Week 9

Deze Week

Spookminister

De bewindslieden Nebahat Albayrak (Justitie) en Ella Vogelaar (Integratie) erven meer van hun voorgangers dan een paar lastige dossiers. Of er nu lijken in de kast zitten of niet, er waart zeker een spook door hun wandelgangen.

AMSTERDAM – Onder wisselende titels heeft een spookminister afgelopen twee maanden ind-brieven gestuurd aan mensen die naturalisatie dan wel denaturalisatie boven het hoofd hangt.

Enkele weken geleden meldde De Groene Amsterdammer in het hoofdcommentaar (‘Niet weg te branden’, 2 februari 2007) op basis van zo’n brief dat niet de voor de Immigratie en Naturalisatiedienst (ind) verantwoordelijke minister van Justitie over de deeldienst naturalisatie gaat, maar de ‘minister voor Integratie, Jeugdbescherming, Preventie en Reclassering’, een minister die pas sinds medio december 2006 bestond en vorige week weer is afgeschaft, de minister die bij de burgerlijke stand en het publiek beter bekend stond als Rita Verdonk. De ind was na de kabinetscrisis in december weliswaar overgegaan van Verdonk op Hirsch Ballin, maar dat gold niet voor het onderdeel naturalisatie. Naturalisatie werd namelijk beschouwd als het ‘sluitstuk op de inburgering’. Ergo: de verantwoordelijkheid van Verdonk. Opmerkelijk, zeker aangezien zowel in het werkveld als in de Tweede Kamer – die toch geacht wordt de minister te controleren – niemand van iets wist. Maar goed, waarom zou na jarenlange wantoestanden het vreemdelingenbeleid ineens wél vlekkeloos functioneren?

Er is inderdaad geen enkele reden om daarvan uit te gaan. En dus is er ook geen reden tot opwinding over een andere brief van de ind die dit weekblad onlangs in handen kreeg. De brief was begin februari gedateerd en ondertekend door niemand minder dan ‘de Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie’. Wellicht ten overvloede: die minister bestaat dus niet meer sinds de kabinetscrisis van december 2006. Formeel zou het in de brief meegedeelde besluit daarmee wel eens niet rechtsgeldig kunnen zijn. Een spookminister kan immers geen beslissingen nemen.

Maar daarover moet vooral niemand kabaal maken. Beter is de spoken uit het verleden met rust te laten.

KOEN HAEGENS

Sigaretten-Stasi

De jacht op rokers neemt radicale vormen aan in Engeland.

LONDEN – Een Engels stelletje bedrijft de liefde in een treincoupé. Een paar stoelen verderop zit een bejaard echtpaar zich op te vreten. Wanneer even later de conducteur binnenkomt, klagen ze echter niet over de seks, maar over het postcoïtale sigaretje. Deze anekdote doet denken aan de commotie die in Londen is ontstaan over de uitvoering van Equus. Nee, niet over de mishandeling van een paard of het simuleren van seks met een minderjarig meisje in het toneelstuk, maar over de sigaret die het hoofdpersonage krijgt aangeboden van de psychiater. En nota bene opsteekt! Een authentieke sigaret! Van tabak! Het Parijse _Tannhäuse_r-schandaal uit 1861 was er niets bij.

Maar ook buiten het theater raken de Nieuwe Puriteinen van de leg. Het Londense stadsdeel Westminster acht het aanstaande rookverbod in de horeca niet afdoende en wil roken op straat verbieden. Een van de redenen is dat niet-rokers de kans lopen door auto’s te worden overreden wanneer ze voor walmen moeten uitwijken. Langzaam richt de ‘Smoking Stasi’ zich ook op binnenshuis roken. Mensen wier huis tevens dienst doet als werkplek, schrijvers bijvoorbeeld, mogen van de overheid sinds kort geen sigaret meer opsteken achter hun bureau.

Het scenario dat Willem Frederik Hermans in De Laatste Roker schetste, komt rap naderbij.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Cayo Ernesto Thaelmann

In 1990 verenigden de vijf deelstaten van de DDR zich per verdrag met de deelstaten in West-Duitsland. Daarmee hield de DDR op te bestaan. De hele DDR? Nee, een kleine staatkundige anomalie blijft moedig weerstand bieden.

CUBA – Op 22°3’9’ noorderbreedte en 81°26’0’ westerlengte bevindt zich Cayo Blanco de Sur, een langgerekt, smal eiland in de Golf van Cazones, even ten zuidwesten van de Varkensbaai. In juni 1972 gaf Fidel Castro dat eiland tijdens een staatsbezoek in Oost-Berlijn cadeau aan de ddr. Cayo Blanco de Sur werd omgedoopt in Cayo Ernesto Thaelmann, het zuidelijke strand van het eiland heette voortaan Playa RDA (‘ddr-strand’). Op 6 augustus 1972 werd daar door de Oost-Duitse ambassadeur in Cuba, Gerhard Witten, een groot borstbeeld van de oude communistenleider Ernst Thälmann onthuld.

Van die onthulling toonde de zdf enige tijd geleden charmante archiefbeelden, afkomstig van de ddr-zeeofficier Manfred Sawitzki. Hij legde het bezoek met zijn Super 8-camera vast.

Sawitzki: ‘Het eiland zelf is behoorlijk karig – geen water, geen elektriciteit. Het is eigenlijk volledig onbewoond. Rondom liggen koraalriffen, zodat men per boot het eiland zelf niet eens kan bereiken; wij moesten met opblaasboten vanaf het schip naar het eiland roeien, en dan vanaf de riffen door het heuphoge water naar het strand waden. De ambassadeur viel daarbij in het water en moest vervolgens zijn hemd aan een tak te drogen hangen. Ja, het was echt een zeer ontspannen atmosfeer.’

De beelden tonen hoe de uitgelaten Oost-Duitsers omringd door beeldschone Cubaansen de betonnen Thälmannkop feestelijk onthullen. De ambassadeur spreekt de menigte in het Spaans toe en verlaat het feest daarna met aan zijn arm de eerste secretaris van de Cubaanse Jeugd.

Drie jaar later zet de Oost-Duitse schlagerzanger Frank Schöbel voet aan wal voor het programma Unterwegs mit Musik auf Kuba. Hij neemt ter plekke het lied Insel im Golf von Cazones op. Ook Schöbel herinnerde zich voor de zdf zijn bezoek: ‘Het eiland heette “Ernst Thälmann” en het strand “ddr”. Moet je nagaan, dat was al vreselijk grappig. We zijn er met de boot heen gedobberd en toen heb ik dat lied gezongen, in duet. Helemaal niet zo slecht, maar het valt wel in de categorie “liederen die de wereld niet per se nodig heeft”.’

Daarna gebeurde er op Cayo Ernesto Thaelmann niets. In 1998 werd het eiland zwaar beschadigd door de tropische storm Mitch. Het borstbeeld van Thälmann woei om en is sindsdien niet gerepareerd of vervangen.

In het Duitse unieverdrag van 1990 werd het Ernst-Thälmann-Insel niet vermeld. Dat laat de mogelijkheid open dat het eiland de facto en de jure het laatst overgebleven deel van de ddr is. De nieuwe Bondsregering heeft geen claim op het eiland gelegd. Volgens de Cubaanse regering zou het om een ‘zuiver symbolische schenking’ zijn gegaan.

Dat is echter de vraag. Castro deed zijn ‘schenking’ niet umsonst. Honecker schonk hem in 1972 een zesprocentsaandeel in de wereldsuikermarkt, een aandeel dat tot dan toe bezit was van de volkseigen Nordsternzuckerwerke VEB Halle. Door die gift kon Cuba grote hoeveelheden suiker in Europa afzetten, en na de val van de Berlijnse Muur bleef dat recht gehandhaafd. Nog altijd heeft Cuba toegang tot de Europese binnenmarkt.

Toegang tot het eiland is tegenwoordig echter zo goed als onmogelijk. De Varkensbaai is een militaire zone, het Thälmanneiland een natuurgebied. Nog in 2003 werd Duitse journalisten zonder opgaaf van reden de toegang geweigerd.

KOEN KLEIJN

Het recht op scheuren

Torn je aan de onbegrensde snelheid op de Autobahn, dan kom je aan het zelfbeeld van de Duitsers.

BERLIJN – Sinds jaar en dag scheuren ze met 180 kilometer per uur van de Oostzee naar Berchtesgaden en van Aken naar Berlijn. Toch kennen de Duitsers relatief weinig verkeersongelukken. In de Europese Unie hebben alleen Engeland en Nederland betere rapportcijfers. Standaard 180 op de teller veroorzaakt geen extra sterfgevallen.

Een wetenschappelijke denktank gooide onlangs echter de knuppel in het hoenderhok. Het Bundesamt für Umweltschütz berekende dat met een maximumsnelheid van 120 kilometer per uur een CO2-reductie van dertig procent kon worden bereikt. Het wetenschappelijke orgaan van de regering-Merkel wees er verder fijntjes op dat de Bondsrepubliek het enige Europese land zonder snelheidsbeperking is.

Meestal zijn de Duitsers voor milieuvriendelijke maatregelen wel te porren, maar niet als die aan de auto raken. De sociaal-democraten steunden het plan uit praktische overwegingen niet ‘omdat er momenteel toch geen parlementaire meerderheid voor te vinden is’. En de persvoorlichter op het Milieudepartement verkondigde ondertussen dat er ‘zinvollere maatregelen tegen CO2-reductie’ zouden zijn. Hij zei diplomatiek dat ‘Duitsers meestal niet graag aan revoluties meedoen’, waarbij de goede man vergeten was dat de ddr-burgers in 1989 aan de wieg van de Europese eenwording stonden. Zelfs de zwaarlijvige minister van Milieu, Sigmar Gabriel, die eerder goed boerde als consultant van Volkswagen, nam direct afstand van zijn eigen wetenschappelijke personeel.

In tijden van terreur en globalisering bezinnen veel landen zich op hun eigen tradities en principes. Voor de Duitsers betekent dit het wettelijke recht op scheuren. Voorlopig legt Brussel het land met de meeste inwoners in Europa geen steen in de weg. Keihard rijden in de bakermat van Ferdinand Porsche is een heilig huisje dat tegen bureaucraten en ecologische fanaten beschermd dient te worden.

ROB SAVELBERG

RussiFIcatie

De integratie van Guus Hiddink in Rusland verloopt voorspoedig.

AMSTERDAM – Aan de vooravond van het vonnis van de rechtbank stond Guus Hiddink, verdacht van belastingontduiking in Nederland en coach van het nationale voetbalelftal van Rusland, de Russische sportpers te woord. ‘Als ik slechts word veroordeeld tot een boete, gaan we in beroep bij een hogere instantie’, zei Hiddink tegenover het grote dagblad Sovjetskij Sport. ‘Maar als ze me laten zitten, vlucht ik naar Magadan.’

Deze prognose wijst erop dat Hiddink meer vertrouwen heeft in het rechtssysteem van Rusland dan dat van Nederland. Want de plek waarheen hij zou vluchten, mocht hij inderdaad zijn veroordeeld tot een onvoorwaardelijke gevangenisstraf, staat nu niet bepaald bekend als een koraaleiland in tropische wateren waar het leven zich weldadig uitstrekt.

Magadan is een stadje in het uiterste noordoosten van Rusland. Magadan is de laatste benzinepomp voor Kolyma. Magadan is de toegangspoort tot de GoeLag, de Hoofdafdeling Kampen ten tijde van Josef Stalin en diens geheime-dienstchef Lavrenti Beria. Magadan is, met andere woorden, niet het beginpunt van een nieuw leven, maar het eindstation van het oude leven. Dat Guus Hiddink juist naar Magadan zou vluchten, als hij de strafzaak tegen de fiscus zou hebben verloren – hetgeen overigens niet gebeurd is – geeft te denken over de toestand van zijn vaderland. Wie Kolyma verkiest boven Bijlmerbajes heeft afscheid genomen van Nederland.

HUBERT SMEETS

Niet de (k)nikkers maar het spel

In het zuidelijke plaatsje Clarkston is er heibel in het park. Hollandse toestanden in Amerika.

WASHINGTON – Herhuisvestingorganisaties hebben het kleine zuidelijke stadje Clarkston met onevenredig veel buitenlandse vluchtelingen opgezadeld. In het voorheen voornamelijk blanke stadje, net buiten Atlanta, voltrekt zich momenteel een ongekend multicultureel drama dat in Nederland geen uitleg meer behoeft. Toch zijn het niet de sluiers van de moslimvrouwen die de meeste onvrede wekken bij de autochtone bevolking, noch is het het afwijkende geloof dat veel buitenlandse vluchtelingen belijden, en ook zijn het niet de ongewone geuren die uit hun keukens komen. Centraal in de spanningen staat de deviante vrijetijdsbeoefening van deze buitenlanders.

Wat is er aan de hand? Ze voetballen. Het voetbal dat de rest van de wereld speelt. De autochtonen hebben het in dit stadje niet over ‘allochtonen’, of ‘vluchtelingen’, maar over ‘the soccer people’.

De burgemeester heeft het voetballen inmiddels verboden. Lee Swaney zei tegen een verslaggever van de lokale krant: ‘Zolang ik burgemeester ben, zal hier alleen football en honkbal worden gespeeld. Deze velden zijn niet gemaakt voor voetbal.’

Manmoedig strijdt hij in het multiculturele drama van Clarkston voor universele sporten als honkbal en American football. Hij zet zich schrap tegen de binnendringende exotische en anderszins afwijkende variant van American football, want zo ziet Swaney voetbal. En hij kan het weten: hij is Amerikaan. ‘En ik weet wat het betekent om Amerikaan te zijn’, zegt hij.

Voetballen wekt vaker de toorn van Amerikanen, vooral onder conservatieve Amerikanen die de waarden van de beschaving bedreigd zien door buitenlandse grillen. Die worden perfect gesymboliseerd in het doelpuntarme voetbal, waarin fysiek onaanzienlijken, zoals de kleine opdondertjes Cruijff en Maradona, de sportieve scepter zwaaien. Voetballen is van de andere kant van de wereld. Voor de val van de Muur zelfs van de andere kant van het gordijn. De voormalig vice-presidentskandidaat Jack Kemp trok begin jaren negentig in het Congres ten strijde tegen een resolutie waarmee de poging werd ondersteund de VS de wereldkampioenschappen van 1994 te laten organiseren. In het debat daarover zei hij, bloedserieus: ‘Ik denk dat het belangrijk is dat de jeugd weet dat je bij het echte voetbal de bal zowel trapt als gooit, je ermee rent en ’m in iemands handen drukt. We moeten een duidelijk onderscheid maken: football is democratisch en kapitalistisch, terwijl soccer een Europese socialistische sport is.’

Globalisering wordt buiten Amerika nogal eens vereenzelvigd met amerikanisering. Kentucky Fried Chicken, McDonald’s en Hollywood zijn er de symbolische exponenten van. Voor Amerikanen ligt dat anders. Daar is Beckham de boeman. Voetbal heeft de wereld veroverd. De hele wereld? Nee, één groot rijk en trots land houdt moedig stand. Of beter: een angstig wereldrijk piept benepen: ‘No pasaran’!

Marc Fischer, ‘America’s most prominent soccer hater’, zoals hij zichzelf met instemming laat noemen, schreef in de aanloop naar het WK van juni zelfs dat voetbal ‘Osama bin Ladens meest favoriete spel’ is, ‘een geestdodende activiteit die in de rest van de wereld massa’s mensen genereert die het legitieme gezag ondermijnen, betonnen stadions vernielen en zichzelf doorboren op de puntige hekken die bedoeld zijn om hen in bedwang te houden’.

Burgemeester Swaney weet waarover hij praat. Hij wordt niet zenuwachtig van buitenlandse vluchtelingen in zijn achtertuin, zegt hij, het gaat hem om het spel.

PIETER VAN OS