Week 27

Deze week

I want to ride my bicycle

Precies twee jaar na de aanslagen in de Londense metro gaat de Tour de France komend weekeinde in de Britse hoofdstad van start.

LONDEN – ‘Cyclist Linley flirts with danger again!’ meldde The Sunday Express eind april. Wat was er gebeurd? Lord Linley, de 44-jarige neef van de koningin, was zonder helm maar met zijn vier jaar oude dochtertje op de fiets geklommen. De nummer 14 in de troonopvolging achter op een fiets, tussen de Chelsea Tractors. Levensgevaarlijk én illegaal. Hoe haalde His Lordship het in zijn hoofd? Uit de commotie bleek eens te meer dat de Engelsen de fietser beschouwen als een excentriek menssoort dat zichzelf en anderen in gevaar brengt. De onlangs verschenen biografie over de eigenzinnige, vegetarische wielrenner Robert Millar, winnaar van de bolletjestrui in de Tour de France van 1984, heeft amper bijgedragen aan het normaliseringproces van de fiets in Engeland, net zomin als Pink Floyds Bike (‘It’s got a basket, a bell that rings’) en Queens Bicycle Race dat hebben gedaan. Millar beweerde dat continentaal fietsen veel te subtiel en elegant was om te worden nagevolgd in Groot-Brittannië.

Toch was fietsen, voor de revolutie op vier wielen, een alledaagse bezigheid. De Conservatieve premier Arthur Balfour fietste en de filosoof Bertrand Russell kwam peddelend tot de conclusie dat hij weg moest bij zijn vrouw. Soms verschijnen er brieven in de kranten waarin wordt gemijmerd over degelijke herenfietsen met een stang, waarop de meisjes konden zitten. ‘This set-up, and the close juxtaposition of heads, presented an ideal arrangement (during the obligatory stop, halfway round) for the collection of the “fare”. Ah, the days of innocence’, herinnerde een _Daily Telegraph-_lezer uit Cornwall zich. Dit waren de tijden waar de Conservatieve politicus Norman Tebbit aan dacht toen hij op de partijconferentie van 1981 werkloze relschoppers adviseerde om, net als zijn pa in 1939 had gedaan, op de fiets te klimmen en naar een betaalde betrekking te zoeken.

Ruim een kwart eeuw na Tebbits welgemeende advies is het aantal fietsers flink gegroeid, al wordt dit transportmiddel niet zozeer gebruikt om een baan te zoeken, als wel om naar het werk te gaan, af te vallen, de ozonlaag te sparen, in de krant te komen of om de opblaasbare infanterie van al-Quaeda te trotseren. Boris Johnson fietst naar zijn werk (in zijn roman Seventy-Two Virgins staat een fietsend kamerlid centraal), evenals zijn baas, de Conservatieve partijleider David Cameron, die onlangs wachtend voor een stoplicht werd geïnterviewd door de Londense nos-correspondent. Wie in de betere wijken van Londen rondloopt, kan bekendheden als Madonna, Bob Geldof, Stella McCartney, Jude Law en Richard Hammond (Top Gear) zien slalommen langs de verraderlijke bendy-busses van burgemeester Ken Livingstone.

Tekenend voor de groeiende populariteit was ook de expositie Reinventing the Bike Shed, waar bezoekers met verwondering en afgunst keken naar afbeeldingen van de Amsterdamse fietsflat, ‘de Taj Mahal onder de fietsenstallingen’. Nu de overheden fietsers steeds serieuzer nemen, komen er steeds meer regels om anarchie in de marge van het verkeer tegen te gaan. De regering is van plan de fietsbel te verplichten, terwijl Livingstone fietsen wil voorzien van kentekens, zodat de politie ze eenvoudiger kan bekeuren wanneer ze door rood rijden. Een onderzoek van Transport for London heeft echter uitgewezen dat fietsers die het rode licht negeren – mannen, doorgaans – minder snel omver worden gereden dan fietsers die zich aan de regels houden, regels die tenslotte zijn opgesteld door automobiele beleidsmakers.

PATRICK VAN IJZENDOORN

De EU als zelfbedieningswinkel

Angela Merkel is een alleskunner, zo lijkt het. Alleen met de Kaczynski’s blijft het moeilijk.

BERLIJN – Van Angela Merkel, domineesdochter uit de Brandenburgse Uckermark, wordt beweerd dat ze over bovenaardse krachten beschikt. Het voormalige ‘Mädchen’ (Helmut Kohl) heeft schoon genoeg van de Poolse zeurpieten Lech en Jaroslaw Kaczynski, respectievelijk president en premier van Polen. Begrijpelijk, want ze doen serieuze pogingen Duitsland te chanteren met hun zes miljoen oorlogsdoden. Zonder de Tweede Wereldoorlog zou Polen (nu 39 miljoen inwoners) 66 miljoen burgers hebben, aldus de tweeling.

Merkel trok aan de bel. Ze verklaarde in juni dat de Europese Unie ook zonder Polen een vernieuwde basis kan krijgen. Onmiddellijk sprak de Poolse vice-premier Roman Giertych van ‘het Duitse dictaat’. De rechtse onderwijsminister vergeleek Merkels tactiek met het ‘Hände Hoch!’ van de nazi’s. En Jaroslaw Kaczynski deed er nog een schepje bovenop: ‘Achter de Oder is iets negatiefs aan de hand. Net als in vervlogen tijden hebben de meeste Europeanen niet de moed daarover te praten.’ De premier verwees naar het Derde Rijk en is bang dat ‘Duitsland Europa weer in het ongeluk stort’.

Afgelopen week was tweelingbroer Lech opnieuw boos. De Bondsrepubliek weigerde een journalist van de Tageszeitung te arresteren die een satirisch artikel over de twee paranoïde Polen had geschreven. Polen eiste zelfs diens uitlevering. Jaroslaw stelde ongevraagd dat de Duitsers er in Europa schuldig aan zijn dat er een taboe heerst op het spreken over de Tweede Wereldoorlog, terwijl de Poolse concentratiekampen en de Poolse medeverantwoordelijkheid het gesprek van de dag zijn. Waarom doen de broers er toch alles aan om Brussel en Berlijn te bruuskeren? Polen krijgt tot 2013 ruim 49 miljard euro van de EU, grotendeels door de Duitsers betaald. Volgens The Guardian is dat meer geld dan het naoorlogse Duitsland uit het Marshallplan kreeg.

Dat Polen pas in 2004 lid van de Europese club werd, is de Kaczynski’s om het even. Ze gebruiken de Unie als een zelfbedieningswinkel, waaruit je naar eigen goeddunken consumeert. Dat de Europese Gemeenschap ooit werd opgezet in een sfeer van dialoog, consensus en compromis, weerhoudt hen nergens van. Polen moet net zo veel in de melk te brokkelen hebben als de grotere buur. Zelfs het door henzelf doorgedrukte compromis van 27 EU-landen dreigen ze met een veto te blokkeren.

Merkels verzoeningspogingen laten hen koud. Het universum van de Kaczynski’s bestaat uit vooroordelen en vijanden. De tweeling heeft nauwelijks buitenlandse ervaring, spreekt geen vreemde talen en Jaroslaw, die nog bij zijn tachtigjarige moeder leeft, vindt dat de verhoudingen tussen Polen en Duitsland pas weer normaal zijn als de twee landen ‘even rijk’ zijn.

Dit wereldbeeld kregen ze met de paplepel ingegoten. Hun ouders hebben de Warschauer Opstand in 1944 nog meegemaakt, toen de nazi’s de Poolse hoofdstad met de grond gelijk maakten, terwijl het Russische Rode Leger op de andere oever van de Wisla rustig toekeek. Ook nu nog zijn Rusland en Duitsland hun belangrijkste vijanden.

De Poolse pers heeft er lol in en doet gretig mee aan de exploitatie van de angsten. Het conservatieve magazine Wprost plaatste Merkel in een anti-Duits artikel ontbloot op de cover. Auteur was de regeringscoördinator voor de betrekkingen met Duitsland. En onlangs plaatste het tijdschrift Czas! Merkel in nazi-uniform en met Hitler-snorretje op de voorpagina. Het bijbehorende artikel laat als zovele Poolse verslagen zien hoe de wonderdokter van Duitsland tot kop-van-Jut werd bij haar buren.

ROB SAVELBERG

Zwarte Irakezen in Afrika

De globalisering kent haar grenzen. Want al heb je er weinig opleiding voor nodig en willen ze graag, de inwoners van Namibië blijken als figurant ongeschikt voor de miniserie ‘Generation Kill’.

WINDHOEK – Soms breekt hun optimistisch gestemde universalisme de Amerikanen lelijk op. Want willen Irakezen maar niet warm lopen voor een vreedzame, door Amerikanen gebrachte en ingerichte democratie, in Namibië willen de inwoners niet de huidskleur aannemen die de Amerikaanse filmindustrie ze had toebedacht.

De woestijn van Namibië is een mooie plek om een film over Irak te schieten. Tussen de zandduinen kun je mooi soldaatje spelen zonder dat er echte kogels om je oren vliegen. Dus is de Amerikaanse televisiezender hbo in dit land neergestreken om een miniserie met de krachtige titel Generation Kill op te nemen. Zeven uur lang rollen de tanks voorbij, worden er deuren van ‘Iraakse’ huizen ingetrapt en klinkt het bekende ‘Go! Go! Go!’ van de mariniers.

De regering van Namibië liet de Amerikanen niet gratis toe. De woestijn is een belangrijk natuurgebied en om te kunnen filmen moest hbo dus over de brug komen. De zender zegde toe onderdelen van de productie aan Namibische bedrijven uit te besteden en beloofde de figuranten voor de miniserie lokaal te werven. Zo konden de arme inwoners van Namibië een paar centen verdienen en werd het maken van een film ineens een beetje ontwikkelingswerk. Iedereen blij.

Maar de casting van de figuranten in Swakopmund wijst uit dat de Yanks hardleers zijn in het binnenvallen van andere landen. Het wervingsevenement mondde uit in een ramp. De tachtig te vergeven lucratieve figurantenrollen trokken honderden mannen, vrouwen en kinderen. Toen de dag voorbij was, stonden er slechts drie namen op papier. Drie! ‘Er wonen nu eenmaal weinig zwarte mensen in Irak’, probeerde een woordvoerder van het castingbureau de teleurgestelde menigte uit te leggen. ‘We zijn eigenlijk op zoek naar witte mensen of mensen die voor Irakees kunnen doorgaan.’

TEUN HOFMEIJER

Oeps, de tractor vergeten

Poep en windende koeien dragen meer bij aan het broeikaseffect dan alle CO2-verkeersuitstoot bij elkaar. De vraag is wat te doen. Koeien op stal of juist in de wei?

AMSTERDAM – Van de menselijke bijdrage aan het broeikaseffect is achttien procent te wijten aan het werk van veehouders. Dat is meer dan het effect van de wereldwijde transportsector. Dit blijkt uit een onderzoeksrapport van de VN-organisatie fao en uit metingen van organisaties met breedsprakige namen als International Food Policy Research Institute (ifpri) en International Livestock Research Institute (ilri).

Het gaat bij deze onderzoeken niet alleen om de uitstoot van methaan in de landbouw – het gas dat koeien produceren bij het verteren van voedsel, koeienwinden dus – maar ook om gassen die vrijkomen uit poep en kunstmest. Zelfs de CO2 die vrijkomt bij het omhakken van bossen voor het verkrijgen van nieuwe landbouwgrond, is in de berekening opgenomen. Net als de daardoor verminderde ‘natuurlijke’ opvang van CO2 door bomen. Auto’s en vrachtwagens in het verkeer stoten alleen CO2 uit.

Om het milieu te ontzien, pleit de fao daarom voor meer intensieve veeteelt, overal ter wereld. Als koeien niet in de wei maar op stal staan, wordt er efficiënter gewerkt; er kan dan met minder koeien meer vlees en melk worden geproduceerd. Ook is het in een stal gemakkelijker om de koeienwinden op te vangen en met toekomstige technologie wellicht te filteren. Bovendien kan de stront in een stal eenvoudig worden omgezet in biologische brandstof. Kortom, drie hoeraatjes voor de ligstal.

De fao denkt vooruit en ziet ook mogelijkheden om met genetische manipulatie – eufemistisch ‘genetic engineering’ genoemd – beesten te fokken die meer vlees kunnen leveren in een korter leven. Misschien kunnen er zelfs koeien worden gefokt die minder methaan uitstoten – koeien die minder winden dus. Dat is belangrijk, want een ton methaan draagt maar liefst 21 keer zo veel bij aan het broeikaseffect als een ton CO2.

Op de journalisten na die nooit een onderzoeksrapport lezen, waren de schrijvende verdedigers van de koe in de wei na de bevindingen van de fao even uit het veld geslagen. Maar toen kwam het rapport van het Nederlandse CLM Onderzoek en Advies. Daar hadden de onderzoekers bedacht dat de fao de tractor was vergeten. Als boeren hun koeien het hele jaar op stal laten staan, zo is de redenering, moet de boer met zijn tractor de wei op om het gras te verzamelen. Grazende koeien sparen dus de CO2-uitstoot uit van die tuffende voertuigen. Bovendien behoeven koeien op stal meer krachtvoer, waardoor er weer meer methaan wordt uitgestoten. Bij elkaar opgeteld, menen de clm-onderzoekers, is het uiteindelijk minder schadelijk voor het milieu om koeien in de wei te laten staan dan ze het hele jaar door binnen te houden. Liefhebbers van koeien in de wei werden vervolgens nog eens gesterkt door de beslissing van de twee grootste Nederlandse zuivelproducenten om boeren te stimuleren koeien in de wei te laten grazen.

Natuurlijk blijft de vraag gerechtvaardigd of deze milieubelastende industrie met belastingcenten moet worden gesteund. Dat het totale mondiale wagenpark minder belastend is dan alle koeien bij elkaar, relativeert de eindeloze debatten over de vraag hoe de automobilist het effectiefst kan worden ontmoedigd. Belangrijk, zeker, maar wat doen we dan met de koeienboer? Die wordt nog altijd fors gesteund.

PIETER VAN OS

vingertje in Washington

Even was Nederland in de war, maar nu klopt het zichzelf alweer op de borst, zelfs over de preventie van radicalisering onder moslimimmigranten.

WASHINGTON – Afgelopen week bracht Lidewijde Ongering, plaatsvervangend nationaal coördinator terrorismebestrijding, vol trots het Nederlandse ‘poldermodel’ in terreurbestrijding naar Washington DC. Ze sprak voor de senaatscommissie voor nationale veiligheid, die onder leiding van senator Joe Lieberman de radicalisering van moslims in de Verenigde Staten onderzoekt.

Het unieke aan de Nederlandse aanpak, zo beweerde Ongering, is dat die zich niet louter concentreert op het bestrijden van terreur, maar evenveel belang hecht aan preventie. De bedoeling van die aanpak is om in een vroeg stadium te voorkomen dat vatbare jongeren worden meegesleept door wervende fundamentalisten. Ongering: ‘Mensen die erop uit zijn andere mensen te doden om politieke of religieuze redenen, gaan eerst door een proces van radicalisering. Wij zijn ervan overtuigd dat er vele gelegenheden zijn om in de eerste fase in te grijpen.’ Daarbij moet worden gedacht aan de centralisering van informatievergaring, het betrekken van scholen en de sociale dienst bij het signaleren en opsporen van vatbare jongeren en het initiëren van gematigde Nederlandstalige websites, als tegengif voor de radicale islamitische websites.

Bij het optreden van Ongering voor de senaatscommissie bekroop je het gevoel naar de omgekeerde wereld te kijken: Nederlanders die Amerikanen adviseren bij de preventieve aanpak van radicalisering. Want hoewel Amerika een hardere en meer eenzijdige aanpak voorstaat bij het bestrijden van ‘home grown’ terroristen, het land produceert toch aanzienlijk minder extremisten dan Europa, Nederland incluis. Een Shamir A. of Mohammed B. kent Amerika nog niet. En anders dan in Nederland past de jas van de nationale identiteit nieuwkomers in Amerika met aanzienlijk minder kleerscheuren dan nieuwkomers in Nederland. De ‘American dream’, wat er verder ook mis mee is, blijkt wel degelijk succesvol voor de integratie van minderheden, zoals vrij omstandig maar kraakhelder werd uiteengezet in het vorig jaar verschenen boek van Amerikakenner Frans Verhagen, zelf getrouwd met een Amerikaanse immigrante. En zoals wel vaker in deze rubriek wordt beschreven, blijken moslimimmigranten het in Amerika sociaal-economisch aanzienlijk beter te doen dan in Europa. Sterker, deze goed geïntegreerde, tevreden moslim-Amerikanen verdienen meer dan de gemiddelde Amerikaan, zo blijkt opnieuw uit recent onderzoek van het Amerikaanse Pew Research Center.

Ook het argument dat de moslimimmigranten in Europa uit minder ontwikkelde streken komen, terwijl de Amerikaanse moslims in meerderheid uit de middenklasse en uit welvarender gebieden komen, blijkt niet op te gaan. James Zogby, directeur van het Arabisch-Amerikaanse Instituut, wijst erop dat arme Jemenitische landarbeiders die in de vorige eeuw naar Amerikan kwamen, even snel de sociale ladder zijn opgeklommen als andere meer welvarende moslimimmigranten. Beter dan de rest van de wereld doet Nederland het op dit gebied niet.

JAAP VAN WESEL

Uruzgan

Onze redacteur Joeri Boom bericht bijna dagelijks vanuit Uruzgan via www.groene.nl