Week 36

Deze week

Met dwangbuis, zonder whisky

Het onderzoek naar marechaussee-uitzettingen legt onmacht bloot. Vroeger, toen er nog whisky uitgedeeld mocht worden in Afrika, ging uitzetten gemakkelijker.

AMSTERDAM –De vreemdeling bijt, spuugt en smeert zich in met zijn eigen poep. De Koninklijke Marechaussee (KMar) duwt duimen naar achteren, drukt op zenuwknobbels en legt armklemmen. De vreemdeling wil koste wat het kost in Nederland blijven. De marechaussee ervaart het vrijwillig werken als escort als ‘spannend’, een ‘professionele uitdaging’ en beschouwt het overblijven in het buitenland als een ‘mooie bonus’. Maar: ‘Bij uitzetting van kinderen willen escorts zich nog wel eens schamen voor het Nederlandse beleid’, schrijft de Commissie van Toezicht Uitzettingen Koninklijke Marechaussee in een vorige week verschenen rapport.

Sinds een aanscherping van de ambtsinstructie in mei 2004 krijgt de vreemdeling geen kussen meer in het gezicht. Ook wordt de halsslagader niet langer tijdelijk ingedrukt. Wel is mogelijk nog sprake van bedreiging. Soms stopt de marechaussee de vreemdeling een opgerolde theedoek in de mond die langs de mondhoeken naar achteren kan worden getrokken. Als daar ruimte voor is, worden vreemdelingen met het gezicht naar de leuning over drie vliegtuigstoelen gelegd en ‘gefixeerd’. Maar vooral de body-cuff wordt vaker gebruikt; dat is een soort dwangbuis-light waarbij de vreemdeling vastgesnoerd is en geen verzet kan plegen.

Al met al concludeert de onderzoekscommissie dat er geen sprake is van een ‘structureel excessieve geweldsinzet door de KMar die de geweldinstructie te boven gaat’. Wel komt bij uitzettingen ‘incidenteel geïmproviseerd geweld’ voor. De meeste nieuwsberichten richtten zich op die geruststellende conclusie. De rest van het rapport, geschreven naar aanleiding van alarmerende uitzendingen van actualiteitenprogramma Netwerk, werd minder interessant gevonden. Ten onrechte. De onderzoekers, die vooral met medewerkers van de marechaussee spraken, bieden een uniek kijkje op de achterkant van het Nederlandse vluchtelingenbeleid. Vergeet de steriele terminologie over humane verwijderingen, terugkeerketen en ketenpartners. Als het erop aankomt en vreemdelingen gedwongen het land uit moeten, zijn chaos en improvisatie troef.

Een paar cijfers. Van de 9962 uitzettingen door de KMar in 2006 – een stevige daling ten opzichte van de 15.697 in 2003 – werden er maar liefst 1343 afgebroken. Genoemde oorzaken hiervoor zijn onder meer ingrijpen door de rechter, een asielverzoek, onvolledige papieren en ‘niet-adequate aanlevering’. In één op de zeven gevallen mislukte de uitzetting door weerstand van de vreemdeling. Verzet tegen uitzetting blijkt dus te lonen. Ook werkweigering door de bemanning van het vliegtuig komt vaak voor. Daarnaast kunnen de andere passagiers roet in het eten gooien. Vooral op bestemmingen als Nigeria, Marokko en Sierra Leone willen die zich nog wel eens solidariseren met hun ‘broeder’. Als uitzetting tot drie keer toe niet lukt, wordt de vreemdeling ‘geklinkerd’ – op straat gezet dus, in de illegaliteit.

Zelfs als de marechaussee slaagt in haar opzet en het tot in het land van herkomst redt, is succes niet gegarandeerd. Plaatselijke ambtenaren hebben soms weinig zin om mee te werken, vooral in ‘moeilijke’ landen als Nigeria. Wat blijkt? Voor 2003 was het niet ongewoon om immigratiebeambten geld te geven. Het zou gaan om bedragen van vijftig tot honderd euro. Maar sindsdien zijn de regels aangescherpt. Andere landen betalen nog wel steekpenningen, voor Nederlanders is dit strikt verboden. Dat geldt zelfs voor een ander paardenmiddel, melden de onderzoekers. Ook de fles whisky, die in het verleden nog wel eens wilde helpen, moet tegenwoordig achterwege blijven.

KOEN HAEGENS

Blackberry-socialisten

op z’n Frans

Ze willen de socialistische partij hervormen naar Brits model. Maar zelfs Blairs vazallen zien er geen heil in.

PARIJS – Het was dat het satirische weekblad Charlie Hebdo zijn lezers er nog even aan herinnerde. In het Frankrijk van hyperpresident Nicolas Sarkozy zou je immers glad vergeten dat er ook nog socialisten zijn. ‘Een levensteken graag!’ kopte het blad dus groot over de voorpagina. Vorige week reageerden de socialisten voorzichtig, na drie maanden k.o. in de touwen hangen. In het stadje Melle kwamen aanhangers van Ségolène Royal bijeen. In Frangy-en-Bresse discussieerden veelbelovende veertigers als Manuel Valls (burgermeester van Évry) en Arnaud Montebourg (ex-woordvoerder van Royal) over de toekomst van de partij. En afgelopen weekend congresseerde de partij traditiegetrouw in de Franse havenstad La Rochelle. Maar het was geen succes. Zelfs zonder ‘olifanten’ als Dominique Strauss-Kahn en Laurent Fabius bleek de verdeeldheid in de partijleiding daar zo groot dat een partijlid uitriep: ‘Hoe kunnen zulke briljante mensen met elkaar zo imbeciel zijn!’

In het voortslepende debat over de vernieuwing van de partij heeft zich inmiddels alweer een nieuwe club gemanifesteerd: Les Gracques (de Gracchen). Deze wat schimmige groepering, genoemd naar de twee broers die een eeuw voor de geboorte van Christus het Romeinse sociale systeem hoopten te hervormen, deed voor het eerst van zich spreken in de aanloop naar de presidentsverkiezingen. In een veel becommentarieerd pamflet in Le Monde stelden de Gracchen vorige maand dat zij de Parti Socialiste (PS) de eeuw van Emile Zola willen uitleiden, om haar op één lijn te brengen met sociaal-democratische partijen elders in Europa.

De twintig Gracchen zijn niet de eersten de besten. Allemaal komen ze voort uit het Grand Corps, zoals het Franse elitekeur van topambtenaren wordt genoemd, en allemaal maakten ze deel uit van linkse ministeriële kabinetten onder premier Lionel Jospin. Daarna kozen de meesten voor het bedrijfsleven. ‘Les Gracques 40’ worden ze binnen de PS smalend genoemd. De Franse aandelenbeurs heet cac 40. Dit is de overtreffende trap van het ‘reflectiegroepje’ van Wouter Bos; dit zijn geen salonsocialisten meer maar blackberry-_socialisten met topposities bij prestigieuze zakenbanken als Lazard, Rothschild en BNP-Paribas. ‘Wij zijn idealisten’, verklaarde hun leider Bernard Spitz desondanks op hun eerste grote bijeenkomst in park La Vilette nabij Parijs. _Spitz: ‘Wij denken dat ideeën aan het begin staan van grote omwentelingen, zoals die van de Verlichting of van New Labour.’ En inderdaad halen de Gracchen de mosterd bij Tony Blair. Dat bleek wel uit de gastenlijst. Behalve Walter Veltroni, de rijzende ster van Italiaans links, waren ook eurocommissaris Peter Mandelson en de voormalige baas van de London School of Economics, Anthony Giddens, aanwezig – de twee architecten van het succes van New Labour.

Mandelson deelde overigens de feestvreugde niet. Hij onderstreepte dat ideeën tellen, maar zei ook dat je mensen nodig hebt om die uit te dragen. Wat dat betreft zag hij voor de PS nog geen licht aan het einde van de tunnel. ‘Jullie staan nog niet eens aan het begin van het vinden van zo’n soort van leiderschap.’ Jean-Pierre Jouyet, een van de Gracchen van het eerste uur, koos daarom in juni al eieren voor zijn geld. Deze ‘idealist’ werd staatssecretaris van Europese Zaken onder president Nicolas Sarkozy.

MARIJN KRUK

Gaza Gas-Saga

De Gazastrook heeft gas ter waarde van maar liefst vier miljard euro. Hamas en Fatah vechten om de gasbuit en Israël gaat ermee heen.

GAZA STAD – Aanvankelijk leek de gasvondst een waar godsgeschenk voor een der armste en meest dichtbevolkte gebieden op aarde. Inmiddels is het meer een vloek dan een zegen, aangezien tal van partijen een vinger in de lucratieve pap willen. De saga begon in 2000 toen British Gas (BG) de onderwaterrijkdom in Gaza’s territoriale wateren ontdekte. Aangezien de Gazastrook niet over de benodigde faciliteiten beschikt, leek het er lange tijd op dat BG het gas via een pijpleiding aan Egypte zou leveren, waarna het Egyptische bedrijf Egas voor de verkoop zou zorgen, in Egypte en terug in Gaza. De Palestijnse Autoriteit (PA) zou een kwart van de opbrengst krijgen.

Maar na de verkiezingswinst in januari van 2005 stelde Hamas de overeenkomst tussen BG en PA ter discussie. Hamas vond 25 procent ‘diefstal’ en noemde het akkoord een moderne variant op de Britse Balfour Verklaring, die in 1917 de zionisten een joods thuisland beloofde. Hamas heeft een punt, aangezien production sharing agreements in andere landen kunnen oplopen tot tachtig procent van de opbrengst. Het hangt er vooral vanaf hoe moeilijk het gas zich laat winnen.

Het verdelen van Gaza’s gasbuit – hoewel genegeerd in de westerse media – blijkt een van de voornaamste oorzaken van de breuk tussen Hamas en Fatah, en de daaropvolgende mislukte staatsgreep van Abbas & co.

De tweede kink in de kabel betreft Israël, dat met de nodige jaloezie zag hoe er gas werd gevonden in de wateren die het pas in 1994 aan de Palestijnse Autoriteit had afgestaan. Israël behield zich echter het recht voor alle in- en uitgaande scheepvaart te controleren, wat betekent dat het nog altijd een belangrijke rol speelt in eventuele toekomstige gashandel. Daar komt bij dat Israël als de dood is dat Gaza’s inkomsten gebruikt worden voor de aanschaf van wapens en terroristische activiteiten. Sinds 2003 meent het daarom dat de PA slechts goederen en diensten in ruil voor het gas zou mogen ontvangen.

Kortom, het spel rond Gaza’s gas zat muurvast. Tot 2006. Toen bemoeide Tony Blair zich met de zaak, naar verluidt op verzoek van de Israëlische premier Ehud Olmert. En het lijkt erop dat Blairs voorstel het gehaald heeft. Onlangs berichtten Britse en Israëlische kranten dat het Britse BG op het punt staat een contract te tekenen, niet met Egypte, maar met… Israël. Jawel!

Hoewel dit het laatste is wat de bevolking van Gaza wil zien, gaat Gaza’s gas uiteindelijk naar Israël. De Palestijnse Autoriteit krijgt alsnog de beloofde 25 procent, hetgeen niet in de staatskas, maar op een internationale rekening onder beheer van president Abbas zal worden gestort. Zo is volgens de onverbeterlijke wereldverbeteraar Blair iedereen tevreden. Nou ja, iedereen behalve de regering-Hamas, die niet bij de besprekingen betrokken was. Ook de bevolking van Gaza staat niet te springen. Doelend op de wijdverbreide corruptie onder Fatah waarschuwde de Israëlische journalist Arthur Neslen: ‘Er is een lange traditie van dergelijke (persoonlijke) bankrekeningen in de PA. Nog nooit hebben die Fatah een stem opgeleverd.’

PETER SPEETJENS

Heathrow horror

Het vliegveld met de meeste internationale reizigers ter wereld is al twintig jaar een private onderneming. Deze zomer moest er op ‘de schandplek van Londen’ zelfs een circustent aan te pas komen.

LONDEN – ‘Come back Colbert, Heathrow needs you!’ Zo luidde de wanhoopskreet van de conservatieve politicus George Walden in The Times. Wanneer een behoudende Engelsman verlangt naar de politiek van een machtige Franse premier onder zonnekoning Lodewijk IV moet er iets grondig mis zijn. En dat is inderdaad het geval. Op de Londense luchthaven Heathrow heerste deze zomer complete chaos. Dat had niet zozeer te maken met de actievoerende milieubeschermers, als wel met malle veiligheidsmaatregelen, de verouderde infrastructuur en een gebrek aan personeel. De laatste twee zaken zijn typische kenmerken van een geprivatiseerd bedrijf, zoals de British Airport Authority (baa) al ruim twintig jaar is.

Halverwege de jaren tachtig was het bedrijf, dat ook de Londense vliegvelden Gatwick en Stansted beheert, aan de beurt in de privatiseringsestafette van Margaret Thatcher. Er is sinds die tijd vooral geïnvesteerd in belastingvrije winkels, waardoor Heathrow is veranderd in een winkelcentrum met twee landingsbanen en een verkeerstoren. Vorig jaar juni slaagde het Spaanse consortium Ferrovial, eigendom van bouwkoning Rafael del Pino, erin om baa voor 10,3 miljard pond over te nemen, vooral vanwege het kroonjuweel Heathrow, de luchthaven met de meeste internationale reizigers ter wereld. Er moest wel iets worden gedaan in West-Londen, want behalve de aanleg van een vijfde terminal had baa amper ingespeeld op het toegenomen aantal passagiers. Een onlangs afgetreden baas van Heathrow erkende dat de luchthaven met plakband bijeen wordt gehouden.

Deze zomer vormde het dieptepunt in de geschiedenis van Heathrow. De rijen waren eindeloos, één op de twintig koffers raakte zoek en naast een tentenkamp van de milieuactivisten moest er soms een circustent voor gestrande reizigers worden opgezet. Een derde van de vluchten is meer dan een kwartier vertraagd (tegen een vijfde op Schiphol – dat wel weer de langste vertragingen kent). De voornaamste gebruikers, British Airways en bmi, zeiden te balen van baa. Ze staan niet alleen met hun gemopper. De Londense burgemeester sprak over de schandplek van Londen, de staatssecretaris voor de City maakte zich grote zorgen over de gevolgen voor de zakenwereld en de conservatieve ex-minister van Financiën Norman Lamont noemde Heathrow het naarste vliegveld waar hij was geweest, hetgeen ook de mening bleek te zijn van lezers van de Chicago Tribune en van de klanten van reisorganisatie TripAdvisor. Steeds meer Amerikaanse reizigers stappen over in Amsterdam, Frankfurt of Parijs.

De bekeerde colbertiaan George Walden, die als kamerlid indertijd voor privatisering stemde, pleit nu, bij nader inzien, voor staatsingrijpen en verbaast zich over het feit dat dit een taboe blijkt te zijn. ‘Heathrow kan zonder problemen worden opgekocht door Russen en Chinezen, maar niet, zo blijkt, door Colbert?’ De Britse regering houdt zich op de vlakte en wijst naar de Civil Aviation Authority, de watchdog voor de luchtvaartsector die meer kijkt dan bijt. Inmiddels heeft baa een puinruimer ingehuurd die een revolutie wil veroorzaken op Heathrow. Hij moet dit wel doen met minder personeel, want vanuit Spanje kwam vorige week het bericht dat er tweeduizend werknemers moeten worden ontslagen teneinde de winstmarge te verruimen. Het is overigens niet alleen Ferrovial dat profijt trekt. Londense veilinghuizen die zoekgeraakte bagage onder de hamer brengen, beleven gouden tijden.

PATRICK VAN IJZENDOORN