Week 50

Deze week

Mitt Romney’s verdomhoekje

Met een kandidatuur van de Republikein Mitt Romney hopen de mormonen salonfähig te worden.

SALT LAKE CITY – Hij werd geboren in Michigan, was gouverneur van Massachusetts en is deze dagen vooral te vinden in Iowa en New Hampshire. Maar de wortels van mormoon Mitt Romney, Republikeins kandidaat voor de presidentsverkiezingen, liggen in Salt Lake City, het epicentrum van de Church of Jesus-Christ of Latter-Day Saints (lds) en gaststad voor de Olympische Winterspelen van 2002. Romney was niet alleen chief executive officer van die Spelen, maar wordt met een bronzen plakkaat op het Olympic Legacy Plaza in het plaatselijke winkelcentrum bovendien geëerd als een van de grootste private financiële donoren. Mitt Romney was een ‘gold level’ donor. De kerk zelf was platina.

Tijdens een toespraak in Texas probeerde Romney vorige week de vooroordelen over zijn geloof weg te nemen. De basis van evangelische stemmers, aan wie George W. Bush zijn presidentschap te danken heeft, neigt steeds meer naar de authentieke stem van de voormalige baptistische predikant Mike Huckabee, die het in de staten met een vroege primary beter doet. Maar komt dat doordat Romney een mormoon is? Net als de katholiek John F. Kennedy, die in 1960 uitlegde dat hij als president niet naar Rome zou luisteren, probeerde Romney zijn toehoorders ervan te overtuigen dat het Oost-Europees ogende betonnen hoofdkwartier van de kerk in Salt Lake City niets met zijn toekomstige beleid te maken krijgt.

Romney ging met zijn verhaal echter vooral in op de publieke verschijningsvormen van religie in de VS en liet zijn eigen geloof goeddeels buiten beschouwing. Slechts één keer refereerde hij eraan. Maar hij vermeed de pijnpunten. Mormonen geloven dat de bijbel niet compleet is en dat, zoals beschreven in het Book of Mormon, Jezus Christus na de wederopstanding aan een inheems volk in Amerika is verschenen. God, Jezus en de Heilige Geest zijn drie aparte entiteiten, de Hof van Eden ligt in Missouri en Salt Lake City is Zion. Bovendien beschikt de kerk over een levende profeet, de kerkpresident, die van tijd tot tijd communiceert met God om de kerk in het juiste vaarwater te krijgen. Dit ligt allemaal moeilijk bij evangelicals, die de lds-kerk bovendien niet als christelijke kerk willen accepteren. Maar Romney probeerde in zijn speech vooral de gemeenschappelijke vijand, de seculieren, in de hoek te zetten. En slaagde daar wonderwel in.

Zijn de mormonen zelf teleurgesteld dat Romney zich zo op de vlakte hield over zijn eigen kerk? ‘Welnee’, zegt Dan Wotherspoon, hoofdredacteur van het liberale mormonentijdschrift Sunstone. ‘Hij is een van ons, zo zien heel veel mensen dat. Het is met mormonen eigenlijk net als met joden: er is een sterk stamgevoel. Veel mensen hier, ook Democraten, zijn diep van binnen erg trots dat Mitt Romney het zo ver heeft geschopt. Hoe meer hij erin slaagt om ons geloof mainstream te maken, hoe beter.’

Bijna tweehonderd jaar proberen de mormonen door de rest van Amerika geaccepteerd worden. De Olympische Spelen speelden daar een rol in, het beroemde Mormon Tabernacle Choir – dat optreedt bij inauguraties van presidenten – is goed voor de pr en nu is Mitt Romney het visitekaartje naar buiten. Op de dag van Romney’s speech verstuurde de kerk een persbericht waarin er nogmaals op gewezen werd dat de kerk officieel onpartijdig is – de Democratische meerderheidsleider in de Senaat, Harry Reid, is tenslotte ook een mormoon. Volgens een lokale peiling vindt 66 procent van de inwoners van Utah, de staat waarvan Salt Lake de hoofdstad is, dat Romney een ‘excellent job’ heeft verricht. 62 procent beklaagt zich erover dat de percepties over mormonen ‘niet juist’ zijn. Wotherspoon: ‘Wij zijn het wel gewend om in het verdomhoekje te staan.’

PETER VERMAAS

Zwevende deadlines

Hoewel er al weken werd afgeteld, bleek 10 december niet de verlossende datum voor de Albanese Kosovaren. De zo begeerde onafhankelijkheid werd niet uitgeroepen.

MITROVICA – Het moest een mooie dag worden voor de Albanezen, 10 december: de datum die drie maanden lang door de straten van Kosovo galmde, door de koffiehuizen en de eettentjes. Op televisie werd er afgeteld. Nog twintig dagen, en dan is Kosovo onafhankelijk, nog tien, nog vijf, nog twee. Maar 10 december ging voorbij en er veranderde helemaal niets in de status van het protectoraat van de Verenigde Naties.

Deze week werd duidelijk dat de onderhandelingen tussen Belgrado en Pristina over de toekomst van Kosovo definitief zijn mislukt. 120 dagen lang heeft de trojka, het driekoppige hoofd van de Contact Groep, geprobeerd om de partijen dichter bij elkaar te brengen. Maar beide hielden de poot stijf. Servië wil niet verder gaan dan verregaande autonomie voor zijn voormalige provincie en de Albanezen (negentig procent van de bevolking van Kosovo) willen niets minder dan totale onafhankelijkheid. Wel hebben de partijen plechtig aan het onderhandelingsteam beloofd dat ze geen geweld zullen gebruiken om hun standpunt door te zetten. Toch heeft de Navo haar troepenmacht de afgelopen weken met een paar honderd man uitgebreid, naar ongeveer zeventienduizend. Voor het geval dat.

Deze maandag overhandigde secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties het negatieve rapport van de trojka aan de leden van de Veiligheidsraad. Deze moet nu beslissen hoe het verder moet met Kosovo. Het is onwaarschijnlijk dat de leden op korte termijn overeenstemming zullen bereiken. Rusland heeft al laten weten dat het Servië steunt in zijn verzoek tot voortzetting van de onderhandelingen, terwijl de Amerikanen niet geloven dat verder praten nog iets op zou kunnen leveren.

De Kosovo-Albanezen willen een nieuwe impasse niet afwachten en dreigen unilateraal de onafhankelijkheid van Kosovo uit te roepen. Tot twee weken terug – toen de Kosovaarse parlementsverkiezingen werden gehouden – riepen de Albanese leiders nog hard dat ze dat direct na 10 december zouden doen, maar inmiddels is hun toon wat gematigder. Ze zeggen te zullen wachten op een fiat van de Europese Unie, die tot nu toe verdeeld is over de kwestie. Terwijl de meeste lidstaten voorstander zijn van een onafhankelijk Kosovo onder toezicht van de internationale gemeenschap, heeft een aantal landen zijn zorgen geuit over de mogelijke precedentwerking die het zou kunnen hebben voor andere gebieden in Europa. Zo zouden onder anderen de Turks-Cyprioten en de Basken aanstoot kunnen nemen aan een unilaterale onafhankelijkheidsverklaring van de Kosovo-Albanezen. Verwacht wordt dat de Europese lidstaten aan het eind van deze week met een gezamenlijke verklaring komen over de kwestie.

De voortgaande discussie van de EU doet de groeiende frustratie van de Albanese bevolking van Kosovo geen goed. Maandag liepen zo’n drieduizend demonstranten met Albanese en Amerikaanse vlaggen door de straten van Pristina met de boodschap dat het nu eens uit moet zijn met de onderhandelingen. De meeste inwoners vrezen dat hun felbegeerde onafhankelijkheid wel eens uitgesteld zou kunnen worden tot januari, of misschien zelfs wel tot februari of maart. Maar dat die er komt, dat weten ze zeker.

JORIE HORSTHUIS

Bonhomie

De rokende Brit ziet zijn leefgebied flink inkrimpen. Hoog tijd voor een ‘Cubaanse contrarevolutie’.

LONDEN – De Sex Pistols hoeven weinig meer te doen om voor een schandaal te zorgen. Waar ze vroeger moesten vloeken in de televisiestudio, pleiten voor anarchie en de koningin afbeelden met een veiligheidsspeld, daar heeft zanger Johnny Rotten onlangs zijn faam als rebel waargemaakt door tijdens een concert bij de Brixton Academy een Marlboro Light op te steken. Hiermee trad hij in de sporen van Rolling Stone Keith Richards, Babyshambles’ Kate Moss en Pearl Jam’s Eddy Vedder, die allen het rookverbod hebben overtreden en nu als Registered Smoke Offenders bekend staan bij de autoriteiten.

Buiten de concertzalen is het leven voor de bekende roker moeilijker. Zo is Oasis’ Liam Gallagher uit zijn stamkroeg gezet nadat hij tijdens een voetbalwedstrijd een Benson & Hedges, het merk waar hij zijn katten naar heeft vernoemd, had opgestoken. De meeste pubeigenaren houden zich strikt aan de rookregels, morrend, want het scheelt nogal wat omzet en gezelligheid. In Ierland is het rookverbod, dat daar al drie jaar van kracht is, de nekslag gebleken voor honderden plattelandspubs. De verwachte invasie van niet-rokers viel ernstig tegen.

Sommige pubs hebben besloten strijdend ten onder te gaan, zoals de Dog & Partridge in Norfolk, waar het nog steeds half tot zwaar bewolkt is. ‘Wij geloven in de keuzevrijheid, en mensen die niet houden van sigarettenrook staat het vrij ons huis te mijden’, meldt een bordje bij de ingang. In het Londense Belgravia probeert de Boisdale-club binnen de regels te blijven door op het dak een elegante ruimte in te richten voor sigarenrokers. ‘Het verbod vernietigt de cultuur van bonhomie – soms denk ik wel eens dat de regering niet wil dat mensen elkaar in het openbaar ontmoeten en dat we allemaal thuis moeten blijven’, verklaart eigenaar Ranald Macdonald over zijn Cubaanse contrarevolutie. Literatuurcriticus A.N. Wilson, onderwijl, ziet een crisis in de letteren ontstaan. ‘Wat hebben de volgende mensen gemeen: Oscar Wilde, Joseph Conrad, Virginia Woolf, T.S. Eliot, W.B. Yeats, Charles Dickens, Evelyn Waugh, Philip Larkin and Kingsley Amis? Het antwoord is natuurlijk dat wanneer ze terugkeren naar Brown’s Engeland en naar hun club of café willen gaan, ze zichzelf niet meer mogen verwennen met een gewoonte die hen heeft bijgestaan tijdens de meest creatieve perioden uit hun leven.’

De gezondheidsfanatici, die van hun hobby een beroep hebben gemaakt, beweren op basis van wetenschappelijk nattevingerwerk dat het aantal hartaanvallen is afgenomen in landen waar een rookverbod is ingevoerd. Ondanks deze ‘successen’ zijn ze nog niet tevreden en pleiten voor rookverboden op straat, in huis en in de auto. Een psychiatrische instelling heeft een sprekende camera verborgen tussen de begonia’s die patiënten aanspreekt wanneer ze in de tuin een Camel doen ontbranden. Regeringsadviseur Julian le Grand, bestuurskundige aan de London School of Economics, heeft zelfs gepleit voor een rookvergunning, welke zou moeten worden ondertekend door de huisarts. Het liefst zou Gordon Brown roken helemaal willen verbieden, maar dan krijgt de schatkist de hik. Zijn minister van Volksgezondheid verlegt zijn aandacht langzaam naar andere ongezonde gewoonten, zoals te veel drinken en te veel eten. Probleem bij dat laatste is dat een andere minister pubs juist heeft geadviseerd om zich te richten op de gastronomie, teneinde de gederfde inkomsten van het rookverbod te compenseren.

PATRICK VAN IJZENDOORN

Otto von Habsburg, keizerlijke Europeaan

Na een leven vol omzwervingen is Otto von Habsburg, erfgenaam van de Oostenrijks-Hongaarse troon, eindelijk door zijn verloren vaderland geëerd.

BERLIJN – Otto von Habsburg vierde onlangs zijn 95ste verjaardag. Hij was vier jaar oud toen, midden in de Eerste Wereldoorlog, de oude keizer Franz Josef stierf en zijn vader Karl de troon van de Oostenrijks-Hongaarse dubbelmonarchie besteeg. Hij kan het zich nog goed herinneren, de pracht en praal. Twee jaar later vluchtte de keizerlijke familie naar Madeira. Toen zijn vader in 1922 stierf was hij keizer zonder rijk, klaar voor een luxe leven in ballingschap, in de luwte der vergetelheid. Maar zo niet voor Otto von Habsburg, die een leven lang, juist door zijn afkomst, tussen wal en schip viel.

Nu, meer dan tachtig jaar later, krijgt hij de lof die hem lange tijd is ontzegd. Vorige week werd hij op de ambtswoning van de Oostenrijkse bondspresident met alle eer ontvangen. csu-voorzitter Huber dankte hem voor wat hij voor ‘Europa, das deutsche Vaterland und die bayerische Heimat’ heeft gedaan. Deze zomer ontving hij de Freedom of the City of London, de hoogste eer van Londen.

Het is een breuk met zijn verleden. Lange tijd was hij niet welkom in zijn vaderlanden. Hij was immers de belichaming van de monarchie die het oude Europa zo lang in haar ijzeren greep hield. Het leidde tot een lange periode van omzwervingen.

Tijdens zijn studie politieke wetenschappen in Leuven bereidde hij zich voor om, als de rust in zijn vaderland zou zijn weergekeerd, de Oostenrijkse troon op te eisen. Maar de tijden werden niet rustiger. Al in 1932 probeerde Hitler de toen negentien jaar oude Otto voor zijn nationaal-socialistische karretje te spannen. Anders dan prins Wilhelm van Pruisen weigerde Von Habsburg resoluut en waarschuwde de Oostenrijkse kanselier Von Schuschnigg voor het naderende Duitse onheil. Het leverde hem een aanklacht wegens hoogverraad op en leidde tot een vlucht via Portugal naar de Verenigde Staten.

Was hij niet een Von Habsburg geweest, dan zou hij hoogstwaarschijnlijk na de oorlog door de Oostenrijkers welkom zijn geheten. Nu was hij echter gedwongen zich in Duitsland te vestigen en de Duitse nationaliteit aan te nemen. In zijn Duitse onderkomen, dat hij Villa Austria noemde, zat hij niet stil: meer dan dertig jaar was hij president van de Pan-Europese Unie en vanaf 1979 was hij lid van het Europees Parlement voor de Beierse csu, waar hij zijn taken zeer serieus nam. Zo stoorde het hem dat Willy Brandt het niet zo nauw nam met de aanwezigheidsnorm. Hij plaatste een bordje op Brandts bureau met de tekst: ‘Bureau for rent’. Het bleef er enige weken ongemoeid staan. Een ander bekend wapenfeit is dat hij, toen 75 jaar oud, mede-EP’er Ian Paisley een klap heeft verkocht. De Noord-Ierse dominee verstoorde een toespraak van de paus voor het Europees Parlement. Iets wat voor de streng katholieke Von Habsburg, die nog altijd aanspraak kan maken op de titel Koning van Jeruzalem, onacceptabel was.

Nog steeds is hij actief. Zo waarschuwde hij recent nog voor president Poetin: ‘Jeltsin was een chaoot, maar had wel een zekere democratische overtuiging. Poetin daarentegen is tot de dag van vandaag de geheim agent die hij ooit was.’ Von Habsburg is ervan overtuigd dat Poetin het midden houdt tussen Stalin en Hitler. Hij kende ze allebei. Wijsheid komt hopelijk niet altijd met de jaren.

STEPHAN SWINKELS