Week 5

Deze Week

De olifanten en het gras

Terwijl de onrust in Kenia aanhoudt, vraagt de bevolking zich af of het nationale embleem niet veranderd dient te worden.

NAIROBI – Of beter: ‘Nairobbery’. Dat is de standaardgrap om het gevaar van roof in de hoofdstad van Kenia te beschrijven. Inmiddels is beroving in verhouding nog maar een klein vergrijp in de stad: sinds de verkiezingen, nu een maand geleden, vielen er officieel zeshonderd doden en zijn er 250.000 vluchtelingen. Heeft het een winnaar opgeleverd? Na een maand van onrust staan de partijen van zittend president Mwai Kibaki en zijn concurrent Raila Odinga nog steeds lijnrecht tegenover elkaar.

Om uit de impasse te komen zijn demonstraties aangekondigd, voorkomen, afgeblazen en opnieuw aangekondigd, hebben eminente Afrikaanse personen Kenia bezocht (Tutu, Kufuor en vier wel-plaatsmakende Afrikaanse presidenten), trokken de Amerikanen hun felicitaties aan Kibaki in en stuurden zij diplomatiek lichtgewicht Frazer om te bemiddelen – en later om te dreigen. Dit alles was vooral bedoeld om Kofi Annan, die vorige week arriveerde, een steuntje in de rug te geven. Vooralsnog is het geweld nauwelijks afgenomen.

Ruim 25 jaar geleden was ik voor het eerst in Kenia, ten tijde van de mislukte couppoging van 1982. Een van de vermeende aanstichters: Raila Odinga. Hij heeft er toen ruim zes jaar voor vast gezeten. Later is hij opnieuw in de gevangenis beland, nadat hij voorop had gelopen in de strijd om herinvoering van het meerpartijenstelsel. Dat kwam er in 1992. Maar zijn de Kenianen nu zo blij met deze vorm van politieke vrijheid? Rond iedere verkiezing vallen er enkele honderden doden. Delen van de internationale pers willen de lezer nu doen geloven dat er sprake is van een etnisch conflict tussen twee groepen en dat een dergelijke geweldsuitbraak nooit eerder is vertoond.

Vanwege mijn betrokkenheid bij het Afrika Studiecentrum in Leiden heb ik de laatste dagen vertrouwelijke stukken kunnen inzien van politieke partijen, waarnemers en diplomaten en heb ik gesproken met politiek adviseurs, wetenschappers, opiniepeilers en kiezers. Ik kom tot vier hoofdconclusies:

  1. Zowel Kibaki als Odinga heeft de kiesresultaten frauduleus geflatteerd, de eerste met zeshonderdduizend, de laatste met ‘slechts’ tweehonderdduizend stemmen. Hierdoor is een kleine overwinning voor Odinga omgezet in een even kleine overwinning voor Kibaki.

  2. Odinga zet in op een nieuwe presidentiële verkiezingsronde (een re-run), omdat hij meent dat veel van de teleurgestelde Kibaki-stemmers hem nu zullen steunen. Bovendien zullen vooral Kibaki-aanhangers, door verlies van huis en haard, de gang naar de stembus niet meer maken. Kibaki wil dus een re-run voorkomen en proberen een meerderheid in het parlement te verkrijgen. Daar staat de score op 105-102 in het voordeel van Odinga, met nog drie uitslagen te gaan. Er gaat zeker omgekocht worden.

  3. Het meest voor de hand ligt nu het aanbieden aan Odinga van een substantieel second-best, met behoud van het presidentschap voor Kibaki. Dat vertaalt zich in een coalitieregering met een inhoudsvol premierschap voor Odinga.

  4. Gewone Kenianen zijn de grootste verliezers. Where two elephants fight, it is the grass that suffers most.

Ondertussen behouden de Kenianen hun gevoel voor humor. Een mop die nu vooral de ronde doet, luidt: ‘The Kenyan government announced it is changing its emblem to a condom. This reflects the government’s political stand more accurately: a condom allows inflation, halts production, destroys the next generation, protects a bunch of pricks and gives a sense of security while you’re actually being fucked.’

MARCEL RUTTEN

Prodi’s rode loper

Er is één persoon die optimaal profiteert van de val van het kabinet-Prodi – en laat de gedeelde aversie voor die persoon nu net het bindmiddel zijn geweest dat het kabinet bij elkaar hield: Silvio Berlusconi.

ROME – Die Italianen toch. Tv-beelden van champagneflessen ontkurkende, elkaar bespugende en uitjouwende parlementsleden die het einde ‘vierden’ van Italië’s 61ste naoorlogse regering gingen de wereld over. Voer voor liefhebbers van vooroordelen.

De harde realiteit is dat Italië dankzij een generatie politici die het contact met miljoenen hardwerkende, getalenteerde en creatieve burgers volledig kwijt is, langzaam maar zeker naar de rand van de afgrond schuift. Voor de vijfde keer sinds hij zich in 1993 presenteerde als de ‘antipoliticus’ werpt Silvio Berlusconi, 71 pas, zich op als de Leider die het land uit de greep van het communisme zal redden. Als de peilingen niet bedriegen, gaat het hem voor de derde keer lukken. ‘Draaideur voor Silvio’, voorspelde De Groene bij het aantreden van de centrum-linkse regering van Romani Prodi twintig maanden geleden. Dat was geen gok, want Prodi’s veelkleurige negenpartijencoalitie beschikte slechts over een flinterdunne meerderheid in de Senaat en het enige dat hen bijeen hield, was angst voor een terugkeer van Berlusconi. Liefst 33 keer liet Prodi het, zelfs bij minder belangrijke onderwerpen, op een vertrouwensstemming aankomen om zijn troepen in het gareel te houden.

Illustratief voor het egocentrisme in de Italiaanse politiek is dat de christen-democratische Udeur, een partij die nog geen 1,5 procent van de kiezers achter zich kreeg, Prodi de das om deed. Hun leider, justitieminister Clemente Mastella, trad af toen eerst zijn vrouw en later hijzelf en twintig andere partijleden in de zuidelijke regio Campania werden aangeklaagd wegens corruptie en machtsmisbruik. Mastella zegde verongelijkt zijn steun aan de regering op. Het echte breekpunt was echter het verzet van Udeur en andere kleine partijen tegen een broodnodige nieuwe kieswet. Over het wetsontwerp werd intern al een jaar hevig gesteggeld, omdat het een kiesdrempel invoerde die het politieke doodvonnis zou betekenen voor partijtjes als Udeur. Zelfs Berlusconi was zo ontevreden over de nota bene door zijn eigen regering op de valreep geïntroduceerde oude kieswet – die hem in 2006 de verkiezingszege kostte – dat hij voor de val van Prodi bereid was om met links te onderhandelen over een nieuwe. Op voorwaarde dat het wetsontwerp zo zou worden ingericht dat het geen schade zou toebrengen aan zijn mediabelangen en politieke interesses.

Van zo’n ‘compromis’ is nu geen sprake meer. Berlusconi wil maar één ding: zo snel mogelijk verkiezingen, en het snoepgoed van belastingverlaging ligt al op tafel. Zijn voornaamste tegenstrever, Walter Veltroni, burgemeester van Rome en kersverse leider van de na een fusie tussen communisten en liberalen gevormde Democratische Partij, wil net als president Napolitano en werkgeversorganisaties eerst een interim-regering, die pakweg een jaar de tijd krijgt om met een nieuwe kieswet te komen. Eind deze week valt het besluit van Napolitano. Om hem onder druk te zetten koos Berlusconi voor een dreigement geheel in de stijl van die andere grote Leider, Benito Mussolini. Hij kondigde een mars van miljoenen Italianen op Rome aan als de president het in zijn hoofd zou halen geen verkiezingen uit te schrijven. Berlusconi de straatvechter is weer terug. Links kan slechts hopen dat de weerzin van miljoenen kiezers tegen Silvio’s clownerie en grootspraak straks de balans doet doorslaan in het voordeel van Veltroni.

HANS GELEIJNSE

Gerommel in Hessen,

gedonder in Berlijn

Met de stembusgang in Hessen en Nedersaksen is de aanloop naar de bondsdagverkiezingen in 2009 van start gegaan. En nu al bemoeit Berlijn zich overal mee.

BERLIJN – Afgelopen zondag hebben in Hessen en Nedersaksen deelstaatverkiezingen plaats gevonden. Beide verkiezingen werden door de cdu gewonnen – een pyrrusoverwinning, want de 0,1 procent marge waarmee in Hessen werd gewonnen, biedt geen enkele mogelijkheid voor een coalitie. De verkiezingen luidden het begin in van een twee jaar durend Duits verkiezingscircus. Via een dozijn lokale en regionale verkiezingen op naar het einddoel: de bondsdagverkiezingen in de herfst van 2009.

‘Naar Hessen!’ luidde het devies, want waar een cdu-overwinning in Nedersaksen nooit in gevaar is geweest, lagen in Hessen alle kaarten open. Minister-president Koch (cdu), die de deelstaat sinds 1999 met een ‘law and order’-_beleid regeerde, werd van jager ineens prooi. De conservatieve hardliner verspeelde een enorme voorsprong in de peilingen. Vooral zijn kruistocht tegen gewelddadige jeugdige allochtonen viel slecht bij de Hessense kiezer. Hierdoor kon zijn onbekende, en tot voor kort niet bijzonder populaire, tegenstander Andrea Ypsilanti (spd) hem bijna passeren. _‘Frau XY’, zoals Gerhard Schröder haar nog niet zolang geleden spottend noemde, heeft haar partij bewezen dat de spd op de juiste koers zit; de recente ruk naar links spreekt de kiezer aan.

De partij van bondskanselier Merkel heeft op haar beurt een harde les geleerd. Niet alleen is ze de regie in een belangrijke deelstaat kwijtgeraakt, ook is ze van een van haar troonopvolgers beroofd. Roland Koch was dé favoriet van de conservatieven binnen de cdu en had op landelijk niveau veel invloed. Zijn rol lijkt nu uitgespeeld. Bovendien is pijnlijk duidelijk geworden dat Merkel en de haren nog geen antwoord hebben gevonden op de nieuwe linkse koers van de spd. Met Kochs verkiezingsleus ‘Mutig, Modern, Menschlich’ zal de cdu de verkiezingen in 2009 niet winnen. Werk aan de winkel dus voor de campagnestrategen van de christen-democraten.

Maar niet alleen de eeuwige strijd tussen de grote twee trok de aandacht. Voor het eerst in de geschiedenis heeft de van oorsprong Oost-Duitse partij ‘Die Linke’ de kiesdrempel in West-Duitse deelstaten gehaald. De oud-communisten hebben hiermee bewezen op landelijk niveau een serieus alternatief voor de linkse kiezer te zijn. Geen goed nieuws voor de spd en de Grünen.

De keiharde verkiezingsstrijd die in Hessen is gevoerd, heeft de sfeer binnen Merkels regering grondig verpest. Alle landelijke leiders wierpen zich in de strijd, waarmee Berlijn voor een groot deel het strijdtoneel van de campagne werd. De debatten waren vaak persoonlijk en zeer venijnig van toon. Zo beet Linke-leider Lafontaine Koch toe dat hij zich zo voor zijn antibuitenlanderscampagne moest schamen dat hij zich alleen nog in een boerka zou kunnen vertonen. spd-fractievoorzitter Peter Struck maakte het nog bonter. Hij stelde dat de mishandeling van een gepensioneerde in een metro door jeugdige immigranten tot vreugde bij Koch had geleid. Het incident zou feilloos in zijn campagne passen. De cdu was woedend.

De toon is gezet. Het verkiezingsseizoen in Duitsland is begonnen en het zal lastig zijn om terug te keren naar de orde van de dag. spd-leider Beck is na het succes in Hessen klaar voor twee jaar campagne. Hij heeft al gezegd dat de spd als grootste oppositiepartij moet worden gezien, ook al zit ze in de regering. De volgende politieke krachtmeting vindt over een maand plaats in Hamburg. Grote vraag is: krijgt bondskanselier Merkel iedereen weer aan het regeren?

STEPHAN SWINKELS

Ken’s stadstaat

In het koninkrijkje dat Londen is, begint burgemeester Ken Livingstone zich steeds meer als een absolute monarch te gedragen. Tijd voor een revolutie.

LONDEN – Londen debatteert over de vraag waarmee een lege sokkel op Trafalgar Square moet worden gevuld. Een commentator suggereerde om er een teddybeer op te zetten, indachtig het sentimentele gemoed van deze tijd. Ook een uitgebrande auto is gesuggereerd, evenals een Spitfire en een collectebus.

Het beste idee tot op heden is om er het ego van burgemeester Ken Livingstone op te vereeuwigen. De Britse hoofdstad is de laatste jaren immers uitgegroeid tot een stadstaat met Red Ken als megalomane machthebber. Tijdens een radio-interview moest Livingstone erkennen dat Londen inderdaad zijn eigen koninkrijkje is geworden, waar democratische controle nagenoeg is afgeschaft. Volgens hem had Tony Blair een sterke man voor ogen toen hij het burgemeesterschap acht jaar geleden in ere herstelde. Dat Livingstone deze almacht gepaard laat gaan met cliëntelisme, vriendjespolitiek en machtsmisbruik leidt tot steeds meer kritiek. De Evening Standard, het Parool van Londen, komt inmiddels wekelijks met onthullingen over zwendel in het stadhuis.

De ernstigste kritiek is vooralsnog geuit door Martin Bright, hoofdredacteur van het progressieve opinieweekblad The New Statesman. In zijn door Channel 4 uitgezonden documentaire The Court of Ken schetste hij vorige week een onthutsend portret van Livingstone en zijn lakeien. Centraal stond de rol van Lee Jasper, Livingstone’s gelijkheidsadviseur. Jasper heeft de laatste jaren 2,5 miljoen pond uitgedeeld aan organisaties en projecten waaraan zijn vrienden verbonden waren. Zelden kwam het geld terecht waarvoor het bedoeld was. Ook heeft Jasper, een bewonderaar van Malcolm X, lastercampagnes gefinancierd tegen Boris Johnson, Livingstone’s voornaamste concurrent bij de aanstaande verkiezingen, en tegen Trevor Phillips, de voorzitter van de commissie voor rassengelijkheid, die vraagtekens had gezet bij de zegeningen van de multiculturele samenleving. Jasper had ook nog eens anderhalve ton toebedeeld aan zijn assistente Rosemary Emodi, dit ten behoeve van een multicultureel evenementenbedrijf dat toevallig hetzelfde adres bleek te hebben als het bedrijfje van Emodi’s zus. Emodi is inmiddels afgetreden, omdat ze had gelogen over een snoepreisje naar Nigeria en de politie heeft een inval gedaan bij een van Jaspers bedrijven.

Het meeste subsidiegeld is afkomstig van het Londense ontwikkelingsagentschap, het ‘spaarvarken van Livingstone’, waar het fenomeen notuleren onbekend is. Een ex-manager die openheid van zaken had gegeven, werd getrakteerd op hatelijke opmerkingen van Livingstone, die ze nu voor de smaadrechter zal slepen. Hoe klokkenluiders worden behandeld weet inmiddels ook Livingstone’s voormalige Azië-adviseur Atma Singh. Hij verloor zijn baan nadat hij twijfels had geuit bij het voornemen van de Muslim Contact Unit binnen de Londense politie om te gaan samenwerken met de geestelijke Yussuf al-Qaradawi, een vriend van Livingstone, die zich lovend pleegt uit te laten over terreuraanslagen door Palestijnen. Singh werd door Livingstone een gevaar voor de staatsveiligheid genoemd. Voor Bright was dit de druppel. Lang heeft hij Livingstone gesteund, maar nu raadt hij de Londense bevolking aan bij de burgemeestersverkiezingen van 1 mei een revolutie te veroorzaken.

PATRICK VAN IJZENDOORN