Week 44

Deze Week

Europese leugentjes

Solana en andere Europese gezagsdragers jokten tegen de commissie van het Europees Parlement dat onderzoek verricht naar de geheime CIA-vluchten. Dat blijkt uit een uitgelekt verslag van besprekingen tussen de Europese Raad en de VS.

BRUSSEL – Carlos Coelho is boos. De Portugese Europarlementariër leidt de onderzoekscommissie van het Europees Parlement naar de geheime cia-vluchten. De Amerikaanse inlichtingendienst zou terreurverdachten naar landen vervoeren waar de verhoormethoden een tikje ruwer zijn dan in het Westen gebruikelijk is. Een hele stoet Europese hoogwaardigheidsbekleders is inmiddels voor de onderzoekscommissie verschenen. Allen verklaarden, met de hand op het hart, geen weet te hebben van de cia-vluchten.

Groot was daarom de verbazing bij de onderzoekscommissie toen tijdens een bezoek aan de VS bleek dat Europese en Amerikaanse autoriteiten regelmatig overleg hadden gevoerd over de juridische aspecten van terrorismebestrijding. Een van de onderwerpen op de agenda: wanneer is de Conventie van Genève wel en wanneer niet van toepassing op terreurverdachten? Daar wilden de Europarlementariërs wel eens meer van weten. Na lang soebatten overhandigde Finland, dat momenteel voorzitter is van de Europese Raad, een verslag van de besprekingen.

Dat ging niet van harte. De parlementariërs mochten het vijf pagina’s tellende document alleen in een streng beveiligde ruimte inkijken. Het maken van notities was streng verboden. Dat dwong de parlementariërs tot vreemde capriolen. Door steeds een paar zinnen van het document uit het hoofd te leren en die eenmaal terug op de werkkamer snel op te schrijven, probeerden ze het document te reproduceren. Zo kon het document tenminste in alle rust worden bestudeerd.

Niet veel later viel er echter een blanco enveloppe op de deurmat van de onderzoekscommissie. Inhoud: het originele verslag van de besprekingen. En dat telde maar liefst negentien pagina’s. Daarmee was de boot aan. De Portugese Europarlementariër Coelho zocht op hoge poten contact met de Finnen. Hoe haalden ze het in hun hoofd om de Europarlementariërs af te schepen met een sterk gecensureerd document? Daarmee lijkt de vertrouwensbreuk compleet tussen de Europese Raad en de onderzoekscommissie, die toch al niet te spreken is over de geringe bereidwilligheid van Europese officials om het achterste van hun tong te laten zien.

Het is nog onduidelijk of het document een smoking gun bevat. Maar Javier Solana, van het buitenlandse beleid van de EU, kan alvast een dag in zijn agenda vrijmaken voor een tweede ontmoeting met de onderzoekscommissie. Tijdens het eerste verhoor waste hij zijn handen nog in onschuld. Op geen enkele manier had hij weet van de veronderstelde cia-vluchten. Noch met de Amerikanen, noch met de EU-lidstaten had hij er ooit over gesproken. Bovendien ging hij ook helemaal niet over dit soort zaken. Uit het gelekte document blijkt dat Solana steevast aanwezig was bij de gewraakte besprekingen met de Amerikanen – een feit dat niet terug te vinden was in het gecensureerde document.

Solana heeft het een en ander uit te leggen. Niet alleen de Amerikanen schuwen de openbaarheid in de netelige kwestie van mensenrechten en terrorismebestrijding. Ook de Europese autoriteiten schrikken niet terug voor een leugentje. Zelfs niet als dit betekent dat een officiële onderzoekscommissie van volksvertegenwoordigers met gemanipuleerde documenten op het verkeerde been wordt gezet.

JELLE VAN BUUREN

Superster Obama

De ongekend populaire senator Barack Obama overweegt zich te kandideren voor het presidentschap van de Verenigde Staten.

NEW YORK – Zelden was het op een doordeweekse donderdag zo druk op de derde etage van boekhandel Barnes and Noble aan Union Square in New York. Tot ver achterin, ruim voorbij de afdeling science fiction, proberen de honderden belangstellenden al een uur voor aanvang een glimp op te vangen van wat zich ter hoogte van het kleine podium voorin afspeelt. Gejuich, flitsende camera’s, gillende vrouwen en een schier eindeloos applaus als het lange wachten wordt beloond en de superster van vanmiddag binnenschrijdt om aan zijn signeer- en voorleessessie te beginnen. The Audacity of Hope; Thoughts on Reclaiming the American Dream is pas zijn tweede boek en een echte schrijver is hij niet, maar waar de Democratische senator Barack Obama komt, breken hysterische taferelen uit.

Obama is, schreef het weekblad Time vorige maand, ‘America’s hottest political phenomenon’. Hij is aan de vooravond van de tussentijdse Congresverkiezingen de hoop in bange dagen voor de nog altijd weinig coherente Democratische Partij. Sinds zijn indrukwekkende speech tijdens de Democratische conventie van 2004 is Obama niet meer uit de media weg te slaan. Terwijl de toespraak van presidentskandidaat John Kerry destijds het hoogtepunt van de bijeenkomst had moeten zijn, stal de jonge Obama (1961), toen nog staatssenator in Illinois, de show. Een paar maanden na de conventie won hij de verkiezingen en verkaste naar Washington. Hij is op Capitol Hill op dit moment de enige zwarte senator.

Al in 1995 publiceerde Obama een lijvige autobiografie, waarin hij uitlegt hoe het is om op te groeien als kind van een Keniaanse vader en een Amerikaanse moeder uit Kansas. Het nieuwe boek is ‘minder persoonlijk’, zegt Obama tegen zijn fans in de boekwinkel in New York. De titel, die zich het minst slecht laat vertalen als ‘De vermetelheid van de hoop’, heeft hij overgenomen van een predikant in Chicago die hem ooit vertelde dat, hoe verrot de wereld ook is, je altijd de durf moet hebben om te blijven hopen op verbetering. ‘Veel mensen voelen zich teleurgesteld door de politiek en zijn hopeloos over de staat van de wereld. Maar er is nog genoeg reden om een zeker optimisme aan de dag te leggen’, zegt Obama met een wijsgerige blik in de ogen. ‘Waarom is onze politiek toch niet net zo fatsoenlijk als de Amerikaanse bevolking?’

Rondom de publicatie van zijn boek verscheen Barack Obama zo’n beetje in iedere talkshow die de Amerikaanse televisie te bieden heeft. Hij stond bovendien op de cover van de chique mannenglossy Men’s Vogue. Bij de foto’s van Annie Leibovitz in het binnenwerk – Obama met zijn kinderen aan de cornflakes – werd de senator en passant vergeleken met grootheden als Abraham Lincoln en Martin Luther King. ‘Ik wil deel worden van de grootse geschiedenis van dit land’, zegt de verder overigens vrij bescheiden Obama in de boekwinkel in New York.

Hoe hij dat gaat doen werd een paar dagen later duidelijk. In het nbc-programma Meet the Press liet hij vorige week doorschemeren dat hij serieus overweegt zich te kandideren voor de presidentsverkiezingen van 2008. Tot nu toe zei hij bij herhaling dat hij het daarvoor – ondanks de warme pleidooien van Oprah Winfrey – te vroeg vond. Of hij de uitspraken deed om de verkoop van zijn boek op te stuwen of omdat hij daadwerkelijk van gedachten is veranderd, werd niet duidelijk. Maar dat hij onder druk staat van de (progressieve) media is zeker. ‘Wil Barack Obama een celebrity zijn of een historisch figuur?’ vroeg New York Times-columnist Maureen Dowd zich af. ‘Of’, vervolgde ze, ‘is dat onderscheid er niet meer?’

PETER VERMAAS

Dikheid is aardverraad

De dikke Amerikaan komt onder steeds zwaarder vuur te liggen van de wetenschap. De vetzak is nu ook al schuldig aan de opwarming van de aarde.

AMSTERDAM – In het verhitte debat over zwaarlijvigheid in de VS is de lat voor de dikke Amerikaan weer een stuk hoger gelegd. Een paar jaar geleden waren zij enkel schuldig aan hun eigen misère. Daar kwam het ruïneren van de toekomst van hun kinderen bij, uit de pan rijzende prijzen in de gezondheidszorg, overheidstekorten, auto-ongelukken. Aan dat rijtje is nu de ondergang van de wereld toegevoegd: een studie van twee ingenieurs verbindt het dikker worden van Amerikanen aan de opwarming van de aarde. Associated Press maakte er een nieuwsbericht van.

Het gaat niet om hun vraatzucht zelf, maar om hun energiebehoefte. De wetenschappers vermenigvuldigden de gemiddelde gewichtstoename van Amerikanen in de jaren negentig (4,5 kilo) met hun gemiddelde autokilometers. Conclusie: Amerikanen verbruiken per jaar bijna vier miljard liter benzine extra om hun extra vet rond te rijden. Een soortgelijke studie leert dat vliegtuigen voor het extra vet jaarlijks 1,3 miljard liter kerosine meer verbranden, wat neerkomt op 3,8 miljoen ton carbondioxide erbij. Alle negatieve pers mist zijn uitwerking niet, want dikheid is volgens onderzoek een steeds groter stigma onder Amerikanen. De meest voorkomende respons op dat stigma, volgens weer een andere studie: meer eten.

RUTGER VAN DER HOEVEN

ChristenUnie goes Limburg

Het antipapisme daalt af naar het zuiden. Niet om de katholieken mores te leren, maar om ze te verleiden het CDA te verlaten. Vrijdag was Rouvoet in Limburg.

MAASTRICHT – De ChristenUnie (cu) wil Limburg veroveren. Volgens campagneleider Henk van Rhee zijn er namelijk veel katholieken die bij het cda het christelijke fundament missen. Uit onderzoek dat Interview-NSS voor de cu heeft gedaan, blijkt dat twee procent van de kiezers die overwegen op Rouvoet te stemmen, katholiek is. Volgens TNS Nipo is dat potentieel zelfs zes procent. Geen enorme percentages, maar wel reden voor hoop.

En voor zorg. Zo benadrukte cda-kamerlid Jos Hessels eerder dit jaar dat katholieken niet bij de cu thuishoren, omdat de partij, door de Heidelbergse Catechismus (onderdeel van de Drie Formulieren van Enigheid) te onderschrijven, de Bijbelse Mis verwerpt. Maar niets lijkt minder waar. In aanwezigheid van pastoor Notermans uit het Limburgse Stamproy begon de campagne van de cu vrijdag in Venlo. De pastoor is lid van de cu. ‘Hessels heeft het bij het verkeerde eind. De Heidelbergse Catechismus is een voetnoot binnen een voetnoot in de Unieverklaring van de ChristenUnie. Jezus zegt ook “aan de vruchten herkent men de boom” en als je kijkt naar de politieke vruchten die de ChristenUnie in de afgelopen vijf jaar heeft voortgebracht, dan zijn dat stellingnamen waarin een katholiek zich uitstekend kan herkennen. Het punt van de heilige mis komt niet aan de orde, tenzij we in een theocratie zouden leven’, aldus Notermans.

Tot nu toe heeft de partij nog niet meegedaan aan gemeenteraads- en Provinciale Staten-verkiezingen in Limburg. Het was de bedoeling pas in 2007 mee te gaan doen, aldus Van Rhee. Maar nu de parlementsverkiezingen zijn vervroegd, trekt de groene campagnebus toch eerder ten strijde, vóór duurzaamheid en rentmeesterschap als bijbelse waarden, maar met name tégen het cda. Rouvoet: ‘Wat dat betreft is deze campagnedag een ideale combinatie: we benaderen de Limburgse kiezer én we bezoeken innovatieve projecten die op duurzaamheid zijn gericht.’ Volgens Van Rhee is er nog een overeenkomst tussen de ChristenUnie en Limburg. ‘Limburg en de ChristenUnie vechten allebei, vanuit een achterstandspositie, als kleintje tegen de rest.’

Volgens campagnemedewerker Kees van der Elst uit Zeeland is het opvallend dat in Heerlen jongeren zo enthousiast reageren. Die belangstelling spoort met de ervaring van Rouvoet in de rest van het land. Uit onderzoek van TNS Nipo blijkt dat twintig procent van de potentiële ChristenUnie-stemmers tussen de 18 en 29 is, in tegenstelling tot de cda-stemmers, van wie bijna de helft boven de zestig is. Maar het lokken van cda-kiezers in Limburg mag niet ten koste gaan van de ideologie van de partij, zegt Rouvoet. ‘Natuurlijk willen we stemmers, een partij die in de lift zit doet het sowieso beter in de verkiezingen. Maar we gaan niet mooie dingen roepen omdat we denken dat daar kiezers voor staan.’

De regiotour van vrijdag eindigt ’s avonds in Maastricht. EO-man Ben Ketting zingt kinderen toe met de tekst ‘ben je anders, kom erbij’. De cu hoopt bij deze verkiezingen op meer dan alleen haar ‘harde kern, die volgens TNS Nipo bestaat uit iets meer mannen dan vrouwen tussen de 30 en 39 jaar, gereformeerd, met een gezin, woonachtig in een middelgrote stad. Toch zit de zaal vol met een kleine honderd man juist uit diezelfde harde kern. De katholieken zijn op de vingers van één hand te tellen.

FRANCINE WILDENBORG

Een nieuw 1933

De voorzitter van de Centrale Joodse Raad in Duitsland vergelijkt de huidige situatie met die in de jaren dertig. De neonazistische NPD is op weg de Hamas van Saksen te worden.

BERLIJN – Charlotte Knoblauch, de nieuwe voorzitter van de Centrale Joodse Raad in Duitsland, sloeg vorige week alarm. ‘Antisemitische en extreem rechtse overvallen hebben een duidelijkheid en agressiviteit bereikt die me aan de tijd van na 1933 herinneren’, zei ze in de Bundespressekonferrenz, de Duitse variant van perscafé Nieuwspoort in Den Haag.

Uwe-Karsten Heye, oud-woordvoerder van Gerhard Schröder, somde de feiten kort daarna nog even op. Nooit eerder waren er zoveel rechts-radicale misdaden als dit jaar: achtduizend gevallen tot augustus. Dat is een stijging van twintig procent ten opzichte van vorig jaar en een verdubbeling in vergelijking met 2004.

Begin dit jaar uitte Heye zijn noodkreet dat er in Oost-Duitsland ‘no-go area’s’ voor buitenlanders bestaan. Alleen al tijdens de wereldkampioenschappen voetbal afgelopen zomer kwamen er bij het Bundeskriminalamt duizend meldingen van racistische misdaden binnen. Heye vraagt zich af waarom journalisten daar niet over schrijven.

Knoblauch, de voorzitster van de Centrale Joodse Raad, maakt zich met Gesicht Zeigen! sterk voor een ‘nationaal actieplan tegen extreem rechts’. Want de huidige situatie is niet rooskleurig, zoals het recente electorale succes van de neonazipartij npd in Saksen en in Mecklenburg-Voorpommeren laat zien. ‘We moeten vroeg beginnen’, zegt Heye. ‘Als er een veertienjarige neonazi voor me zit, kan ik hem meestal niet meer op andere gedachten brengen.’

Als er niet snel met veel geld een alternatief wordt geboden, vallen complete Oost-Duitse gebieden in handen van de npd, vreest Heye: ‘Ze organiseren gaarkeukens en helpen met advies bij schulden. Het kan toch niet zo zijn dat we deze partij nodig hebben om in dorpen een voetbalveld op te zetten?’ Veel jeugdclubs in de ddr werden na de Wende in 1989 gesloten. Heye: ‘Er bestaan regio’s waar het enige sociale werk door de npd wordt verricht. Dat versterkt een gevoel van verlatenheid. De ruimtes die de democratie daar verloren heeft, moeten we terugveroveren.’ Slechts zestig procent van de bevolking in de voormalige ddr gelooft in de parlementaire democratie.

Tegelijkertijd worden de negentien miljoen euro die de Bondsregering elk jaar in projecten tegen extreem rechts investeert, bevroren. Ook goedlopende projecten vrezen sluiting omdat vanaf 2007 niet de stichtingen, maar de gemeentes verantwoordelijk worden voor de aanvraag van het geld. En die willen geen slapende honden wakker maken.

Daarnaast zijn er concrete incidenten. Bij de recente deelstaatverkiezingen sloegen extreem rechtse jongeren in Berlijn medewerkers van andere partijen in elkaar. En kort geleden werd het Dagboek van Anne Frank verbrand in het Oost-Duitse dorpje Pretzin. De politie greep in eerste instantie niet in. De directeur van de Anne Frank-stichting in Berlijn, Thomas Heppener, is uiterst bezorgd. ‘Een grote schok. Toch is het ook merkwaardig dat de media-echo groter is als een boek wordt verbrand dan als een mens het ziekenhuis in wordt geslagen’, aldus Heppener.

ROB SAVELBERG