Week 41

Deze Week

Casus belli pcm

Volgens uitgever PCM is het ‘oorlog’ in medialand. Vooralsnog heeft het plan van de Volkskrant voor een gratis tabloid in deze oorlog vooral tot grensincidenten binnen PCM zelf geleid. Het wachten is nu op een casus belli.

AMSTERDAM – De raad van commissarissen van uitgever pcm heeft dinsdagmiddag het besluit van hoofdredacteur Pieter Broertjes om een gratis ochtendkrant te gaan maken nader bestudeerd, maar de laatste kogel nog niet door de kerk gejaagd. Net als de redactieraad van de Volkskrant zijn de commissarissen niet categorisch tegen, maar willen ze zich wel hoeden voor al te enthousiaste daadkracht. De toezichthouders hebben dinsdag daarom besloten ‘geen mededelingen’ te doen.

De formule ‘geen mededelingen’ is ook in dit geval een eufemisme voor herrie in de tent, die wordt gevoed door praktische bezwaren en weemoed die niemand kan verklaren. De praktische bezwaren zijn simpel. Er is in Nederland geen drukpers te vinden die er ’s nachts nog een miljoen krantjes bij kan draaien. De voorgenomen distributie huis aan huis, bijvoorbeeld op postcode om de functioneel analfabete onderklasse te vermijden, is evenmin een peulenschil. Hetzelfde geldt voor het advertentiebedrijf dat een metamorfose moet ondergaan om oude gewoontes af te leren en nieuwe methodes aan te leren.

De weemoed is echter gecompliceerder. De weemoed heeft te maken met de machtsposities binnen pcm. Die zijn zo langzamerhand net zo hybride als de uitgeverij zelf, waar elke souschef nu zijn eigen plan lijkt te trekken.

Het begon met de benoeming van Aan de Stegge als chief executive officer (ceo) eerder dit jaar. Hoewel investeringsmaatschappij Apax, die in 2004 exact 47,5 procent van de aandelen kocht plus nog eens 5 procent stemrecht, de finale zeggenschap heeft, moeten de Britten onder leiding van Stephen Grabiner rekening houden met de minderheidsaandeelhouder stichting Democratie & Media, die 41,9 procent van pcm bezit. Bij de voordracht van Aan de Stegge stonden de minderheidscommissarissen niet juichend aan de kant. De stichting had liever een courantier aan de top. Maar de meeste stemmen golden. Zijn beleid wordt sindsdien met argusogen gevolgd. Democratie & Media heeft immers genoeg geld in haar ‘oorlogskas’ om een duchtig woordje mee te spreken: 425 miljoen euro om precies te zijn.

Sinds een week is het de hoofdredacteur van de Volkskrant die de interne verhoudingen doorkruist. Nadat de ceo op een mediacongres eind september had onthuld dat pcm een gratis dagblad zou uitgeven – het is immers ‘oorlog’ in medialand – plaatste Broertjes hem binnen vier dagen voor een voldongen feit. Ter gelegenheid van de 85ste verjaardag van de krant op 1 oktober kondigde hij de komst van de ‘smart’ aan. Dat de commissarissen een paar dagen later nog geen fiat gaven, deerde hem niet. Broertjes zette vrijdag al pront een wervingsadvertentie in de Volkskrant ‘classic’ voor ‘jong talent’ voor de ‘smart’.

Volgens betrouwbare bronnen bij pcm is Aan de Stegge daar razend over. De ceo bevindt zich in eigen kring toch al op glad ijs. Niet alleen staan de commissarissen niet collectief en onvoorwaardelijk te jubelen, ook tweede man Philip Alberdingk Thijm (afkomstig van Het Financieele Dagblad en een moderne courantier) is terughoudend. Alberdingk Thijm zou ook gehoor vinden bij een paar twijfelende adjunct-hoofdredacteuren van de Volkskrant zelf.

Op de redactievloer van de Volkskrant heeft Broertjes vooralsnog minder te klagen. Op een vervroegde plenaire redactievergadering afgelopen maandag stonden, globaal gesproken, jong en oud tegenover elkaar. De oudere redacteuren zijn bang voor de onvermijdelijke ‘kannibalisatie’ en de financiële risico’s van het gratis project, dat volgens het businessplan pas over vijf jaar quitte zal draaien. De jongeren hebben wel oren naar het plan, waarmee de binnenshuiselijke concurrent nrc.next kan worden aangepakt. Alle hoofden tellend was de redactie kritisch maar niet afkerig. Volgens bronnen bij de redactie heeft Broertjes die slag mede kunnen slaan doordat hij géén portefeuillekwestie van zijn beleid maakte. De colonne mag dus in beweging komen. Mits de redactieraad, die vorige week een batterij zeer pertinente vragen op het bord van Broertjes had gelegd, blijft oppassen dat de Volkskrant ‘classic’ niet verzuipt.

Het is inderdaad ‘oorlog’ in medialand. Namelijk oorlog binnen de divisies van één leger: dat van pcm zelf.

HUBERT SMEETS

Ban zonder eigenschappen

Iets minder secretaris-generaal, iets meer VN. Precies wat Amerika wilde.

NEW YORK – Het moest een saaie Aziaat worden. En het werd een saaie Aziaat. Veel sneller dan verwacht besloot de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties afgelopen maandag om Ban Ki-moon (1944) voor te dragen als secretaris-generaal van de VN. In dezelfde ochtendsessie als waarin de atoomproef van Noord-Korea in een oefening van eensgezindheid ‘unaniem’ werd veroordeeld, wees de raad ‘bij acclamatie’ de Zuid-Koreaanse minister van Buitenlandse Zaken aan als opvolgingskandidaat van Kofi Annan. Aanvankelijk hadden alleen Frankrijk en Groot-Brittannië bezwaar tegen zijn kandidatuur. De drie andere permanente leden van de Veiligheidsraad – China, Rusland en de Verenigde Staten – steunden ‘Ban’ al vanaf de eerste geheime stemmingen, volgens goed geïnformeerde bronnen. Aangenomen wordt dat de Koreaanse carrièrediplomaat met de Fransen en de Britten deals over hoge VN-functies heeft gesloten om zijn verkiezing veilig te stellen.

De Amerikaanse VN-ambassadeur John Bolton heeft herhaaldelijk laten weten dat de VN geleid moeten worden door een manager die intern orde op zaken kan stellen. Na het moraalorakel Kofi Annan vindt Bolton, in de woorden van VN-kenner James Traub, dat het tijd is voor ‘iets minder secretaris-generaal en iets meer VN’. Wat dat betreft hebben de Amerikanen hun zin gekregen. Van Ban Ki-moon is weinig meer bekend dan dat hij zijn leven lang een onberispelijk diplomaat is geweest die de Verenigde Staten al sinds zijn studietijd op Harvard een warm hart toedraagt. De VS, zei hij zelfs, zijn de belangrijkste lidstaat van de VN. Geschrokken Europese reporters legden die uitspraak direct voor aan de Chinese ambassadeur bij de VN. ‘Dat klopt’, reageerde hij droogjes bij het verlaten van een vergaderzaal. Eendracht alom, dezer dagen bij de VN.

Zelf ziet Ban Ki-moon zich als iets meer dan een eenvoudige manager van het VN-apparaat. Hij zal meteen na zijn aanstelling op 1 januari naar Pyongyang afreizen om met Kim Jong Il van gedachten te wisselen over de opvallend getimede atoomproef. ‘U mag mij als een slappeling beschouwen’, zei Ban laatst, ‘maar ik heb een heel sterke innerlijke kracht. Dat is iets wat de buitenwereld niet gemakkelijk kan zien.’

PETER VERMAAS

Het ruimteschip Al Gore

Gore doet de Vrije Universiteit aan. Politici in de zaal opgelet, dit is retoriek waar je iets van kunt leren.

AMSTERDAM – ‘Hi, my name is Al Gore. I used to be the next president of the United States.’ Het publiek lacht. Gore vervolgt: ‘Oh, you find that funny?’ Het publiek lacht harder. Het is een komische one-two punch, ongetwijfeld afkomstig uit de mouw van een spindoctor, waar Gore al zijn lezingen mee begint. Succes gegarandeerd.

Vrijdagavond is voormalig vice-president Al Gore te gast op een klimaatcongres in de aula van de Vrije Universiteit. Gore is in Nederland om de Nederlandse vertaling van zijn boek An Inconvenient Truth (door Lemniscaat uitgebracht als Een ongemakkelijke waarheid) te presenteren en om de oprichting van het Klimaatbureau op te luisteren.

Gore is een man met een missie. IJskappen smelten, zeewater stijgt, het broeikaseffect zorgt voor droogte, erosie en mislukkende oogsten. Het is vijf voor twaalf en we moeten nu de handen ineenslaan om een catastrofe te voorkomen, zegt de voormalige vice-president. Zijn performance is authentiek en integer. Hij verpakt zijn boodschap in slimme oneliners_. ‘Global climate is an angry beast that we are poking with a stick.’_ Of: ‘We are the biggest force of nature and nature is on the run.’ Elke metafoor komt erop neer dat de mensheid de impact van zichzelf niet realiseert. Vond je de tsunami van tweede kerstdag 2004 overweldigend, kijk dan eens hoe de mens de natuur heeft overweldigd in de afgelopen eeuw.

Gore richt zich ook direct tot het Nederlandse publiek van de middag. Hij refereert aan de Probo Koala, het schip met chemisch afval dat uit de Amsterdamse haven naar Ivoorkust voer om daar zijn gif te dumpen. Het was onverantwoord het schip weg te sturen, zegt Gore. ‘There is a ship today; spaceship Earth…’

Politici in de zaal moeten opletten: dit is retoriek waar je iets van kunt leren. Nu is milieu niet bepaald een ‘hot item’ bij de komende verkiezingen, maar toch. Diederik Samson (pvda) is er, Lousewies van der Laan (d66) en Femke Halsema (GroenLinks). Premier Balkenende is er niet. Halsema nodigde de premier eerder deze week in de Kamer uit haar te vergezellen naar deze bijeenkomst, maar ze liep een blauwtje. De premier had al een uitnodiging geaccepteerd, van Gore zelf nota bene. ‘Had u maar eerder moeten zijn’, grapte Balkenende.

Als Gore uitgesproken is, krijgt hij een staande ovatie. ‘Al Gore for president 2008’, roept iemand uit het publiek. Gore schudt met zijn vinger, hij wil zich er niet aan wagen. De rest van de avond komt Amerikaanse politiek nauwelijks ter sprake.

Dit is een typisch Hollandse bijeenkomst, een plek om te netwerken en voor photo opportunities. Er is nagenoeg geen beveiliging. Noch mijn tas noch mijn uitnodiging wordt gecontroleerd. Wanneer Gore de zaal verlaat, loop ik in de hal praktisch tegen hem aan. Hij wordt omringd door twee mensen van zijn uitgeverij en een enkele beveiligingbeambte. Ik stap op hem af en geef hem een hand. Als dit de Zwitserse Garde was, dan waren we nu allemaal protestants geweest.

Femke Halsema is onder de indruk van Gore: ‘Ik ben heel blij dat iemand dit zo ongegeneerd op de politieke agenda durft te zetten. Met GroenLinks hebben we eerder geprobeerd een fractievoorzittersdebat te organiseren over klimaatverandering; niemand kwam opdagen. Ik ben teleurgesteld dat premier Balkenende er niet bij is vanavond.’

Precies op het moment dat Halsema dat zegt, arriveert de premier voor zijn vis-à-vis met Gore. Hij wel met een stoet beveiligingsbeambten. De deuren van de aula zijn net opengegaan en het beveiligingsdetail wurmt de premier moeilijk door de stroom mensen. Zoals Gore even daarvoor al zei, timing is alles.

JOOST DE VRIES

Swastika in soorten

Hakenkruisen mochten al langer niet openbaar gedragen worden in Duitsland. Doorgestreepte nazi-symbolen zijn nu ook taboe.

BERLIJN – Het afbeelden van een hakenkruis is in Duitsland wettelijk verboden. Bij de bijna wekelijkse demonstraties van neonazi’s ziet de politie er nauwlettend op toe dat dit verbod niet wordt overtreden. Sinds kort krijgen ook de talrijke tegendemonstranten met de politie te maken. Volgens een uitspraak van de rechtbank in Stuttgart is ook het dragen van doorgestreepte hakenkruisen verboden.

De uitspraak heeft directe gevolgen voor duizenden linkse scholieren die hun jassen en rugtassen al decennialang met emblemen als ‘Nazi’s Raus’ beplakken, met daaronder een doorgestreept hakenkruis. Ook de levendige markt in politieke merchandising loopt gevaar. Het antifascistische kledingbedrijf Nix Gut uit Stuttgart kreeg vanwege doorgestreepte hakenkruisen onlangs de politie op bezoek. De gewraakte kleding werd in beslag genomen en het bedrijf veroordeeld tot een geldboete; het kan nu de deuren sluiten.

De officier van justitie erkende dat de verkeerde gestraft werd: ‘We zijn echter bezorgd dat deze symbolen bij massaal gebruik weer ingeburgerd raken.’ Buitenlanders zouden het symbool verkeerd kunnen opvatten.

Probleem voor de antinazi’s is dat zij minder op hun zaak letten dan de neonazibranche, die al jaren getraind is in het omzeilen van de wetgeving. Bij npd-demonstraties komen geen swastika’s meer voor. In plaats daarvan zwaaien ze met de Reichskriegsflagge, die volgens paragraaf 86/a van het Wetboek van Strafrecht niet is verboden. De kaalkoppen dragen verder dure kleding van Thor Steinar, een populair label dat oude Germaanse runen gebruikt die op SS-tekens lijken. Een speciale eenheid van de Saksische politie die rechtsextremisme bestrijdt, draagt overigens een embleem waarop een gebroken hakenkruis te zien is.

Ook de politieke partij Die Grünen heeft ‘wegens de distributie van verboden propagandamiddelen’ problemen met justitie. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in de deelstaat Nedersaksen werden een maand geleden duizenden affiches in beslag genomen. Op de posters was de slogan ‘Nazis? Nein danke!’ boven een hakenkruis in een prullenmand geschreven. ‘Een schandaal van de eerste orde. Justitie lijdt aan blind autisme’, zei Claudia Roth, de altijd strijdbare voorzitter van Die Grünen. Ze kreeg hulp van spd-voorzitter Kurt Beck en Justitie-minister Brigitte Zypries. ‘Indien nodig zullen we het Wetboek van Strafrecht veranderen.’

Intussen laten de Groenen voor hun partijcentrale in Berlijn trots hun antinazivlag wapperen. Want er gloort licht aan het einde van de tunnel. Een 22-jarige student uit Tübingen die tot een boete werd veroordeeld omdat hij een doorgestreept hakenkruis droeg, is in hoger beroep vrijgesproken.

ROB SAVELBERG

De keuken van Cameron

De Britse politiek zit in de overgang van een sofa- naar een keukenkabinet. Bewijsstuk A: de ‘webcameron’.

LONDEN – In zijn tijd als leider van de Conservatieve Partij kwam William Hague om de paar weken met een nieuwe leuze. De mooiste vondst was het ‘keukentafelconservatisme’. Het was een ode aan Margaret Thatcher, die als geen ander de taal van de keuken sprak. Hague’s keukentafeloffensief leidde nergens toe, behalve tot een hilarisch interview met Jeremy Paxman van Newsnight, die plagerige vragen voorlegde als: ‘Wat zit er in de “common sense” wat niet op de keukentafel staat?’ ‘O ja, dus “keukentafelconservatisme” is hetzelfde als “compassionate conservatism”?’ en: ‘Is er uiteindelijk een verschil tussen “keukentafelconservatisme”, “the right way”, “the British way” en noem maar op?’

Maar David Cameron heeft de keukentafel in ere hersteld. Om in contact te geraken met de bloggende Ipod-generatie heeft hij samen met een ex-Google-werknemer de ‘webcameron’ opgezet (www.webcameron.org.uk). Twee keer per week kan de natie zien hoe Cameron de ontbijtborden in de afwasmachine zet, het aanrecht afneemt en de gezinsmokken opbergt, dit alles met de wieg van zijn jongste zoontje op de achtergrond en het gekrijs van de twee andere Cameroontjes. De politiek leider laat zien dat hij niet alleen een gewiekste politicus is, maar ook een moderne huisvader die geen butler nodigt heeft. En dat voor een verre nazaat van het koninklijke familie.

Cameron maakt niet alleen de borden schoon, maar ook de politiek, een echo van Blairs (inmiddels vals gebleken) belofte in 1997 om ‘witter dan wit’ te zijn. Beide partijen zijn op het moment onderwerp van politieonderzoek naar grootschalige fraude. Door de hoogte van giften te beperken tot vijftigduizend pond wil Cameron niet meer afhankelijk zijn van enkele rijke, oerconservatieve donateurs. In plaats van een zetel in het Hogerhuis of een lintje van de koningin krijgen gulle suikerooms een ander privilege: de gelegenheid om een paar keer per jaar met Cameron te bellen, of met een van diens schaduwministers.

Binnen zijn partij wordt Camerons vernieuwingsdrift met toenemende bezorgdheid gevolgd. Zoals Blair indertijd Oud Links negeerde, trekt Cameron zich weinig aan van Oud Rechts. Hij weigert belastingverlagingen te beloven, stelt voor criminele jongeren te omarmen in plaats van op te sluiten, heeft de Zuid-Afrika-politiek van Thatcher gekritiseerd, vraagt om mededogen aangaande Europa en steunt, zo bleek vorige week uit zijn eerste conferentietoespraak als leider, de ‘gratis’ gezondheidszorg. ‘Negen jaar lang zijn we bestuurd door een linkse partij met een rechtse leider en binnenkort worden we geregeerd door een rechtse partij met een linkse leider’, gonst het in de achterkamertjes.

Wat Cameron bovendien gemeen heeft met Big Blair is een afkeer van grote vergadertafels. Cameron gebruikt zijn keuken immers niet alleen voor het opbouwen van zijn imago als moderne man, maar ook voor vergaderingen met zijn vertrouwelingen. Waar Blair het informele ‘sofakabinet’ introduceerde, krijgen de Britten nu te maken met een keukenkabinet. De vraag is of de webcam tijdens die bijeenkomsten aan zal blijven staan.

PATRICK VAN IJZENDOORN