Week 46

Deze Week

Burgers belazerd

Vorige week stemde Amerika hard en duidelijk tegen de partij die een desastreuze oorlog in Irak begon. Nederland stevent af op verkiezingen en de oorlog in Irak is geen onderwerp. Vreemd, vindt een groep bezorgde Nederlandse burgers.

De oorlog is rakelings langs ons heen gescheerd. In april vorig jaar keerden de laatste militairen terug. In totaal werden er meer dan 7500 uitgezonden. Er vielen ‘slechts’ twee Nederlandse doden en enkele gewonden. Klaar, afgedaan, boek gesloten. Dat 89 procent van de bevolking tégen de oorlog was, doet er niet meer toe. Onze jongens zijn thuis, dus het is onze oorlog niet meer. Waarom nog verantwoording afleggen?

Zou dit de redenering van premier Balkenende zijn? Hij was het die als regeringsleider de zwaarste verantwoordelijkheid droeg voor het steunen van de Amerikaans-Britse oorlog tegen Saddam Hoessein. Zijn eerste kabinet, demissionair toen de oorlog losbarstte, kwam op de proppen met een bizar compromis. Nederland steunde de oorlog politiek, maar onthield zich van militaire steun. Die werd overigens wél gegeven. Stiekem, door middel van een onderzeeër en een fregat. Daar gaan de initiatiefnemers van Openheid over Irak, nu! (die niet handelen in naam van een politieke partij) niet eens op in. Het gaat hun om de besluitvorming die volgens hen bij lange na niet voldoet aan democratische transparantie.

‘Nederland heeft op dubieuze gronden een omstreden oorlog gesteund, die is uitgelopen op een uitzichtloze ramp’, schrijven ze op www.openheidoverirak.nu. ‘Desondanks heeft de regering nooit verantwoording afgelegd over haar besluit. Anders dan in andere landen is bij ons iedere vorm van waarheidsvinding geblokkeerd. Dat is onacceptabel. Verantwoording afleggen is een democratische plicht. Alleen zó kan de burger beoordelen of de bewindslieden die voor en namens hem werken betrouwbaar zijn, en bekwaam genoeg om belangrijke beslissingen te nemen.’

Volgens de bezorgde burgers moeten vragen over zorgvuldigheid, over misleiding en leugens nog vóór de verkiezingen publiekelijk beantwoord worden. Het ging niet om massavernietigingswapens, maar om het negeren van VN-resoluties, zei het kabinet, maar bewindslieden verwezen wél naar die niet-bestaande wapens. Heeft de regering al haar beweegredenen met de Kamer gedeeld om de oorlog te steunen? Hoe beoordeelde de militaire inlichtingendienst de mvw-dreiging? Hoe kan de regering beweren dat de Kamer alle relevante informatie heeft gekregen, terwijl ze verzweeg dat wapeninspecteurs haar hun twijfels meldden omtrent de massavernietigingswapens?

Op dit moment blokkeert een meerderheid van vvd, cda en lpf pleidooien van de linkse partijen voor een parlementaire enquête. Ook sgp en de door progressieve intellectuelen zo gretig omarmde ChristenUnie stemden destijds vóór oorlogssteun. GroenLinks, pvda, d66 en sp hebben zich inmiddels achter het initiatief geschaard en zullen de kwestie desnoods ná de verkiezingen opnieuw aankaarten. De initiatiefnemers hebben open brieven verzonden aan betrokken politici met hun eis tot beantwoording van de openliggende vragen.

Op de website www.openheidoverirak.nu kan men het initiatief door ondertekening steunen. In korte tijd zijn bijna 4500 steunbetuigingen ontvangen. Het gaat de initiatiefnemers om het vormen van een zo groot mogelijke ‘coalition of the willing’ die de onderste steen boven wil hebben. ‘De vestiging van een democratie in Irak was onze regering een roekeloze oorlog waard’, schrijven ze. ‘De vraag is nu wat onze democratie óns waard is.’

Joeri boom

Zie ook het artikel ‘De werkelijke casus belli’
(2 augustus 2003)

Rood flitskapitaal

Pech in de politiek, geluk in de zaken: D66-stemmers zijn met een jaarlijks rendement van 5,2 procent de beste beleggers. De op snelle winst gerichte SP-kiezers scoren met 0,6 procent het slechtst.

Dat blijkt uit een onderzoek van SNS Fundcoach waarbij ruim 3500 beleggers via internet een vragenlijst invulden. Vorig jaar kwamen de sp’ers nog als succesvolst uit de bus.

Ook qua tactiek zijn er grote verschillen waarneembaar tussen de respondenten. pvda’ers en sp’ers hebben het laagste belegd vermogen. Maar waar de eerste groep kiest voor langetermijnbeleggingen, net als cda’ers dikwijls om het pensioen aan te vullen, gaan sp-aanhangers voor de snelle winst. ‘sp-stemmers zijn de hedgefunds van het electoraat’, concludeerde Het Financieele Dagblad. De krant verwees daarmee naar de zwerfkapitalisten, die strijdend voor een snel rendement grote bedrijven onder druk zetten, zoals recentelijk Ahold is overkomen.

De rooie speculanten vormen overigens een kleine minderheid. Tachtig procent van de ondervraagde beleggers durft zijn beleggingen niet over te laten aan Halsema, Pechtold of Bos; zes op de tien beleggers zou die taak wél aan Gerrit Zalm toevertrouwen. De grootste groep beleggers wenst voortzetting van het huidige kabinet. Tien procent verwacht zelfs het grootste heil van alleenheerschappij door de vvd.

Zo gepolariseerd als de individuele beleggers lijkt het geïnstitutionaliseerde financierskapitaal niet. Uit de periodieke beoordeling van Nederland door het toonaangevende kredietagentschap Moody’s bleek eerder dat het voor de financiële wereld weinig uitmaakt welke coalitie na de verkiezingen van 22 november de scepter gaat zwaaien. Bij de aankoop van bijvoorbeeld staatsobligaties baseren beleggers zich mede op het door Moody’s uitgebrachte kredietoordeel, dat voor Nederland onverminderd goed blijft. Moody’s verwacht dat de structurele hervormingen van de Nederlandse economie worden voortgezet, wie er ook aan de macht komt.

Als het systeem ongeacht verkiezingen toch wel doordraait, wie kan de aanhangers van de oppositie dan verwijten dat ze het beste proberen te maken van de huidige situatie en zich op het beleggen storten? Zelfs Karl Marx waagde in zijn tijd geregeld een gokje op de beurs – doorgaans met net zo weinig succes.

KOEN HAEGENS

Ortega Revisited

Conservatieve Amerikanen bemoeien zich graag en luidruchtig met de interne politieke aangelegenheden in Zuid- en Centraal-Amerika. Altijd met groot effect, maar ook altijd averechts. Hoe Oliver North zijn oude vijand Daniel Ortega te hulp schoot.

AMSTERDAM – Oliver North is weer politiek actief. En veel beter dan de vorige keer doet hij het niet. Wie herinnert zich niet zijn onbehouwen voorkomen in de hoorzittingen van de Senaat naar het Iran-Contra-schandaal, met stekeltjeshoofd en overhangende wenkbrauwen? Met een chocoladetaart in de vorm van een sleutel en een bijbel als cadeaus, vertrok de Vietnam-veteraan in 1986 naar Iran. Daar verkocht hij stiekem Amerikaanse wapens. De opbrengst ging naar de Nicaraguaanse Contra’s. En dit alles zonder toestemming van het Amerikaanse Congres. Hij zat er een jaar voor in de gevangenis. Schreef vervolgens een aantal goedverkochte boeken en deed een mislukte gooi naar een Republikeinse senaatszetel voor Virginia. Tegenwoordig is hij commentator voor Fox News.

Norths voornaamste mikpunt was Daniel Ortega, een van de leiders van de Sandinistische junta die Nicaragua vanaf 1979 bestuurde. Diens militaire regime werd wereldwijd ondersteund door linkse activisten en partijen. In 1985 werd Ortega democratisch gekozen tot president.

In 1990 legde Ortega het af tegen de Verenigde Nationale Oppositie onder leiding van Violeta Chamorro. Onder haar leiding maakte Nicaragua een einde aan de burgeroorlog. Ortega bleef ondertussen actief voor zijn Sandinistische partij fsln. Verschillende keren deed hij een gooi naar het presidentschap. Zo ook dit jaar. In de aanloop naar de verkiezing op 5 november was het nog spannend wie de eerste ronde zou winnen. Dat er een tweede ronde zou komen leek onvermijdelijk.

Totdat ‘burger’ Oliver North in het weekend van 22 oktober op bezoek kwam. Op privé-bezoek, zo kon hij niet vaak genoeg benadrukken. Maar niet privé genoeg om zich ervan te weerhouden ettelijke interviews en persconferenties te geven. Bij een monument voor vermoorde Contra’s beweerde North dat ‘een stem voor Ortega niet goed is voor uw land en niet goed voor mijn land’ en dat de linkse Amerikaanse leiders ‘met Hitler wedijverden door via verkiezingen in plaats van coups aan de macht te komen’. Helaas, schreef North eerder, ‘Ronald Reagan is dood, en Nicaragua lijkt een zaak van back to the future’. De twee grote tegenspelers uit Iran-Contra stonden weer eens tegenover elkaar en opnieuw viste North achter het net. Want een grotere steun in de rug had Ortega niet kunnen krijgen. Een Amerikaan die herinneringen ophaalt aan de traumatisch verlopen oorlog in de jaren tachtig en zelfs een stemadvies durft uit te brengen, dat was genoeg om Ortega in één verkiezingsronde weer aan de macht te brengen.

Dezelfde les kreeg Amerika enkele maanden eerder in Bolivia. Daar steeg de populariteit van Evo Morales in de verkiezingscampagne tot nooit eerder bereikte hoogtes, nadat de Amerikaanse ambassadeur iedereen streng had afgeraden op de links populistische cocaboer te stemmen.

De Verenigde Staten dreigen nu de onmiddellijke stopzetting van de jaarlijkse subsidie van tweehonderd miljoen dollar. De eerste olietransporten van Chávez zijn intussen onderweg naar Nicaragua, het armste land op het Amerikaanse continent.

ARNOLD VAN BRUGGEN

De val van de wolf

Rumsfeld weg, ‘hamdu’illah’. Het is feest in de Arabische pers. Toch gloort juist nu weer het perspectief van een dialoog met Amerika.

CAÏRO – Van Saoedi-Arabië tot Libanon en van Marokko tot Egypte wordt het vertrek van Donald Rumsfeld bejubeld. Net als de verkiezingsoverwinning van de Democraten. De Arabische pers is eensgezind over ‘de val van de wolf’ die de regio zoveel schade berokkende en zijn eigen land, in de woorden van de Egyptische krant Al Usba, ‘op de rand van catastrofe bracht’. De Libanese krant Al-Nahar meldt: ‘Geen traan wordt er over zijn vertrek gelaten. Het had veel eerder moeten gebeuren. Toch betekent het vertrek van Rumsfeld niets zonder een verandering van het beleid van de Bush-regering. De vraag is: zullen ze echt veranderen?’

Diaa Rashwan denkt van wel. De politieke analist van Al-Ahram, de belangrijkste denktank van Egypte, ziet de gebeurtenissen in Amerika als ‘de acceptatie van de Amerikaanse regering dat het Irak-beleid heeft gefaald’. Volgens Rashwan is het duidelijk dat het Amerikaanse volk niet meer achter de bezetting staat. ‘Zowel Republikeinen als Democraten willen weg uit Irak.’ Rashwan verwacht dat de komende maanden wordt besloten wanneer de Amerikaanse troepen zich terugtrekken uit Irak. ‘Rumsfeld was het grootste obstakel.’

Maar voor de Irakezen is het vertrek van Rumsfeld niet genoeg, meldt de Iraakse krant Al Zaman. ‘Zij willen meer koppen zien rollen, waaronder die van zijn Amerikaanse en Iraakse medestanders. Of de Democraten in Washington doen het, of de Irakezen die vastbesloten zijn om de bezetter en zijn hulpjes niet weg te laten komen met de catastrofale schade die zij in hun land hebben aangericht.’ De Iraakse afdeling van al-Qaeda bevestigt op een jihad-website dat streven en maakt van de gelegenheid gebruik zout te strooien in de neoconservatieve wonden. De verklaring: ‘De vijand wankelt. Vandaag pakken ze hun boedel om te vluchten.’

Ook de Iraanse ayatollah Khamenei haalt nog even zijn gram. Tegenover een Iraans persbureau verklaarde hij het verlies van de Republikeinen en het vertrek van Rumsfeld te zien als ‘het bewijs dat Amerika, na het gefaalde beleid in Irak, Libanon, Palestina en Afghanistan, veel zwakker is dan tien tot vijftien jaar geleden’.

De toon is daarmee gezet voor wat Rashwan ‘de enige mogelijkheid’ noemt om ‘de puinhoop in het Midden-Oosten op te lossen’: een Amerikaanse samenwerking met Syrië en Iran. Hij zit voor het eerst in jaren op één lijn met Washington. Want dat is nu net wat ook de commissie-Baker in december zal voorstellen, zo blijkt uit gelekte informatie in de Verenigde Staten.

EDUARD PADBERG

De grenzen te buiten

Fort Europa komt op stoom aan de kusten van Senegal en Mauritanië. Volgens asielrechtdeskundige Den Heijer worden de mensenrechten en het vluchtelingenverdrag daarbij geschonden. Nederland doet ook mee.

AMSTERDAM – Ilkka Laitinen van het Europees bureau ter bewaking van de gemeenschappelijke buitengrenzen Frontex: ‘Het project Hera II bestaat uit gemeenschappelijke patrouilleacties op zee en inspecties vanuit de lucht met de bedoeling om boten met illegale immigranten uit Afrika op te sporen, tegen te houden en terug te sturen. Binnen Hera II werken EU-landen samen met Senegal, Mauritanië en de Kaapverdische Eilanden. Dit deel van het project begon 11 augustus met een schip en een vliegtuig uit Italië, een schip uit Portugal en schepen uit Spanje, Mauritanië en Senegal. Eigenlijk was de operatie voor negen weken gepland. Maar dat is op 19 oktober met een paar weken verlengd.’

De resultaten?

‘Ik moet zeggen dat ik erg tevreden ben. Om wat cijfers te noemen: in augustus en september kwamen ongeveer elfduizend illegale immigranten aan op de Canarische Eilanden. In diezelfde periode werden er ongeveer 2300 dicht bij de kust van Mauritanië en Senegal teruggestuurd. De cijfers van oktober vertonen een drastische daling van de stroom van illegale immigranten in het operatiegebied. Slechts één cayuco – een Afrikaanse houten boot – met 52 personen aan boord kwam aan op de Canarische Eilanden, terwijl 250 personen werden tegengehouden bij de Afrikaanse kust.’

Het is nu natuurlijk ook geen weer om te varen. Begint het hele drama in januari niet opnieuw?

‘Daarom is het programma voor herhaling vatbaar. Het eerste doel was om migrantenschepen tegen te houden voordat ze konden beginnen aan de gevaarlijke reis naar de Canarische Eilanden, waarvoor ze in de regel niet zijn toegerust. Hoe minder mensen er vertrekken, hoe minder doden er vallen. Zo’n 2500 mensenlevens zijn gered. Die zijn teruggestuurd naar waar ze vandaan komen. Dat is mogelijk omdat we dicht tegen de kust van Afrika opereren. En Frontex coördineert die acties alleen maar. De daadwerkelijke interventies vallen onder verantwoordelijkheid van de vlag waaronder de bemanning van het deelnemende schip vaart.’

Volgens de Leidse jurist Maarten den Heijer is deze Frontex-methode een flagrante schending van het internationaal recht. Den Heijer schreef namens de Commissie Meijers een notitie waarin de ‘interventiemethode’ van Frontex ontwettig wordt verklaard. De Commissie Meijers is een onafhankelijk adviesorgaan met vreemdelingen- en asielrechtdeskundigen die de Europese Commissie en het EU-Parlement bijstaan. Volgens Den Heijer staat de bij Hera II gehanteerde methode haaks op het Vluchtelingenverdrag, de Europese Conventie van de Rechten van de Mens en het Schengen-verdrag.

Den Heijer: ‘Als de passagiers van die bootjes allemaal economische migranten uit Senegal en Mauritanië zouden zijn, is deze methode misschien nog geoorloofd. Maar in werkelijkheid gaat het om mensen uit heel Afrika. Op de Canarische Eilanden zijn zelfs al transporten met vluchtelingen uit Pakistan onderschept. In dat geval treedt het Internationaal Vluchtelingenverdrag in werking en is Frontex verplicht over te gaan tot een individuele screening van de opvarenden om te controleren of daar geen mensen tussen zitten die recht hebben op asiel. Ook is men dan verplicht bescherming te bieden. Bij weigering van asiel moet dat op schrift worden gesteld, zodat er eventueel in beroep kan worden gegaan. Laat men dat allemaal achterwege, zoals nu gebeurt, dan is de Frontex-methode strijdig met het internationaal recht en zijn de deelnemende EU-landen voor die patrouilles juridisch aansprakelijk.’

Volgens Den Heijer bestaat er op dit gebied al jurisprudentie. ‘Eeder bepaalde het Europese Hof voor de Mensenrechten dat wanneer Europese landen boten met illegalen onderscheppen, zij gehouden zijn deze personen bescherming te bieden.’

Binnenkort legt de Commissie Meijers haar bezwaren tegen de Frontex-methode ook voor aan de vaste commissie voor justitie van de Tweede Kamer. Met de detachering van twee marechaussees op de Canarische Eilanden neemt ook Nederland deel aan het Hera-programma van Frontex.

RENÉ ZWAAP