Week 12

Deze Week

Jan Mohammed

De Afghaanse president Karzai heeft de beruchte gouverneur van Uruzgan vervangen. Maar de Nederlandse troepen die er gestationeerd worden, zijn nog niet van hem af.

AMSTERDAM – Jan Khan Mohammed, inmiddels ex-gouverneur, staat glunderend tussen de papavervelden. Een Amerikaanse officier grapt over de rijkdom die de opium hem oplevert. De beelden stammen uit een bekroonde documentaire van de Australische journaliste Carmela Baranowska, gefilmd in Uruzgan, in 2004. Jan Mohammed wuift de opmerking lachend weg. Uit het verloop van de film blijkt hoe hij met zijn militie, die hij hoogstpersoonlijk leidt als hij weer eens met de Amerikanen op terroristenjacht gaat, de bevolking van enkele dorpen stevig in de tang heeft. Lukraak worden mannen opgepakt, liefst zo jong mogelijk.

Een van de voorwaarden voor de zwaar bevochten Nederlandse militaire missie naar Uruzgan was het verdwijnen van Jan Khan Mohammed. Daaraan heeft president Karzai, een neef van de gewraakte gouverneur, voldaan. Zaterdag benoemde hij Abdul Hakim Mounib als hoogste bestuurder van Uruzgan. Ook Mounib is omstreden: hij steunde voorheen de Taliban, die nog zeer actief zijn in de provincie. Mullah Omar, hun voortvluchtige leider, heeft er zijn stamgebied. De Nederlandse ambassadeur in Kaboel voerde gesprekken met Mounib en keurde hem goed. Officieel is Jan Mohammed van het toneel verdwenen. Zondag meldde bevelhebber der strijdkrachten Dick Berlijn in Buitenhof dat Jan Mohammed «zijn machtsbasis, zijn ondercommandanten, heeft opgeroepen samen te werken met de nieuwe gouverneur». Daar zit ’m de kneep, meent Arnold Karskens, redacteur van Nieuwe Revu.

Karskens was tot nog toe de enige Nederlandse journalist die op eigen kracht naar de gevaarlijke provincie reisde. Later sprak hij in Kaboel met Jan Mohammed, die hoffelijk op alle vragen antwoordde. Behalve op die naar zijn jongensliefde. Karskens: «Mijn tolk weigerde de vraag te stellen.» Enkele dagen geleden had Karskens contact met een Afghaanse bron vlakbij de ex-gouverneur. Karskens: «Ik vroeg of Jan Mohammed nu zijn machtsbasis in Uruzgan zou kwijtraken. Ik kreeg als antwoord dat dat zeker niet het geval was.» Volgens Karskens heeft Jan Mohammed een flink netwerk van vertrouwelingen en mensen die hem schatplichtig zijn: «De opiumhandel gaat gewoon door. Die geeft hij niet op, want daar kan hij aardig rente van trekken.» Dat Jan Mohammed geen gouverneur meer is, maakt weinig uit voor zijn invloed, aldus Karskens: «Hij was er vroeger ook weinig. De Nederlanders zullen weinig last hebben van zijn militie zolang ze hem niet zijn werkelijke machtsbasis uit handen nemen. En dat is de opium. Zodra we gaan morrelen aan de papaverteelt hebben we er een geduchte vijand in Uruzgan bij.»

JOERI BOOM

PCM wil Quote kopen

De consumptiedrift van het chicste krantenbedrijf van Nederland is nog niet gestild.

AMSTERDAM – De liquiditeit van pcm moet jaloersmakend zijn. Nu de Britse investeringsmaatschappij Apax met een minderheid der aandelen maar met een meerderheid van stemmen het uitgeefconcern naar zijn hand heeft gezet en vorige week voormalig Telfort-manager Ton aan de Stegge tot chief executive officer heeft weten te benoemen, mag het geld goed gaan rollen. pcm wil Quote Media kopen. «Er is al gesproken», aldus bestuursvoorzitter Maarten van den Biggelaar van Quote Media, «maar het heeft geen haast.»

pcm heeft vooral belangstelling voor Van den Biggelaar omdat diens bedrijf verstand heeft van glimmende tijdschriften, een genre waarin pcm zich ondanks Volkskrant Magazine en M van NRC Handelsblad minder thuis voelt. Quote Media geeft behalve het gelijknamige zakenblad ook tijdschriften als Elle, Santé en Safe uit. Quote Media is alleen al daarom een geziene partij.

Van den Biggelaar: «We worden door heel veel mensen benaderd en praten met heel veel mensen. Dat vind ik heel eervol. Er is met pcm gesproken en ook met De Telegraaf. Alles is te koop als iemand een behoorlijk bedrag betaalt.» Wat een behoorlijk bedrag is, laat Van den Biggelaar in het midden: «Het kan nog lang duren.»

Voor de rekenaars die een ingewikkelde puzzel willen oplossen: in 2004 boekte Quote Media een omzet van bijna 35 miljoen euro, een resultaat voor belastingen van amper zeven ton en na aftrek van alles en nog wat een verliesje van een half miljoen. De oude jaren-negentigformule van twintig keer de winst is dus niet van toepassing, althans zolang de cijfers van 2005 niet zijn gedeponeerd. Maar het rekenmodel 1,5 maal de omzet zou toch neerkomen op een leuk bedrag van vijftig miljoen euro in ruil voor glossy knowhow.

HUBERT SMEETS

Het Jericho-effect

De belegering van de Palestijnse gevangenis in Jericho is een uitgelezen kans op stemmenwinst bij de parlementsverkiezingen van 28 maart: voor premier Ehud Olmert.

JERUZALEM – Vorige week verlieten Britse en Amerikaanse waarnemers in de gevangenis van Jericho na veelvuldig beklag hun post. Het gevangenisregime bood hun onvoldoende veiligheid. Op dat moment stond, volgens de Israëliërs, staatsvijand Ahmad Sa’adat op het punt te worden vrijgelaten door de Palestijnen.

Sa’adat is de vermeende opdrachtgever van de moord op een Israëlische minister. Tijdens de Oslo-akkoorden werd hij daarom zonder vorm van proces opgesloten door Yasser Arafat. De nieuwe Hamas-regering erkent het verdrag van Oslo niet en president Abbas duldt geen opsluiting zonder proces. Acuut ontsnappingsgevaar dus. Binnen twintig minuten had het Israëlische leger de gevangenis omsingeld. Met militair powerplay kon Olmert eindelijk laten zien dat hij daadwerkelijk over een ijzeren vuist beschikt.

Tot nu toe was het imago van de kandidaat-premier onder de Israëliërs niet op gelijke hoogte met zijn voorganger Ariel Sharon, «Mister Security». Maar Jericho heeft veel goedgemaakt. Bij de belegering van de gevangenis schuwde Olmert geen middel: tanks, helikopters, bulldozers en een raketinslag. Resultaat: een ruïne, drie doden, een handjevol halfnaakte Palestijnen en een voortgezette detentie van terrorist Sa’adat. Een vernedering voor de Palestijnse Autoriteit, met een duidelijke boodschap van Israël: sol niet met ons.

De waarnemend premier ontkent dat «Jericho» een verkiezingsstunt was. Elke premier had volgens hem zo gereageerd. Zijn partij, Kadima, gebruikt de operatie dan ook wijselijk niet in de campagnes. Stunt of niet, analisten spreken over het «Jericho-effect». Olmerts partij steeg in de peilingen van 37 naar 43 zetels. Ook Kadima’s grootste rivaal, de Likudpartij van Netanjahoe, lijkt licht te profiteren. Met twee zetels winst is Likud nu de op twee na grootste partij (zestien zetels). Netanjahoe noemde het beleg van de gevangenis een «goede actie».

Maar volgens bronnen binnen de partij is hij allerminst blij met de impact van het Jericho-effect. Zijn keiharde campagne tegen Olmerts beleid was net op stoom, een beleid waarmee de kandidaat-premier de nederzettingen in de West-Bank grotendeels wil ontmantelen met als einddoel het unilateraal vaststellen van definitieve grenzen. Een «levensgevaarlijk» beleid voor Israël, je geeft zo gratis land weg aan een terroristische Hamas-regering, aldus de Likud-campagne. Maar nu stagneert die. Tot vorige week woensdag blaakte Netanjahoe van het zelfvertrouwen. Nu oogt de havik gestresst.

BART VOS

Uitlaatgassen in de synagoge

Santiago Sierra kon het weer niet laten. De beeldend kunstenaar brak vorige week met een van de grootste taboes in de Bondsrepubliek.

BERLIJN – Via een ingenieus slangensysteem liet het Spaanse enfant terrible Santiago Sierra uitlaatgassen van zes stationair draaiende auto’s in een leegstaande synagoge nabij Keulen lopen. Op sensatie beluste bezoekers konden binnen met gasmaskers en onder leiding van een ervaren brandweerman een indruk krijgen hoe een gaskamer functioneert. De publieke opinie reageerde getergd. Het zou bij de wekelijkse performance van de 39-jarige Sierra om een sterk staaltje van interactief schandaaltoerisme gaan. «Was je al binnen?» luidde de banale standaardvraag aan de ingang van de oude synagoge. De toeschouwers in Pulheim-Stommeln, een slaperig stadje in het Ruhrgebied, hadden de mogelijkheid om na enkele minuten aan de levensgevaarlijke concentratie van koolstofmonoxide te ontkomen. Die kans hadden miljoenen joden in de Duitse concentratiekampen natuurlijk niet.

De Joodse Centrale Raad in Duitsland vroeg zich af waarom alleen de slachtoffers van de shoah werden geprovoceerd. Voorzitter Stephan Kramer van de Zentralrat vond dat de daders zo buiten schot bleven: «fictief en smakeloos». De invloedrijke joodse publicist Ralph Giordano reageerde getergd op Spiegel Online en beklemtoonde «dat zowel de vermoorde joden als ook de overlevenden in Duitsland werkelijk niets bespaard blijft». Een recensent van de Frankfurter Rundschau oordeelde dat het erom ging «de synagoge onbruikbaar te maken, omdat de plek kortstondig aan de dood was verhuurd».

Santiago Sierra zelf verdedigde zijn installatie als een protest tegen de «banalisering van de herinnering aan de holocaust». Er zou bij zijn kunstactie geen enkele mogelijkheid zijn om aan de schok te ontkomen. In een brochure schreef hij dat «de actie tegen alle slachtoffers van kapitaal en staatsmacht is gericht». Het stadsbestuur van Pulheim-Stommeln liet weten dat als een kunstenaar eenmaal is uitgenodigd er van censuur geen sprake meer kan zijn. Toch werd het project «245 kubieke meter», volgens de burgemeester een «zeer zinnelijk werk dat tot discussie oproept», tot nader order onderbroken. In plaats van met zijn critici te debatteren deed Sierra er enkele dagen later nog een schepje bovenop. Hij organiseerde ter gelegenheid van de kunstbeurs in Frankfurt een performance waarbij negen oudere mensen op verschillende plaatsen in de stad met het gezicht tegen de muur moesten staan. Passanten stonden kort stil en liepen dan verbaasd verder. De vernederende houding van de bejaarden zou de Duitse schuldvraag thematiseren.

De in Mexico woonachtige Sierra is bekend om zijn drastische acties. Zo liet hij jonge Cubaanse werklozen tegen betaling een lange lijn op hun rug tatoeëren. Andere mannen gaf de Spanjool een fooi om te onaneren. Op de Biennale van Venetië verfde hij de haren van Afrikanen blond, om ze op Europeanen te laten lijken. Ook metselde hij daar het Spaanse paviljoen dicht, omdat alleen Spanjaarden met paspoort naar binnen mochten. Het lijkt een peulenschil om tegenwoordig beroemd te worden.

ROB SAVELBERG

Inburgering en

historiografie

Met honderd vragen moet de computer van minister Verdonk erachter komen of een vreemdeling genoeg van Nederland weet. Maar te veel kennis is niet de bedoeling.

AMSTERDAM – Wie vanuit den vreemde met een burger in Nederland wil trouwen, dient eerst te weten wat er gebeurt als er in Nederland geen dijken zouden zijn. Het juiste antwoord is volgens minister Verdonk van Vreemdelingenbeleid en Integratie dat het land dan onder water staat. Een opmerkelijk nieuw inzicht. Oude inzichten houden het er namelijk op dat ongeveer tweederde van Nederland blank zou staan. Aan de statistische foutmarge, die elke toets kenmerkt, kan het correcte antwoord niet worden toegeschreven. De computer van Verdonk onthult dus iets waarover de regering kennelijk liever zwijgt.

Kenners van recente sociaal-psychologische ontwikkelingen hebben het nog moeilijker. Wat is typisch Nederlands in het verkeer? Het antwoord dat punten oplevert: de fiets. Het verkeerde antwoord: de opgeheven middelvinger. Wie zich ver weg de geschiedenis eigen wil maken, moet helemaal niet proberen door te denken. Waarom is Anne Frank beroemd? Om haar dagboek. Maar waarom is Hans Warren, ondanks zijn eindeloze reeks dagboeken, dan minder beroemd? Belangstelling voor staatsrecht is zelfs levensgevaarlijk. Is Nederland een democratie? Antwoord: ja. Toch gek dat het woord democratie niet in de grondwet voorkomt. Is er in Nederland scheiding van kerk en staat? Antwoord: ja. Zou artikel 23 dan al zijn afgeschaft? Of wat te denken van de vraag welke wet in Nederland het belangrijkste is? Antwoord: de grondwet. Dit laatste nu is helaas een regelrechte leugen. De grondwet betekent in Nederland in materiële zin juist vrij weinig. Het is geen toeval dat Nederland geen Constitutioneel Hof heeft dat de wetgevende macht kan toetsen op al dan niet ongrondwettige wetgeving. Zelfs de nationaal-liberaal Wilders, die het huidige gelijkheidsartikel 1 wil inruilen voor een artikel waarin de dominantie van de joods-christelijke traditie (zie het dagboek van Anne Frank) wordt verankerd, beoogt deze democratische anomalie niet te corrigeren.

HUBERT SMEETS

Too English to be sexy

De dood van John Profumo past goed in de publiciteitscampagne van Basic Instinct II.

LONDEN – De beroemde oud-minister was nog niet begraven of er verschenen reclameborden met daarop de iconische Christine Keeler-foto, waarop de naakte schoonheid achterstevoren op een stoel zit. Haar plaats was echter ingenomen door Sharon Stone. Zij was afgelopen week op Leicester Square voor de première van het vervolg op Paul Verhoevens geruchtmakende thriller, die ditmaal niet Los Angeles maar de Engelse hoofdstad als decor heeft. Om de erotische lading ervan te benadrukken gaf Stone (48) een persconferentie waarbij ze haar lichaam slechts bedekt had met een witte bontjas en laarzen.

«Overpaid, oversexed and over here», zouden Engelsen zeggen die de Tweede Wereldoorlog bewust hebben meegemaakt. Hollywood denkt het erotische potentieel van Londen te hebben ontdekt. Eerder vestigde Woody Allen zich hier om Match Point en nog twee films op te nemen. De chroniqueur van New York houdt van het fotogenieke wolkendek waaruit zo nu en dan «the odd shower» valt. Geen wonder dat de meest opwindende passage van het vrij humorloze Match Point in de regen plaatsvond. Zowel in Basic Instinct II als in Match Point houdt één van de hoofdrolspelers dan ook kantoor in het symbool van de nieuwe Londense erotiek: Lord Fosters wolkenkrabber 30 St Mary Axe, beter bekend als «the Erotic Gherkin».

Naast dit freudiaanse dagverblijf voor Zwitserse herverzekeraars is er nog iets anders wat Stone zo bevalt aan Engeland: «In Amerika vlakken we vrouwen die ouder zijn dan veertig weg, terwijl het een periode is waarin vrouwen juist het meest interessant zijn. Ze hebben dan meer seksuele allure.» Volgens haar zijn de Engelsen daar ontvankelijker voor.

Dit cultuurverschil heeft er mogelijk mee te maken dat Engelsen uiterlijk voorkomen minder serieus nemen dan de Amerikanen. In Engeland vormt Bridget Jones de standaard, hetgeen een dag na Stone’s vertoning nog eens werd bevestigd door Emily Maitlis, de nieuwe glamourface van Newsnight. Tijdens haar bezoek aan een Royal Television Society-gala gaf ze de rechterhelft van haar «ample charms» onbedoeld aan de wereld prijs toen ze haar gevallen tas wilde oprapen. Het deed denken aan de column «Let’s stay messy, girls» die Jemima Lewis een tijdje terug schreef in The Sunday Telegraph. Ze citeert hetgeen een vriend op een feest in Los Angeles tegen haar fluisterde: «Mijn God, het is goed om weer eens een Engelse vrouw te zien. Wanneer je hier woont, vergeet je hoe mensen er eigenlijk uitzien.»

Eenzelfde strekking had de column «British men can’t dance, but at least they can laugh» van Julia Magnet, waarin ze de ridderlijkheid, humor en onhandigheid van de Engelse man prijst. Het aantrekkelijke van de Engelsen is nog altijd dat ze zichzelf en de omringende wereld niet al te serieus nemen. Inclusief seks. Zo schreef Kate Fox in Watching the English dat alleen Engelsen erin slagen om foto’s van halfnaakte jongedames te maken om deze vervolgens op pagina 3 van ’s lands best verkopende krant te zetten, waardoor ze gaan lijken op een grappige, ondeugende vakantiekaart. Volgens de antropologe is het «too cartoonishly ridiculous, too English to be sexy».

PATRICK VAN IJZENDOORN