Deze Week

Week 8

Oeganda stemt

Het geweld neemt toe als Oeganda zich opmaakt voor de eerste meerpartijenverkiezingen in 26 jaar.

KAMPALA – Kleine miscalculatie in de verkiezingscampagne van president Museveni. Het is maandagmiddag en de leider van Oeganda wordt uitgejoeld. Duizenden studenten op de campus van Makerere University hebben zich om de zwartglimmende landcruiser verzameld en scanderen niet de naam van de zittende president, maar die van zijn tegenstrever Kizza Besigye. «Het is tijd voor verandering», roepen ze. «Twintig jaar is genoeg.» Museveni blijft, vanuit het open dak, vriendelijk glimlachen en steekt beide duimen omhoog, het symbool van de regeringspartij. De studenten lachen ook en maken het V-teken, symbool van de oppositie. Een afgang voor Museveni, die door de soldaten van de presidential guard brigade, zijn goed geoutilleerde privé-leger, wat ongemakkelijk wordt aanschouwd. Maar ze houden zich in.

Dat was de afgelopen dagen wel anders. In het stadje Mukono, niet ver van de hoofdstad Kampala, werd zondag een bijeenkomst van de oppositie uiteengedreven door een konvooi van het nationale leger. Acht humvee’s met zwaar bewapende militairen reden op de al uren geduldig wachtende menigte in. Mensen moesten rennen voor hun leven. Zeven oppositieaanhangers raakten zwaargewond. Eerder vielen er twee doden toen een politieman zich met verkiezingsposters van Museveni onder oppositieaanhangers begaf en «uit zelfverdediging» het vuur opende. Overal in het land staan leger en politie op scherp.

Het is donderdag voor het eerst in 26 jaar dat verschillende politieke partijen aan verkiezingen mogen deelnemen. Omdat politieke partijen ten tijde van de dictators Idi Amin en Milton Obote slechts verdeeldheid brachten, liet Museveni sinds zijn aantreden in 1986 kandidaten louter op persoonlijke titel kiezen. Vorig jaar juli veranderde dat. Toen besliste de bevolking in een referendum dat het politieke veld weer moest worden opengesteld. Maar dat betekent niet dat er ook daadwerkelijk verandering kan komen. Museveni heeft een zeer stevige machtsbasis. Zijn partij is zó sterk verweven met het staatsapparaat en het leger dat van eerlijke competitie geen sprake is, oordeelde mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch vorige week: «De Oegandese verkiezingen zijn in feite een strijd tussen meerdere partijen in een eenpartijstaat.» Oppositieleider Besigye, aangeklaagd voor hoogverraad en verkrachting, was de laatste maanden even vaak in de campagnekaravaan te vinden als in de rechtbank.

Secretaris-generaal Alice Alaso van het Forum for Democratic Change, de partij van Besigye, gaat niettemin vol goede moed de verkiezingen in. Als alles volkomen eerlijk zou verlopen, zou haar partij, schat ze, makkelijk de helft van de stemmen kunnen krijgen. Maar de verkiezingen verlopen niet eerlijk. Waarom doet ze dan toch mee? «Om de internationale donorgemeenschap, die jarenlang president Museveni in het zadel heeft gehouden, te laten zien dat wij alle democratische middelen hebben uitgeprobeerd om in dit land verandering te brengen. Verliezen we de verkiezingen in de eerste ronde, dan hebben onze advocaten hun pleidooien al klaarliggen.» In de verkiezingswaarnemers van de Europese Unie, onder aanvoering van pvda’er Max van den Berg, heeft ze geen vertrouwen: «Die zijn met veel te weinig om fraude te kunnen opsporen.»

PETER VERMAAS

Rampscenario was bekend

De situatie waarin Irak verkeert, blijkt al voor de oorlog te zijn voorspeld door de Amerikaanse inlichtingendiensten.

AMSTERDAM – De heersende opvatting in de Verenigde Staten is dat de inlichtingendiensten faalden rond de aanslagen van 11 september 2001 en zich lieten misbruiken in de aanloop naar de invasie van Irak. Maar nu heeft Paul R. Pillar zijn verhaal verteld in het gerenommeerde tijdschrift Foreign Affairs. Hij werkte 28 jaar voor de cia en was de belangrijkste coördinator voor het Midden-Oosten. Volgens Pillar deden de inlichtingendiensten inzake Irak wel degelijk enkele belangrijke voorspellingen. De regering-Bush negeerde ze volledig.

Pillar doet uit de doeken hoe de inlichtingendiensten op eigen initiatief nog vóór de oorlog onderzochten wat de nieuwe autoriteiten na de invasie te wachten stond. Het toekomstbeeld dat aan het Witte Huis werd gepresenteerd, komt overeen met de huidige situatie in Irak. De cia zag «een politieke cultuur die geen vruchtbare bodem vormde voor democratie». Er werd gewaarschuwd dat «een Marshall Plan-achtige inspanning nodig zou zijn om de Iraakse economie te herstellen, ondanks Iraks overvloedige olievoorraden». Er werd voorzien dat een buitenlandse bezettende macht terecht zou komen in een door de bevolking breed gesteunde guerrilla, tenzij meteen na de val van Saddam Hoessein veiligheid werd geboden en uitzicht op welvaart. Maar juist in die zo cruciale fase stapelden de Amerikanen fout op fout. De bekendste daarvan is wel de ontbinding van de Iraakse krijgsmacht, waardoor de rebellen konden putten uit een groot reservoir van tot armoede vervallen ex-militairen.

Pillars huiveringwekkendste onthulling betreft de voorspelling die de cia deed over de toekomst van de regio: «Elke waarde die Irak zou kunnen hebben als een democratisch voorbeeld zou minimaal zijn, en stoelen op de stabiliteit van een nieuwe Iraakse regering en de mate waarin de Iraakse democratie werd beschouwd als een ontwikkeling van binnenuit in plaats van als opgelegd door een buitenlandse macht. Waarschijnlijk zouden oorlog en bezetting de politieke islam en de sympathie voor de terroristen versterken – en Irak zou een magneet worden voor extremisten elders in het Midden-Oosten.»

Aldus is geschied. Pillars stuk is vermomd als een aanbeveling voor verbeteringen van het inlichtingenwezen. Maar je voelt het tussen de regels: onder de verantwoordelijkheid van deze Amerikaanse president is een operatie in gang gezet die de VS en de wereld grote schade berokkent. En hij was gewaarschuwd.

JOERI BOOM

Die andere standaard

De oorlog in Irak is een blockbuster: in Turkije en Duitsland. Verbieden of laten waaien?

BERLIJN – Twee Amerikaanse soldaten rijden een vrachtwagen vol Iraakse gevangenen naar Abu Ghraib. Als de één tegen de ander zegt dat de ontvoerde burgers misschien wel wat lucht kunnen gebruiken, aarzelt de ander geen moment. Hij richt zijn machinegeweer op de laadruimte en schiet in het wilde weg. Dat is echter een probleem. De soldaat had al zijn gevangenen levend aan de joodse arts in de gevangenis in Bagdad moeten afleveren. Nu zijn hun organen nauwelijks bruikbaar voor zijn patiënten in New York, Londen en Tel Aviv.

Dit is een willekeurige scène uit Kurtlar Vadisi: Irak (Vallei van de wolven: Irak), met tien miljoen euro de duurste Turkse filmproductie aller tijden. De film is deels gebaseerd op ware gebeurtenissen. In juli 2003 is een Turks militair hoofdkwartier in Noord-Irak door Amerikaanse legereenheden overvallen. Daarbij werden de Navo-bondgenoten uit Turkije met zakken over hun hoofd afgevoerd. De dienstdoende Turkse commandant kon de schande niet verdragen. Hij schreef een afscheidsbrief en bracht zichzelf om. Voor de geadresseerde vormde dit het signaal voor de jacht op de Yanks.

Duitsland heeft met drie miljoen mensen de grootste Turkse gemeenschap in Europa. Geen wonder dat Vallei van de wolven er met 260.000 kijkers een megasucces is. Joelende Turkse jongeren juichen bij elke dode Amerikaan. In bioscopen als Alhambra in de wijk Wedding draait de blockbuster liefst zes keer per dag. Bezoeker Gürkan Ucar (26) zegt daar in de foyer dat hij er niet voor terugdeinst om «ook een pistool op die Ammi’s leeg te schieten». Hij vindt de film niet gewelddadig genoeg. «Maar dit is de eerste speelfilm over Abu Ghraib», hoopt hij.

De film is eenzijdig gericht tegen joden, christenen, Amerikanen en Koerden. Uncle Sam wordt als barbaar afgebeeld. De Yankees martelen dat het een lieve lust is. Ze overvallen bruiloften, misbruiken kinderen en ook vrouwen zijn niet veilig. De vertolker van het Kwaad, de tirannieke Amerikaan Sam Marshall, speelt tussen het moorden op zijn vleugel Beethovens «Alle Menschen werden Brüder» en bidt dan tot een Christusfiguur. Niet het meest geschikte stijlmiddel in deze tijden van religieuze waanzin. «Propagandageweld», zei de Beierse premier Edmund Stoiber en eiste een verbod op de «racistische» film. Niet toevallig is de csu-voorzitter in Duitsland de grootste tegenstander van de toetreding van Turkije tot de EU. Stoiber vroeg in Bild am Sonntag «deze haatfilm uit de handel te nemen» omdat die Turkse jongeren zou kunnen radicaliseren. Kortom, Stoiber wil de vrijheid van meningsuiting inperken. Ook enkele europarlementariërs winden zich op. Cem Özdemir van de Duitse Groenen wil echter geen verbod. «Dat helpt niet», zei de na een corruptieaffaire uit de nationale politiek teruggetrokken Deutschtürke. Inderdaad namen de bezoekcijfers van Vallei van de wolven na elke kritiek astronomisch toe. Ere wie ere toekomt.

ROB SAVELBERG

Cijferanalfabetisme

De vvd kan nu ook al niet meer rekenen.

AMSTERDAM – Er was eens een tijd waarin de vvd afkeurend een «middenstanderspartij» werd genoemd. Wie dat nu beweert, beledigt de middenstanders. Die kunnen immers prima een balans lezen. De vvd kan dat al lang niet meer. Dat bewees de partij afgelopen week met een televisiespotje waarin de pvda op de hak wordt genomen, waarmee op zichzelf niets mis is. Het spotje is eenvoudig. Een interviewer vraagt aan een heen en weer wiegend roosje: «Zo Roos, al een mening over integratie? Nee? Hm… jammer.» Direct daarop blijkt dat de vvd wél over een standpunt beschikt en zegt een vrouwenstem: «Minder immigratie.»

Minder immigratie? In het afgelopen jaar vertrokken er meer mensen uit Nederland dan er naartoe kwamen. Sterker, al twee jaar op een rij is Nederland een emigratieland. Het Centraal Bureau voor de Statistiek geeft de getallen: in het afgelopen jaar kreeg Nederland er 94.000 immigranten bij, terwijl 121.000 ingezetenen het land verlieten. «Per saldo», zo liet het cbs weten, «vestigden zich in 2005 enkele honderden Turken en Marokkanen in Nederland.»

In dezelfde week als het spotje en de cijfers van het cbs verscheen ook het omvangrijke rapport Going for Growth van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (oeso). Daarin wordt nog eens duidelijk dat als Nederland de komende jaren qua groei niet opnieuw wil achterblijven het weer eens buitenlandse werknemers moet proberen binnen te halen. De vvd – die zegt te hervormen voor een gezonde economie – zou zich dat kunnen aantrekken. Want de middenstand wacht op daden.

PIETER VAN OS

De computer beslist

Anderhalf uur zat minister Verdonk maandag in Nieuwspoort aan een broodjeslunch met 35 correspondenten. Om haar computergestuurde inburgering uit te leggen.

DEN HAAG – De voertaal was Nederlands omdat de minister dat zo wilde. Verdonk op haar beurt liet zich naar de lunch met de buitenlandse correspondenten begeleiden door zeven ambtenaren (het ministerie zegt vijf), twee voorlichtsters, twee functionarissen die bij de inburgering betrokken zijn, en een meneer die de benodigde papieren aandroeg. Achter in de zaal zaten er nog drie die indien nodig te hulp geroepen werden.

Aan de orde was het examen, nodig om voor een definitieve verblijfsvergunning in aanmerking te komen. Vanaf 15 maart moet een deel van de vreemdelingen die voor langere tijd naar Nederland willen komen een basisexamen afleggen. Dat geldt ook voor mensen die hier een gezin willen vormen met iemand die al in Nederland woont alsmede voor mensen met een geestelijk beroep zoals imam of predikant. Dit examen is een voorwaarde om een machtiging tot voorlopig verblijf te kunnen krijgen.

Het basisexamen over taal en samenleving wordt mondeling in het Nederlands afgenomen. Het examengeld van 350 euro kan op een daarvoor bestemde rekening worden gestort. Daarna kan op een Nederlandse ambassade of consulaat een afspraak worden gemaakt. Men moet dan een geldig paspoort of ander legitimatiebewijs tonen, er worden pasfoto’s gemaakt en vingerafdrukken afgenomen. Voor 63,90 euro krijgen de belangstellenden een oefenpakket met een film over Nederland op dvd of video, een boekje met foto’s, een cd met alle vragen die tijdens het examen aan de orde kunnen komen en proefexamens om thuis te oefenen.

Wie heeft dit in elkaar gezet en ontworpen?

Verdonk: «Mijn ambtenaren en ik natuurlijk.»

Hoeveel analfabeten willen dat examen afleggen?

«Dat is niet bekend.»

Wat kost deze operatie?

«Wordt nagekeken.»

Dat gebeurt door de ambtenaar die de dossiers op de perslunch beheerde. Het antwoord: de kosten worden geraamd op 5.882.000 euro op 16.777 basisexamens per jaar.

Het examen zal worden afgenomen op een aparte kamer in de ambassade, waar een telefoonlijn zorgt voor de directe verbinding met de centrale computer. Via een hoofdtelefoon stelt de computer de vragen waarop antwoord moet worden gegeven, in het Nederlands uiteraard. Wie zakt kan het examen opnieuw afleggen. Wel opnieuw 350 euro storten. Volgens de Volkskrant (28 januari) hebben deskundigen, geraadpleegd door de minister, verklaard dat het spraaktechnologisch systeem van deze computer onvoldoende is.

Wie beslist over slagen of zakken?

Verdonk: «De computer.»

FRISO ENDT

Psychosomatiek

Nederland bestaat zo langzamerhand uit adhd** ’ers en autisten plus een handjevol «normale» mensen.**

AMSTERDAM – Harm viel voor de jury van Idols zaterdagavond door de mand. Hij droeg dan wel een mooi pak en hij stond lekker te zingen, maar een loopje nemen met de tekst, dat kon echt niet. Nadat hij via de gsm was weggestemd door het publiek volgde zijn verklaring: «Vanaf mijn elfde weet ik dat ik adhd heb. Ik kan me niet concentreren, waardoor ik geen tekst kan onthouden.»

Het gesneuvelde talent is niet de enige volwassene die publiekelijk verklaart te lijden aan deze stoornis. Toen de schaatsster Irene Wüst zich na het behalen van haar olympische gouden medaille voor de camera liet gaan, meldde zij dat ze even haar «adhd-moment» had.

adhd wordt al lang niet meer alleen bij kinderen gediagnosticeerd. Aangezien uit onderzoek blijkt dat «je er nooit overheen groeit» is het logisch dat ook volwassenen er last van hebben. Volgens de statistieken zou ongeveer drie procent van de kinderen deze stoornis hebben. Op de adhd-site staat dat er waarschijnlijk minimaal honderdduizend volwassenen eigenlijk adhd hebben maar dit niet van zichzelf weten.

En inderdaad, steeds vaker beleven volwassenen hun coming-out. Inmiddels begint adhd als containerbegrip een eigen leven te leiden. En dat is voor echte gevallen (en de familie er omheen) pijnlijk. De stoornis geldt als verklaring voor geknakte carrières, mislukte relaties, zinloos geweld, grof schelden of maatschappelijk onaanvaardbaar gedrag. Als iemand zich in de politiek ergens fors over opwindt, een cabaretier op het toneel gesticulerend klaagt over de gekte in de samenleving of een hangjongere iemand in elkaar mept, dan volgt regelmatig het excuus dat ze het niet kunnen helpen. Ze lijden immers aan Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Naar aanleiding van de Afghanistan-missie zei een fractielid van d66: «We zullen maar zeggen dat we met z’n allen een paar weken aan adhd hebben geleden.» De commotie rondom de mislukte strategie was met andere woorden een vorm van niet verwijtbare hyperactiviteit geweest. Met een Ritalinkuur zal de aangeslagen partij wel weer in het gareel raken. Hoewel een psycholoog zal zeggen «dat je er nooit overheen groeit».

De neiging om onwenselijk of onaangepast gedrag terug te voeren op psychische stoornissen lijkt een nationale ziekte. In de media worden premier Balkenende’s gebrek aan sociale timing en zijn staccato-achtige manier van praten betiteld als autisme. De tegenhanger van het paarse polderen heet tegenwoordig politiek autisme: onvermogen om met elkaar te communiceren en niet luisteren naar de burger. Als een debat op tv verzandt, ligt het niet aan de onkunde van de gespreksleider, maar verzucht de journalist dat «er hier sprake is van autisme». Als iemand doof is voor andermans standpunten is hij een autist, zoals de ministers Verdonk of Hoogervorst. De Rotterdamse hoogleraar religie en mensenrechten Hans van der Ven schreef onlangs over de cartoondiscussie dat «het hele debat wordt gehinderd door autisme». Het ziektebeeld van autisme wordt gekenmerkt door een gebrek aan «het zelf» vanwege zwakke verbindingen tussen hogere en lagere hersendelen.

Als er zo veel méér mensen last hebben van psychosomatiek dan volgens medische statistieken mogelijk is, dan is er iets mis is met de Nederlandse samenleving.

MARGREET FOGTELOO