemen we een gratis dagblad.’

De boekenuitgeverijen mogen dus een andere ‘vader’ zoeken. Het Algemeen Dagblad kan best door Wegener worden overgenomen, zodat pcm geld heeft om Het Financieele Dagblad en BNR Nieuwsradio te kopen. En de bestaande kranten moeten zich hervormen tot doelgroepkranten, ‘communities’ in mediajargon. Zo moet Trouw – waar hoofdredacteur Frits van Exter volgend jaar opstapt – zich meer beperken tot levensbeschouwing en religie. En NRC Handelsblad – waar na het vertrek van hoofdredacteur Folkert Jensma om diens vacante zetel een openhartige strijd is uitgebroken met ideologische trekken over papier contra internet, dun tegen dik en onderzoek versus uitgeven – moet zich concentreren op buitenland en economie. De Volkskrant moet daartussen ergens een plekje zoeken. De tijd van de algemene krant, die alle faculteiten van het leven wil vangen, is volgens Aan de Stegge voorbij.

Interessante bijkomstigheid: op deze manier kunnen de redacties ook worden beperkt tot het ‘optimum van honderd tot honderdvijftig mensen’. Downsizen is de specialiteit van Aan de Stegge. Hij heeft dat bij Telfort ruimschoots bewezen. De vraag is slechts of hij het verzet bij de rank and file van de Volkskrant snel kan ontmantelen. Een combinatie van journalistiek én vakbondsbewustzijn kan een geduchte tegenstander zijn. Lukt het hem ook de eigen soldaten in zijn oorlog te verslaan, dan moeten de verliezers zich voorbereiden op een k®ater.

HUBERT SMEETS

Showproces

Een illegale schoonmaakster en rechters die belust zijn op seks en drugs. Meng daarbij de Albanese maffia en het verlangen naar bekendheid en je hebt Engelands grootste mediaspektakel van de afgelopen maanden.

LONDEN – ‘Ik hou van het theater in de rechtszaal’, zei de Britse vreemdelingenrechter Ilyas Khan ooit. Het is de vraag of hij er nog steeds van houdt. Afgelopen week vervulde deze zestigjarige rechter uit Londen, die opvallend veel gelijkenis met Chriet Titulaer vertoont, een prominente rol in het juridische toneelstuk ‘De rechter, zijn geliefde en zijn schoonmaakster’.

Hoofdpersonage was Roselane Driza. Een paar jaar geleden maakte deze 37-jarige Braziliaanse voor vijf pond per uur de huizen schoon van Khan en zijn toenmalige vriendin, vreemdelingenrechter J., wier naam tot woede van de Engelse pers niet openbaar mag worden gemaakt. Nadat Khan en J. uit elkaar gingen, kreeg ‘Mrs Mopp’ een relatie met de magistraat. Hij leerde haar curry koken, genoot van uitbundige seks en gaf praktische tips aangaande de vormgeving van haar schaamhaar. ‘Real chilli hot stuff’, noemde hij haar liefkozend. En ‘Total puppy’.

Na een tijdje kregen de twee ruzie. Toen de rechter haar eindelijk uit het huis had gewerkt – ze weigerde te gaan en hij durfde geen uitzettingszaak te beginnen – bleek dat Driza twee videobanden had meegenomen met daarop Khans seksuele avonturen met J. en een onbekende blondine. Bovendien stond J. er cocaïnesnuivend op. Voor Driza was de chantage een kans om aan haar pensioenopbouw te werken. Maar ze bezat nog een troef: de femme fatale dreigde hun politieke bazen te vertellen dat ze jarenlang had geboend en gezogen als illegaal inwoner van het koninkrijk.

Wat een en ander nog smeuïger maakte, waren Driza’s avonturen na haar aankomst in Londen, acht jaar geleden. In 1999 trouwde ze met een Albanese seriemoordenaar, die thans in een Italiaanse gevangenis zit. Haar nieuwe vriendje was een Albanees die op een dag in zijn eigen huis vermoord werd, mogelijk door een huurmoordenaar die was gestuurd door Driza’s boze ex. De politie trof de benen van de man aan op de trap, de rest van diens ontzielde lichaam op de sofa.

Deze rechtszaaksoap was een ramp voor de betrokken ministeries. En een bevestiging van het Italiaanse gezegde dat het rottingsproces van de vis altijd bij het hoofd begint. Het doet denken aan de Engelse seks-voor-visa-affaire bij de immigratiedienst. Braziliaanse schoonheden kregen in ruil voor seks verblijfsvergunningen van ambtenaren die soms zelf een illegale status hadden. Om verdere imagoschade te beperken, komt er een onderzoek naar de immigratierechters Khan en J. Hoewel de jury haar grotendeels schuldig verklaarde, is Driza de winnaar. Voor haar leek de zaak immers een ander doel te dienen: bekend worden. Elke procesdag kwam ze met modieuze kleren en uitzinnige zonnebrillen aan bij de Old Bailey, poserend en flirtend met de fotografen. Haar stylist was belangrijker dan haar advocaat, haar fluwelen broek zeker zo opzienbarend als haar bewijsstukken. Voor Driza was de loop van het recht een catwalk. Hiermee volgde ze het voorbeeld van Faria Alam, de zwoele minnares van ex-bondscoach Sven-Goran Eriksson. Die was na een arbeidszaak bij de kantonrechter, in verband met haar ontslag bij de Football Association, niet meer van de buis te slaan. Na een tijdje in de lik, zal Driza haar opwachting maken bij Jonathan Ross, Celebrity Big Brother en I’m a celebrity… Get me out of here! Het juridische principe ‘Name and Shame’ is veranderd in ‘Name and Fame’.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Bedachte bedreiging helpt

In Berlijn zijn te veel opera’s, maar het huis is te klein. De verontwaardigde moslim dient nu ook als publiekstrekker.

AMSTERDAM – In de muziekwereld wordt met stijgende verbazing naar de Berlijnse operarel gekeken. In een productie van Mozarts Idomeneo worden de koppen afgehakt van Boeddha, Poseidon, Jezus en Mohammed. Afgelopen week besloot de intendant van de Deutsche Oper de uitvoeringen van de opera af te gelasten, omdat er een bedreiging uit islamitische hoek is ontvangen. Ook de uitspraken van de paus zouden niet hebben geholpen. Het veiligheidsrisico voor medewerkers en publiek was daarom te groot, aldus intendant Kirsten Harms.

Als door een adder gebeten reageerde de Duitse politiek. Angela Merkel, Wolfgang Schäuble en de bondsdag vielen allen over Harms heen. Ook uit islamhoek kwam protest. Zelfs in de Nederlandse pers schalde de verontwaardiging over de afgelasting binnen luttele momenten van de opiniepagina’s. De communis opinio: kunst is vrij en mag niet zwichten voor terreur. Alles goed en wel – en daar horen ook Grote Woorden bij: vrijheid, westerse waarden en de idealen van de Verlichting.

Maar in deze hooggestemde opwinding verloor men de wat meer praktische zaken uit het oog. Zo zouden de afgelaste voorstellingen pas over zes weken plaatsvinden. Voldoende tijd dus nog om het volledige theater van veiligheidspoortjes te voorzien. De afgelaste productie is daarnaast ook al jaren oud. Tot nu toe gingen de voorstellingen geruisloos voorbij, zonder enig gevaar van protesterende moslims. Dit jaar is dat kennelijk anders, na één enkel, anoniem telefoontje. Niemand lijkt verbaasd dat orthodoxe moslims zich druk maken over een operavoorstelling van Mozart. Uit hoofde van mijn beroep (Theo van den Bogaard is directeur-eigenaar van het opera-impresariaat Alferink – red) bezoek ik wekelijks voorstellingen en het valt me altijd weer op hoe uniform en blank het publiek is. Ook in Berlijn. Nog nooit een djellaba of kaftan gezien. Hoe waarschijnlijk is het dat een radicale moslim de voorstelling heeft gezien, de onthoofding van de Profeet heeft gerapporteerd aan zijn meerderen en dat vervolgens alle rode bellen afgingen ten burele van een terroristische organisatie?

Iedereen die in de kramp van de Grote Woorden schoot, vroeg zich ook verder niet af hoe het er eigenlijk voorstaat met de Deutsche Oper. Het theater werd heropend op 24 september 1961. Inderdaad: zes weken nadat de regering van de toenmalige ddr de muur had opgetrokken, die twee gerenommeerde operagezelschappen afsneed voor bezoekers uit West-Berlijn. Opeens stonden de chique Staatsoper en de ‘volkse’ Komische Oper in Oost-Berlijn. De Deutsche Oper bleef alleen over, om te dienen als het grote muziektheater voor de West-Berlijners. Het operagezelschap kende een enorm succes. Talenten als Lorin Maazel begonnen er hun carrière en langjarig intendant Götz Friedrich zou er uitgroeien tot een van de grote operaregisseurs van de vorige eeuw.

Sinds de val van de Muur ging het snel bergafwaarts met de Deutsche Oper. Nu West-Berlijn geen eiland meer is, keert de bevolking terug naar de Staatsoper en Komische Oper in het voormalige Oost-Berlijn. Bij repertoirevoorstellingen in de Deutsche Oper zitten soms nog maar honderd mensen in zaal. Ook internationale theaterliefhebbers en recensenten weten de weg naar de Deutsche Oper maar mondjesmaat te vinden.

De stad Berlijn kampt ook nog eens met torenhoge schulden. Op kunst wordt bezuinigd. Door de lege zalen wordt de financiële situatie nog nijpender. Er gaan zelfs stemmen op om de Deutsche Oper helemaal af te schaffen, omdat twee operagezelschappen zouden volstaan.

De problemen waar het theater zich voor gesteld ziet, zijn gigantisch. Als het niet lukt met kwalitatief goede kunst aandacht te genereren, lukt het dan misschien wel met een rel het tij te keren? Het aloude recept daarvoor is het verbieden van kunst. En het recept mist ook dit keer zijn uitwerking niet: de Deutsche Oper is even wereldnieuws.

THEO VAN DEN BOGAARD

Een beetje martelen

Nu het Congres in de VS door de knieën is gegaan voor president Bush kan de CIA met een gerust hart voort met zijn war on terror.

AMSTERDAM – cia-medewerkers kunnen hun rechtsbijstandverzekeringen weer opzeggen. Vorige maand werd bekend dat medewerkers van de Amerikaanse inlichtingendienst die zich bezighouden met het verhoren van terreurverdachten, verzekeringen hadden afgesloten, nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof had bepaald dat hun harde ondervragingstechnieken een schending vormden van de Conventies van Genève. De cia’ers vreesden dat ze konden worden aangeklaagd voor hun werkzaamheden, iets wat in de VS doorgaans gepaard gaat met onbetaalbare schadeclaims van gedupeerden.

Het is president Bush echter gelukt de eerder door het Hooggerechtshof afgekeurde praktijken te laten vastleggen in wetgeving. Vorige week woensdag stemde het Amerikaanse Congres vóór een wet die militaire tribunalen toestaat, die terreurverdachten bewijsmateriaal onthoudt en hen het recht ontneemt hun detentie aan te vechten, die bewijs acceptabel maakt dat is verkregen door harde, gewelddadige ondervragingstechnieken, zoals slaaponthouding, het onder water houden tot men stikt en het uren lang staan of op de knieën zitten. De lijst van verhoormethoden blijft geheim. Het is de president die toestemming geeft voor een bepaalde techniek. De definitie van marteling wordt in de wet veel smaller gesteld dan in internationale verdragen. En – belangrijk voor de cia – verhoortechnieken die onder foltering vallen maar werden gepraktiseerd vóór 2006, zijn niet strafbaar.

Volgens de Financial Times werd Bush gedwongen de wereldwijde illegale cia-detentiecentra te sluiten door een werkweigering van geheim agenten. Zij zouden geen terreurverdachten meer willen ondervragen als zij het risico bleven lopen zélf vervolgd te worden. In een ongenadig hard commentaar stelt The New York Times dat de Republikeinse senatoren, die zich verzetten tegen de wet, hun obstructie gestaakt hebben om partijpolitieke redenen. Nu kunnen ze de tegenstemmende Democraten afschilderen als soft on terror. Dat komt goed uit met de Congresverkiezingen van november in zicht.

The New York Times meent dat de wet ‘blijvende schade toebrengt aan Amerika’s 217 jaar oude Natie van het Recht’. Volgens Robert D. Kaplan, de beroemde journalist wiens boeken prijken op het nachtkastje van menige Amerikaanse topdiplomaat en die toegang heeft tot het Witte Huis, mag dat zo zijn, maar er moet wél een oorlog gewonnen worden. Robert Kaplan deed afgelopen week kortstondig Nederland aan. Op pagina 22 staat een uitvoerig interview met hem.

‘Er is een groot verschil tussen marteling en stevige ondervragingsmethoden’, stelt Kaplan. ‘Alle gevechtspiloten, special forces en elite-eenheden van de mariniers zijn getraind in het ondergaan van harde ondervragingstechnieken. Een week lang worden ze behandeld als de gevangenen van een mensonterend regime. Je wordt geterroriseerd en onder water gehouden tot je bijna stikt, en erger. Ik ken veel mensen die de opleiding zonder een schrammetje hebben doorstaan. Zij zeggen: als de vijand ons de behandeling zou geven die wij de gevangenen in Guantánamo Bay of Abu Ghraib geven, zou dat een lachertje voor ons zijn.’

Robert Kaplan doelt op de sere-training (Survival, Evasion, Resistance, Escape) die wordt gegeven in Fort Bragg, North-Carolina. Het onderdeel waarbij de cursisten harde ondervragingstechnieken moeten ondergaan, is staatsgeheim. Het enige wat ervan bekend is, is dat het zeer onplezierig is.

JOERI BOOM

Waakhond van Bild

Bild kan mensen maken of kraken. Maar sinds kort moet Europa’s grootste krant zelf oppassen: voor Bildblog, dat Bilds leugens en halve waarheden verzamelt.

BERLIJN – Dagelijks levert Bild vriend en vijand genoeg stof tot lol, ergernis en zelfs regelrechte woede. Tegelijk glimlachen veel Duitsers om enorme koppen als: ‘Haal het parlement terug van vakantie!’

De in 1952 opgerichte Bild Zeitung is de onbetwiste koning van de yellow press. Waar Engelse boulevardbladen hun schaars geklede vrouwen nog op pagina 3 zetten, gooit de Duitse concurrentie de pin-ups direct groot op de cover. Bild kan zich dat veroorloven: het vlaggenschip van Axel Springer drukt zeven miljoen kranten per dag.

De eerste handeling van _Bild-_hoofdredacteur Kai Diekmann na zijn aantreden in 2001 was zelfs het afschaffen van de dagelijkse correctierubriek. Het motto van de zelfverzekerde Diekmann, tevens biograaf van Helmut Kohl: ‘Dat hebben wij niet nodig.’

Correcties worden nu alleen nog gepubliceerd op Bildblog. In dit elektronische dagboek neemt een kleine groep onafhankelijke mediajournalisten en opmerkzame lezers Bild Zeitung onder de loep. ‘Er is een tendens om alles als entertainment te zien, ook verhalen die mensen beschadigen’, zegt Bildblogger Christoph Schultheiss: ‘Deze krant beheerst de gesprekken aan elke Stammtisch en wordt door andere media het meest geciteerd. Ze zijn zorgeloos, onachtzaam en misleidend.’ Franz Beckenbauer is bij Bild bijvoorbeeld heilig, Jürgen Klinsmann daarentegen was bij het WK loslopend wild. Ook maakt het blad vaak geen onderscheid tussen advertenties en economisch nieuws. Zo maakt Bild sluikreclame voor Volkscomputers, Volkskrediet en een Volks-dvd-recorder. Zowel de desbetreffende onderneming als Bild profiteert.

In het begin was Bildblog een uit de hand gelopen hobby. ‘Maar wij werken professioneel en volgens het serieuze journalistieke handwerk.’ Anonimiteit is belangrijk voor de meeste Bildbloggers.

De internetpagina van de Bildbloggers is bekroond met verschillende prijzen. Onlangs heeft Bildblog als ‘externe eindredactie’ een rekening van 45.000 euro naar Bild gestuurd. De factuur is natuurlijk niet beantwoord, laat staan betaald. Want, aldus een woordvoerder van Bild, Tobias Fröhlich, Bildblog is ‘een kleine elitaire kring met homeopathische grootheidswaan’. ‘Maar als ze ons onomstreden opinieleiders in Duitsland noemen, hebben ze gelijk.’

ROB SAVELBERG