Week 1

Deze Week

Saddam valt sneller dan zijn schaduw

In de onbetamelijke haast om Saddam voorgoed het zwijgen op te leggen, zijn talloze geheimen met hem mee het graf in gegaan.

AMSTERDAM – Op de valreep van 2006 heeft de Iraakse regering het schier onmogelijke gepresteerd. Door het contrast tussen de overhaaste, illegale en provocerende executie van Saddam Hoessein en de kalme, waardige wijze waarop de veroordeelde zich de strop liet omleggen, verwierf de ex-president in veler ogen toch nog een soort sympathie – geen bewondering of solidariteit, meer een onbehaaglijk medelijden vermengd met het elementaire respect dat elke stervende verdient.

Saddam werd niet toevallig opgehangen in een gevangenis die hij zelf voorheen als slachtbank voor zijn tegenstanders gebruikte. Zijn eigen terdoodbrenging was een door en door vulgair, saddamistisch spektakel, waaruit blijkt dat de mentaliteit waarmee hij regeerde nog altijd in Bagdad heerst. Zijn proces was een aanfluiting: rechters werden op Amerikaans aandringen vervangen, getuigen à décharge niet opgeroepen, advocaten vermoord en rechtbankmedewerkers geïntimideerd. Toen het vonnis was geveld, nam premier Nouri al-Maliki niet eens de moeite om de wettelijk vereiste handtekeningen van president Jalal Talebani en zijn twee vice-presidenten onder het executiebevel te verzamelen. De ophanging ten slotte werd geënsceneerd als een rituele moord, zoals terroristen die uitvoeren, compleet met gemaskerde beulen, militant sjiitisch gezang en per mobiele telefoon gemaakte filmbeelden die de wereld rondgingen. Die vertoning was zo strijdig met ieder rechtsbegrip dat zelfs de Britse regering bij monde van vice-premier Gordon Brown de gang van zaken ‘beschamend’ noemde.

Politici en commentatoren die met de leider van die andere bezettingsmacht, de Verenigde Staten, menen dat Saddams executie een ‘nieuw tijdperk’ inluidt, bewijzen daarmee enkel hoe oppervlakkig of onheus hun verklaarde doelstelling – de ‘democratisering’ van Irak en de rest van het Midden-Oosten – steeds is geweest. De heerschappij van het recht is een onmisbare pijler van de democratie. En een voorwaarde voor die heerschappij van het recht is dat er pas vonnis wordt gewezen na vaststelling van de aard van de strafbare feiten. Alleen zo wordt het rechtsgevoel van slachtoffers, nabestaanden en de samenleving als geheel gediend. Als het gaat om grootschalige, complexe politieke misdaden, zoals die van Saddams regime, wordt de reconstructie van de toedracht soms belangrijker gevonden dan de schuldtoewijzing. Dat was bijvoorbeeld het geval in Zuid-Afrika, waar na de val van het apartheidsregime een wet werd aangenomen die amnestie toekende aan eenieder die zijn misdaden, gepleegd in opdracht van het oude regime, opbiechtte. Geheel bevredigend was de uitkomst niet, maar het werk van de Waarheids- en Verzoeningscommissie heeft veel bijgedragen aan een beter begrip van de psychologische en maatschappelijke structuren waarop de apartheid berustte.

Saddam Hoessein is veroordeeld en opgehangen voor een dodelijke wraakoefening op 148 inwoners van het stadje Dujail in 1982. Geen geringe misdaad, maar wel een die in het niet valt bij zijn grootste en spectaculairste misdrijven: het ontketenen van de oorlog tegen Iran in 1980 en de vooropgezette moord op tienduizenden Koerden in de late jaren tachtig. Hij heeft talloze geheimen uit die periode meegenomen in zijn graf, geheimen die juist hadden moeten worden ontsluierd om het Iraakse volk te helpen af te rekenen met het verleden, dat wil zeggen met de mentaliteit, de maatschappelijke structuren en het perfide politieke systeem waarop Saddams macht berustte.

Ook is buiten schot gebleven de medeplichtigheid van buitenlandse bedrijven, van de regeringen van de voormalige Sovjet-Unie, Frankrijk, China en, niet te vergeten, van de huidige bezettingsmachten, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. Zij voorzagen Saddam beurtelings of gelijktijdig van leningen, wapens, technische hulp en zelfs van expertise en bestanddelen voor zijn chemische wapens. Ook die waarheid omtrent de man en zijn regime is verdoezeld in de onbetamelijke haast om hem voorgoed het zwijgen op te leggen.

AART BROUWER

Glijden en verstappen

De ‘accidental president’ deed zijn bijnaam eer aan.

WASHINGTON – Hij kreeg direct de bijnaam ‘accidental president’ omdat hij na het aftreden van president Nixon ongevraagd en ongekozen het Witte Huis betrok. Al gauw werd duidelijk dat deze bijnaam Ford eer aan deed. Vooral de zwaartekracht en andere verraderlijke obstakels bleken in de 29 maanden van zijn presidentschap zijn grootste vijanden. Tijdens een bezoek aan Oostenrijk belandde Ford na een pijnlijke duikeling onder aan de vliegtuigtrap van Air Force One. Voor de televisiecamera’s ging hij onderuit op de skipiste, raakte hij iemand met een golfbal en stootte herhaaldelijk zijn hoofd bij het betreden van de presidentiële helikopter. ‘Ford kan niet eens kauwgum kauwen en lopen tegelijk’, luidde de grap. Al struikelend werd president Ford een personage in het komedieprogramma Saturday Night Live. ‘Live from New York, it’s Saturday Night’, klonk de vaste openingszin vanaf de grond, nadat de poging van Chevy Chase een piek op een kerstboom te planten was geëindigd in een voorspelbare duikeling. Chase nam niet eens de moeite om uiterlijk op de president te lijken, zo fameus waren de tuimelingen van Ford. Op de golfbaan was de waarschuwing voor afzwaaiende ballen van de president al gauw verbasterd van ‘Fore’ tot ‘Ford’.

De ultieme comeback uit de wereld van onhandigheid beleefde Ford op het jaarlijkse radio- en tv-correspondentendiner. Chevy Chase was zijn gast aan tafel. Terwijl Ford werd geïntroduceerd als spreker sleepte hij ‘per ongeluk’ het tafelkleed mee waardoor de gedekte tafel in de schoot van Chase belandde. Hij struikelde naar het podium en zijn toespraak belandde verspreid over de vloer. Toen het schaterende publiek eindelijk tot rust was gekomen, opende hij schertsend: ‘Goedenavond, ik ben Gerald Ford en jullie niet.’ President Ford werd 93 jaar.

JEROEN SCHUITEN

Mouses of Parliament

De bakermat van de democratie wordt geplaagd door muizen, maar de autoriteiten hebben liever muizen dan een kat in het parlementsgebouw.

LONDEN – In 1929 werd er op het Britse ministerie van Binnenlandse Zaken een bijzondere ambtenaar beëdigd: Peter. Het was zijn taak om de muizen te vangen. De kat deed dat al een tijdje op vrijwillige basis, maar de beheerder van het departement vond het tijd voor een toelage van een penny per dag. Peter werd immers te dik door al het eten dat hij van de ambtenaren kreeg. Door hem een salaris te geven had de beheerder een goede reden het personeel te weerhouden van het schenken van tussendoortjes.

In de magere jaren na de Tweede Wereldoorlog rezen er, in het kader van een bezuinigingsoperatie, twijfels over de efficiëntie van de inmiddels zeventien jaar oude Peter. De beslissing om hem te laten inslapen, leidde tot protest. En poëzie. Een ambtenaar dichtte: ‘I note a cruel coup d’état/ Deprived us of the Office Cat/ Two bob well spent without a doubt/ To help poor Peter “peter” out’.

Peter werd opgevolgd door een jonge Peter de Tweede, die na zes maanden door een auto werd overreden.

Peter de Derde, een dikke zwarte kat, was een langer leven beschoren. En zelfs enige roem. Na een televisieoptreden werden er brieven en cadeautjes naar hem gestuurd, uit plaatsen zo ver als Australië, die overigens nooit bij hem zouden aankomen, omdat ambtenaren geen giften mogen aannemen. Berucht maakte hij zich op een novemberdag in 1960, toen hij zijn behoeften op de deurmat deed, kort voordat de koningin zou arriveren. Hij stierf in 1964 en werd vervangen door een poes, Peta. Deze werd persoonlijk aan de minister overhandigd. Begin jaren tachtig kwam er, na klachten over Peta’s assertieve gedrag, een einde aan vier generaties ‘Home Office Cat’.

Onlangs kwam het Conservatieve kamerlid Anne McIntosh op het idee een oude traditie in ere te herstellen. Niet op het ministerie van Binnenlandse Zaken, maar in The Houses of Parliament, die gebukt gaan onder een muizenplaag. Ze duiken overal op, van de perskamers tot in de bar, om fastfoodkruimels op te eten en keutels achter te laten. Volgens de ongediertebestrijding zijn de diertjes immuun voor gif en te slim voor vallen.

Volgens McIntosh is een kat de beste oplossing, geheel conform de definitie die de kattenliefhebber Dr. Johnson aan het huisdier gaf: ‘A domestick animal that catches mice, commonly reckoned by naturalists the lowest order of the leonine species.’ Bovendien zou het een stap zijn in het terugbrengen van de huiselijke, licht anarchistische pubsfeer in het gebouw. Deze is door de verzakelijking van de laatste jaren verdwenen, zoals beschreven door de parlementair journalist Andrew Marr in het boek My Trade: A Short History of British Journalism.

Maar het voorstel van McIntosh kon geen genade vinden bij de Health & Safety-afdeling, almachtig in dergelijke zaken. De afdelingshoofden achten het gevaar te groot dat een kat in de buurt van het eten komt. ‘De afwijzing is lichtelijk bizar’, laat de afgevaardigde voor de Vale of York weten, ‘je zou denken dat muizen in de buurt van eten onhygiënischer is.’

PATRICK VAN IJZENDOORN

Voormalige DDR’ers

procederen tegen Cuba

Internationale mensenrechtenactivisten proberen de VN te dwingen zich bezig te houden met schendingen van de persvrijheid op Cuba.

BERLIJN – De moeder van Normando González geeft onwennig een persconferentie in een hotelzaaltje op Alexanderplatz. Buiten razen auto’s over de Stalinallee, die tegenwoordig Karl-Marx-Allee heet. De Cubaanse vrouw is overgevlogen om over het lot van haar gevangen zoon, een journalist, te vertellen. Ze kent de symboolkracht van het gure plein in Oost-Berlijn, waar een demonstratie op 4 november 1989 de triomf van de ddr-oppositie bezegelde.

‘Normando werd drie jaar geleden tot 25 jaar celstraf veroordeeld, vanwege kritiek op het regime. Nu doden ze hem langzaam’, zegt ze. De zoon van mevrouw González is ziek, weegt nog maar 55 kilo en krijgt in de gevangenis geen medicijnen.

De Cubaanse Moeders tegen Repressie zijn naar Berlijn gekomen om te protesteren tegen de Líder Máximo, die al sinds 1959 over Cuba heerst. Ze zijn juist hier gekomen, omdat de Duitse organisatie Gesellschaft für Menschenrechte (IGfM) vorige maand bij de VN in Genève een vuistdikke klacht indiende. Namens ruim driehonderd politieke gevangenen zal de Hoge Commissaris, Louise Arbour, nu moeten onderzoeken of op Cuba ‘een systematische en grove schending van de mensenrechten’ plaatsvindt.

Op basis van resolutie 1503 kunnen de VN zich met binnenlandse aangelegenheden op Cuba bezighouden en waarnemers sturen. Het gaat de indiener van de klacht vooral om aandacht voor de snelprocessen tegen critici van het regime. Bij een bezoek aan Cuba’s beroemdste journalist Guillermo Hernandez werd dit jaar een Duitse activist gevangengenomen. Zijn cipiers bleken trots op hun gedegen opleiding bij de Oost-Duitse Stasi en gaven hem twee dagen smerig water en hard brood. Hernandez mag het eiland niet verlaten, ook niet om de mensenrechtenprijs van Weimar in ontvangst te nemen. Vandaar de Duitse connectie.

De speciale gezant van de Bondsregering, Günter Nooke, een cdu’er die ooit zelf werd vervolgd als dissident in de voormalige ddr, lobbyt momenteel bij diverse buitenlandse ambassades in Havanna om de poorten te openen voor Castro’s critici. Hij hoopt op een herhaling van het Praagse wonder, waar op 30 september 1989 duizenden Ossi’s de West-Duitse diplomatieke post in vluchtten en zo het einde van Erich Honeckers regime inluidden.

ROB SAVELBERG

Gemankeerde Republikein

Is gouverneur Schwarzenegger van Californië eigenlijk wel een Republikein?

LOS ANGELES – Jammer van het skiongeluk in Idaho, waarbij hij vorige week zijn been brak. Maar verder was het een topjaar voor gouverneur Arnold Schwarzenegger van Californië. De rol van politicus blijkt de acteur op het lijf geschreven. De Los Angeles Times constateerde in de editie van 31 december 2006 dat de gouverneur dat jaar op bijna alle criteria ‘boven verwachting’ had gepresteerd. Alleen het financieel management van de grootste Amerikaanse staat aan de westkust kon nog iets beter.

Ook electoraal was hij succesvol. Wist hij bij de verkiezingen in 2003 al 48 procent van de stemmen te behalen, afgelopen november deed hij het nog beter met 56 procent. Zelfs de meest verstokte Democraten steunden de herverkiezing van de Republikeinse gouverneur.

Niet vreemd, want Schwarzenegger mag dan op een Republikeins ticket zijn gekozen, het afgelopen jaar werd de afstand tussen hem en de partij van president Bush steeds groter. In nauwe samenwerking met de Democraten realiseerde hij radicale wetgeving die de uitstoot van broeikasgassen drastisch moet terugbrengen en in weerwil van de door de Republikeinen beschermde farmaceutische industrie pleit hij voor goedkopere medicijnen – een belangrijk agendapunt van de Democratische meerderheid in het Congres.

Schwarzeneggers belangrijkste adviseurs hebben een achtergrond in de Democratische partij. Zijn vrouw, die lid is van de Democraten, is verwant aan oud-president Kennedy. Toen Schwarzenegger zich in 2003 vóór president Bush uitsprak, had hij naar eigen zeggen ‘veertien dagen geen seks’. Deze ervaring moet louterend gewerkt hebben. Komende week wordt Schwarzenegger, nog altijd strompelend op krukken, in Sacramento opnieuw geïnaugureerd. Master of ceremonies is de ultraliberale ex-burgemeester van San Francisco Willie Brown. Een Democraat, uiteraard. En vooral een Republikeinenvreter. Volgens een naaste medewerker van Schwarzenegger laat de keuze voor Brown zien hoezeer de gouverneur voorstander is van ‘samenwerking tussen de twee politieke stromingen’. Maar in werkelijkheid hebben de Republikeinen in Californië het nakijken.

PETER VERMAAS