Week 5

Deze week

Senator Osama

Is Barack Obama dan toch een moslim?

NEW YORK – Vroeger dan ooit zijn de campagnes voor de presidentsverkiezingen begonnen. Let wel: voor de presidentsverkiezingen van 4 november 2008. Zo’n twintig Democraten en Republikeinen hebben zich voor de opvolging van Bush gekandideerd of aangekondigd aan hun kandidatuur te werken. Ook dat is, maanden voor de eerste primaries, een unicum.

De jonge senator Barack Obama heeft de twijfelachtige eer het slachtoffer te zijn van de eerste smeercampagne. In de internetnieuwskrant Insight Magazine onthulde een anonieme verslaggever op basis van een even anonieme bron dat de presidentskandidaat uit Illinois, zoon van een Amerikaanse moeder en een Keniaanse vader, tijdens de korte periode in zijn jeugd dat hij in Indonesië woonde, een opvoeding als moslim heeft genoten. Obama zou zelfs op een zogeheten madrassa, een moslimseminarium, lessen hebben gevolgd. Dat had niet Insight zelf ontdekt, meldde de site vals, maar was het resultaat van onderzoek van het campagneteam van Obama’s grootste rivaal voor de Democratische nominatie Hillary Clinton.

Het team van Clinton ontkent in alle toonaarden, maar de ‘onthulling’ van de website is wel door menig televisie- en radioprogramma overgenomen. Veel omroepen hebben bovendien hun beste verslaggevers naar Indonesië gestuurd om het gerucht te checken, maar die kwamen zonder enig bewijs thuis. Insight, een zusteronderneming van de christelijk conservatieve Washington Times, blijft niettemin achter het verhaal staan.

Het is de tweede keer dat Barack Obama, die bekend staat als een devoot christen, in verband wordt gebracht met islamobsessie. De eerste keer was per ongeluk: cnn bracht half december beelden van grotten in Pakistan in beeld met de begeleidende tekst: ‘Where is Obama?’ Presentator Wolf Blitzer heeft zich persoonlijk bij de senator verontschuldigd. Maar de senator heeft zelf al gezegd te verwachten dat zijn naam tot wel meer problemen gaat leiden. Barack Hoessein Obama heet hij voluit.

PETER VERMAAS

Blairs Airways

British Airways noemt zichzelf ‘’s werelds favoriete luchtmaatschappij’, maar vliegend Engeland keert haar de rug toe

LONDEN – Terwijl de bagageruimten van Heathrow nog steeds vol koffers staan die aan de vooravond van de ‘kerstmist’ van hun gestrande eigenaars waren gescheiden, heeft BA afgelopen dagen honderden vluchten moeten annuleren wegens stakend cabinepersoneel. Binnen het bedrijf heerst grote onvrede vanwege de plannen van de directie om het ziekteverzuim terug te dringen. De vakbonden staan op scherp.

De turbulentie bij Europa’s op twee na grootste vliegtuigmaatschappij is meer dan alleen maar een arbeidsconflict. Wat er bij BA gebeurt, weerspiegelt de trend in de rest van de samenleving. In het begin van de jaren zeventig ontwikkelde de luchtvaartmaatschappij samen met Air France de Concorde, iets wat mogelijk werd gemaakt door de goede relaties tussen de Euro-gezinde premiers Edward Heath en Georges Pompidou. Het decennium daarop werd BA het vlaggenschip van Thatchers privatiseringen. Onder leiding van Baron King of Wartnaby, Maggie’s favoriete zakenman, groeide het voormalige staatsbedrijf uit tot een multinational, compleet met bijbehorende ‘dirty tricks’.

In het jaar dat New Labour aan de macht kwam, besloot het bedrijf, in de geest van de tijd, een ethischer koers te volgen. De Union Flag op de vleugel werd vervangen door een abstract, multicultureel teken. Twee jaar later keerde de Britse vlag, of iets wat daarvoor moest doorgaan, terug. Maar het multiculturele beleid werd doorgezet. Zo mochten moslims, hindoes en sikhs hun BA-kostuum combineren met religieuze uitdossingen.

Afgelopen najaar kwam dit beleid in opspraak, toen een katholieke grondstewardess haar kettinkje met daarop de gekruisigde Messias onder haar shirt weigerde te verbergen. Dit juweeltje, kleiner dan een ééncentmuntje, zorgde voor een rel, waarbij het prominente conservatieve kamerlid Ann Widdecombe haar lidmaatschapskaart van BA doorknipte. Pas toen de Anglicaanse kerk haar aandelen in BA dreigde te verkopen, bond de directie in. Ook christelijke medewerkers mogen hun symbolen nu openlijk dragen.

De klantvriendelijkheid van BA is eveneens omstreden. In het boek Penguins Stopped Play van Harry Thompson is te lezen hoe het bedrijf er, door onkunde en onwil, alles aan doet om het een groep cricketers op wereldtour zo lastig mogelijk te maken. Onlangs kreeg BA de volle laag, omdat het reizigers die hun tijdens de kerstmist zoekgeraakte koffers wilden terugkrijgen, voor vele ponden aan het telefoonlijntje hield. En dan werd het bedrijf, dat de meeste transatlantische vluchten heeft, tot overmaat van ellende de laatste jaren bovenmatig getroffen door moslimterrorisme.

Met de huidige stakingsgolf protesteert het personeel tegen directieplannen om het personeelsbeleid wat meer af te stemmen op dat van lowbudgetmaatschappijen, hetgeen zich vooral uit in slechtere arbeidsvoorwaarden. Wat opvalt is de actieve rol van de vakbonden, die uit hun as herrezen lijken te zijn. Dit valt samen met een schoorvoetende terugkeer van de regerende, doch bijna failliete Labour Party naar haar suikerooms. Symbolisch voor de huidige situatie was Tony Blairs kerstvakantie naar de villa van zanger Robin Gibb. Uit angst voor negatieve publiciteit zou die geheim gehouden worden, ware het niet dat het BA-toestel waarin hij zat van de landingsbaan in Miami gleed.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Nieuwe maten

In de strijd tegen eetstoornissen pakt de Spaanse regering de confectie-industrie aan.

AMSTERDAM – De meeste overheden maken zich zorgen om het groeiende aantal mensen dat zich volpropt met te veel en te vet voedsel. In Spanje richt de regering zich de laatste maanden juist op die vrouwen (en de enkele man) die zich vrijwillig uithongeren. Vooral de modewereld wordt verantwoordelijk gehouden voor dit destructieve gedrag. Mooi en succesvol zijn lijkt alleen weggelegd voor degenen met maatje 34. Of minder: de succesvolle mannequin Ana Carolina Reston overleed vorig jaar november aan de gevolgen van anorexia. Ze woog toen nog maar veertig kilo en at niets anders meer dan tomaten en appels. Een ander model, Luisel Ramos, overleed in 2006 aan de gevolgen van een hartaanval na een modeshow. Naar verluidt leefde ze toen al drie maanden op een dieet van slablaadjes en cola light.

Volgens de Academy for Eating Disorders gebruikt circa anderhalf tot drie procent van de vrouwelijke wereldbevolking dergelijke tactieken om maar zoveel mogelijk kilo’s kwijt te raken. Ze vinden zichzelf wanstaltig dik, zelfs als ze in werkelijkheid niet meer zijn dan een wandelend skelet. Na extreem gewichtsverlies is botontkalking een van de eerste gevolgen. Later raken ook organen beschadigd en bij de echte doorzetters houdt uiteindelijk, door verlies aan spiermassa, het hart ermee op. Van alle psychische aandoeningen eisen eetstoornissen het grootste aantal dodelijke slachtoffers.

Spanje ondernam als eerste actie, door tijdens de modeweek van Madrid te magere modellen van de catwalk te verbannen. Milaan volgde dit voorbeeld. De gebruikte methode berust op de zogenoemde Body Mass Index (bmi): het gewicht gedeeld door de lichaamslengte in het kwadraat. Vrouwen met een bmi onder de 18, volgens de World Health Organization een teken van ondervoeding, mogen niet langer meedoen aan de modeshows.

Maar het Spaanse offensief beperkt zich niet tot de haute couture. Ook de makers van confectie moeten eraan geloven. De overheid wil dat de paspoppen in etalages meer gaan lijken op de gemiddelde klant. Nu hebben ze nog te vaak _‘alien-_achtige afmetingen’, aldus het ministerie van Volksgezondheid. Ook de verschillende maatsystemen zaaien verwarring en onzekerheid. Wie in de ene winkel gemakkelijk maat 38 past, krijgt zich in de volgende met geen mogelijkheid in maat 42 geperst.

Om daar verandering in te brengen zullen meer dan achtduizend vrouwen tussen de twaalf en zeventig jaar worden opgemeten. Op basis van hun afmetingen zullen de kledingproducenten een nieuw, realistischer maatsysteem opstellen. Al in 2008 moeten de nieuwe maten in de winkels hangen. Dat heeft ook voor Nederland gevolgen, aangezien internationale ketens als Zara en Mango beloofd hebben mee te doen. Nu maar hopen dat de nieuwe maten niet al te ongunstig uitpakken.

PATRICIA DE JONGE

Visolie

1,2 procent van het wereldwijde energieverbruik zit in de visvangst.

AMSTERDAM – Er was eens een tijd waarin vissersschepen de haven licht verlieten, hoog op het water, om aan het einde van de dag zwaarbepakt, met een flinke diepgang terug te keren. Tegenwoordig is het andersom. Door een volle benzinetank ligt de vissersboot bij vertrek dieper in het water dan bij aankomst. Vissen kost veel energie. Was de visindustrie een staat geweest, dan bezette ze samen met Nederland de achttiende plaats op de lijst van olieconsumerende landen. Dit rekenen Peter H. Tyedmers, Reg Watson en Daniel Pauly voor in Ambio, A Journal of the Human Environment.

Vissers vangen jaarlijks ongeveer tachtig miljoen pond vis, wereldwijd, waarvoor ze vijftig miljoen liter benzine nodig hebben, ofwel 1,2 procent van het totale, wereldwijde verbruik. Juist omdat de wereldzeeën leger raken, is er meer energie nodig om dezelfde hoeveelheid vis te vangen, vooral hoogwaardige vissoorten als tonijn, zwaardvis en zelfs garnalen. Je kunt niet zomaar meer een netje uitgooien.

Natuurlijk, de ene vis is de andere niet. Toch hebben wetenschappers berekend dat een ‘gemiddelde’ vis in het afgelopen jaar zijn eter twaalf keer minder energie verschafte dan er nodig was om het beest te vangen.

Wat die ratio ons vertelt, is een beetje onduidelijk. Hoeveel elektriciteit kost het om één mens alle wedstrijden van het WK-voetbal te laten zien? En hoeveel energie kreeg die kijker daarvan? Hangt van nogal wat af. Hoeveel energie kost het om een moestuintje bij te houden en hoeveel kracht verschaffen de groenten die je daarin verbouwt? Haal je voldoening uit een gevoel van zelfredzaamheid, dan dient het geen aanbeveling zoiets uit te rekenen. Heeft Ambio ook niet gedaan. Nog niet.

PIETER VAN OS

Hulp leidt tot oorlog

Wie hoopte in de hemel te komen door te storten op rekening van een weldoenersorganisatie, zou wel eens het hellevuur kunnen wachten.

AMSTERDAM – De Britse organisatie Tiri onderzocht de gevolgen van naoorlogse reconstructie en ontdekte dat die vaak leidt tot nieuwe conflicten. Volgens Tiri, dat zich richt op het bestrijden van corruptie en het vergroten van integriteit in de hulpverlening, onderschatten regeringen en organisaties die zich bezighouden met wederopbouw en nation building, de gevolgen van corruptie en vriendjespolitiek. Tiri deed enkele deelonderzoeken waaruit bleek dat miljarden reconstructiedollars worden besteed zonder dat verantwoording wordt afgelegd jegens de ontvangers van de hulp.

Volgens medeoprichter John Carver leggen wederopbouwers doorgaans hun eigen agenda’s en strakke tijdschema’s op aan de ontvangende bevolking. Pas als de projecten in gang zijn gezet, komt er oog voor de integriteit van de uitvoerders. Na conflicten bestaat er slechts korte tijd de kans om te bewijzen dat een nieuwe regering of de internationale gemeenschap het werkelijk goed met de mensen voorheeft. Al te vaak gaat die kans verloren door een verkeerde aanpak van de wederopbouw. ‘Ons punt is dat te vaak de acties van de internationale gemeenschap in een naoorlogse samenleving direct leiden tot nieuwe conflicten’, aldus Carver.

Het onderzoek richt zich op acht regio’s die in totaal 65 miljard dollar aan hulp ontvingen: Afghanistan, Bosnië, Kosovo, de Palestijnse gebieden, Libanon, Mozambique, Sierra Leone en Oost-Timor. Vier van de regio’s (Afghanistan, de Palestijnse gebieden, Libanon en Timor) vervielen opnieuw in grootschalig geweld, nadat het wederopbouwproces was gestart. In grofweg de helft van alle naoorlogse samenlevingen ontbrandt de strijd opnieuw binnen tien jaar. Als vrede leidt tot ongelijkheid en corruptie, en geen eerlijke kansen en veiligheid biedt, is het risico op nieuwe conflicten extra groot.

Op de werkwijze van hulpverleners valt soms geen pijl te trekken. Zo beschrijft Tiri hoe in Kosovo zij zich vooral bewogen in de gebieden waar de Kfor-militairen uit de eigen landen actief waren. Vaak werden die zelfs ingezet als hulpverleners als de veiligheid te wensen overliet. Van Afghanistan is bekend dat hulpverleners juist samenwerking met militairen mijden en zich beroepen op het principe dat humanitaire hulp niet samengaat met legergroen.

Ook de afhankelijkheid van de bevolking wordt vaak nauwelijks verminderd door de hulpverleners. In Kosovo werden tienduizend koeien aan gezinnen gegeven. De beesten werden geslacht of verkocht, omdat de families niet genoeg inkomen hadden om ze langdurig te voeren. ‘Als de koeien aan honderd boeren waren gegeven en als we daarbij aannemen dat de helft van hen het niet had gered, dan zou Kosovo nu minstens tien grote boerderijen tellen en zouden we geen melk, kaas en yoghurt meer hebben hoeven importeren’, meldt het Kosovo-rapport.

Met name Afghanistan bevindt zich in de afglijdfase. Volgens Tiri werden eerdere Afghaanse regimewisselingen vrijwel altijd veroorzaakt omdat men de corruptie zat was. ‘Wat nu heel gevaarlijk is voor Afghanistan, is dat zestig procent van de inwoners de door het Westen gesteunde regering van Hamid Karzai corrupt vindt. Dat is het hoogste percentage voor een Afghaans regime ooit.’

JOERI BOOM

Trouw vandalisme

De braafste krant van Nederland die een boete voor vandalisme riskeert: het illustreert hoe verhit de gemoederen zijn bij pcm.

AMSTERDAM – De verhuizing van ’s lands kwaliteitskranten van de Wibautstraat in Amsterdam is een hoofdpijnverhaal waar maar geen einde aan lijkt te komen. Eerst was het de verhuisde drukkerij wier prachtige drukpersen maar niet wilden luisteren. Vervolgens stapte pcm de onafzienbare weg op naar de bouw van ’s werelds indrukwekkendste krantengebouw. Om het door Rem Koolhaas ontworpen gebouw te kunnen betrekken, had pcm al een aanbod van de gemeente naast zich neergelegd om naar het vrijgekomen pand van ABN-Amro aan het Rembrandtplein te verhuizen. Maar toen de realisatie van de nieuwe kantoortoren steeds werd opgeschoven, koos pcm voor dezelfde combinatie van kostenbesparing, imagoverbetering en upgrade die Het Parool al in de zwarte cijfers had gebracht: het concern verliet zijn eigen kantoor en verhuisde zijn personeel deze maand naar het Stork-terrein op de Oostelijke Eilanden bij het Centraal Station.

De redactie van Trouw werd verteld dat het pand aan de Wibautstraat in maart zou worden gesloopt. Die zag er daarom geen been in om de collega’s, van wie sommigen al dertig jaar in het grijze mausoleum hadden gewerkt, met een persoonlijke boodschap afscheid te laten nemen van het gebouw. Er lagen viltstiften klaar om die op een muurtje te kladden, maar dat was niet voor iedereen genoeg. Al snel verschenen spuitbussen op het toneel die een veel bevrijdender effect bleken te hebben. De begrenzing van het muurtje werd ras verlaten. De productie was een mengeling van afscheid, schuttingtaal en onzin als ‘Wij eisen 7% erbij!’.

De raad van bestuur van pcm was not amused. Of woest, volgens een andere lezing. Toen de Volkskrant ook nog tot op heden ongepubliceerde foto’s had genomen, handelde de raad snel om olievlekwerking te voorkomen en verzegelde de ruimte. Trouw werd te kennen gegeven dat het zou opdraaien voor de schilderskosten, omdat de ruimte – werd nu gezegd – mogelijk vier jaar zou worden verhuurd.

Beide partijen hadden het kunnen weten: Trouw dat bij pcm een besluit in een oogwenk kan omdraaien in het tegendeel, pcm dat de redactie de zaak niet netjes afgestoft achter zou laten als haar wordt verteld dat de sloopbal er binnen een paar weken ingaat. De storm in het glas water toont dan ook vooral aan tot wat voor totale oververhitting de gemoederen binnen pcm zijn opgelopen.

RUTGER VAN DER HOEVEN

Journalistieke chanteurs

Journalist Lan Chengzhang werd op 10 januari doodgeslagen tegen de muur van een goor illegaal mijnterrein in de altijd zwart bestofte heuvels van de Noord-Chinese provincie Shanxi.

BEIJING – Lan als een onberispelijke martelaar voor de persvrijheid, zo leek het op het eerste gezicht: als een dappere onderzoeker van de dodelijke hel die in deze streek doorgaat voor kolenmijnen. Maar nu het onderzoek naar de moord vordert en er nieuwe feiten naar buiten komen, is het allang niet meer zo duidelijk wat Lan precies deed ten tijde van zijn dood. Want volgens lokale autoriteiten en Chinese onderzoeksjournalisten was hij niet zozeer uit op de waarheid, maar op geld. Afpersingsgeld. In ruil voor mediastilte zou hij ondernemers die wat te verbergen hebben onder druk hebben gezet. Met illegale-mijneigenaar Hou Zhenrun had hij uiteindelijk de verkeerde te pakken.

Bij sommige Chinese provinciale kranten en tijdschriften is het chanteren van bedrijven en zakenmensen zelfs het enige specialisme. China Handelsnieuws uit Shanxi staat ook niet al te best bekend. Toen Lan met een collega in de auto stapte om bij mijnbaas Hou Zhenrun op bezoek te gaan, werkte hij daar net een week. Een perskaart had hij nog niet.

‘Die mijnbaas had al eerder op geld beluste journalisten zien langskomen en hij besloot erachter te komen of hij dit keer wel te maken had met een “echte” journalist’, zegt Wang Keqing, een onderzoeker die uitvoerig berichtte over de nasleep van de zaak. ‘Toen Lan geen legitieme perskaart kon overleggen, besloot Hou hem simpelweg te straffen. Hij wijst op wat rommel op het mijnerf en instrueert zijn mannen wat ze ermee moeten doen.’ Lan sterft door hoofdwonden, toegebracht door bijlstelen en een ijzeren staaf. Als Hou’s mannen met Lan klaar zijn, is één bijlsteel in drie stukken gebroken.

Hou en zes leden van zijn knokploeg zijn gearresteerd. Naar drie anderen wordt nog gezocht. In een zeldzame reactie op een criminele zaak eist China’s president en partijleider Hu Jintao een snelle afwikkeling van het onderzoek. Dat betekent ongetwijfeld dat alle betrokkenen binnenkort worden geëxecuteerd.

ANNE MEYDAM