Week 10

Deze week

HOOFDREDACTEUR

De Groene Amsterdammer krijgt een nieuwe hoofdredacteur. Wij zijn verheugd dat per 1 juni 2008 Xandra Schutte deze functie gaat bekleden.

Xandra Schutte (44) is nu uitgever van J.M. Meulenhoff. Eerder was ze onder meer hoofdredacteur van Vrij Nederland, maar ze begon haar journalistieke carrière bij haar ‘jeugdliefde’ De Groene Amsterdammer. Directie en redactie achten haar zeer geschikt om de traditie van De Groene te bewaken en de koers verder te ontwikkelen.

Tot aan genoemde datum blijft Koen Kleijn plaatsvervangend hoofdredacteur. Wij danken hem nu reeds voor zijn grote inzet en liefde voor onze krant.

Directie, Redactie en Bestuur

Hoe lang blijft het licht branden?

In het dagelijks leven wordt steeds duidelijker dat de onafhankelijkheid van Kosovo geen papieren exercitie is, maar een dreigende realiteit.

MITROVICA – De Servische spoorwegen hebben begin deze week het noordelijke deel van de spoorlijn in Kosovo overgenomen. Een trein van de Kosovaarse spoorwegen werd maandagochtend door Servisch spoorwegpersoneel tegengehouden bij Zvecan, het eerste station in Kosovo-Servisch gebied. Vanaf nu voeren de Serviërs hier weer de regie, was de duidelijke boodschap. Het Servische spoorwegpersoneel heeft laten weten niet meer bereid te zijn nog langer voor de Kosovaarse spoorwegen te werken. Hiermee volgen zij de Servische agenten die afgelopen week hun wapens, badges en mobilofoons hebben ingeleverd bij de Kosovaarse politie. Sinds de unilaterale onafhankelijkheidsverklaring van de Kosovo-Albanezen op 17 februari hebben steeds meer Serviërs in Kosovaarse instituties hun werk neergelegd. Ze weigeren in dienst te zijn van een staat die in hun ogen illegaal in het leven is geroepen.

Niet alleen vanuit Belgrado wordt de druk op de Kosovo-Serviërs opgevoerd om de banden met de nieuwe Kosovaarse staat te verbreken. Ook de Servische Orthodoxe Kerk heeft deze week publiekelijk bekend gemaakt niet langer in contact te willen staan met Pristina, de nieuwe EU-missie of met staten die de onafhankelijkheid van Kosovo hebben erkend. Serviërs die hun baan in de Kosovaarse instituties nog niet hebben opgezegd, hebben de afgelopen weken te maken gehad met intimidaties vanuit de eigen gemeenschap. Het zal waarschijnlijk niet lang meer duren voordat het werknemersbestand van de instituties in Kosovo weer net zo mono-etnisch is als bij de komst van de internationale gemeenschap in 1999.

Ook Serviërs in dienst van internationale organisaties staan onder grote druk van de eigen omgeving om hun werk op te zeggen. ‘Toen ik een paar dagen na de onafhankelijkheidsverklaring een krantje wilde kopen, werd ik aangesproken door de winkelbediende’, vertelt Olivera Markovic, die in Noord-Mitrovica voor een ngo werkt. ‘Je werkt toch met de internationals? vroeg die man. Dan zou ik maar uitkijken. De blik in zijn ogen, de manier waarop hij het zei – het maakte me angstig.’

Veel internationale organisaties hebben hun werk in de regio tijdelijk gestaakt en hun internationale personeel teruggetrokken. De afgelopen weken zijn VN-wagens in brand gestoken en gebouwen beschoten. ‘Kosovo is Servië’ staat op een groot spandoek dat bij de ingang in Noord-Mitrovica is opgehangen. ‘We zullen Kosovo nooit opgeven’, roepen de demonstranten die iedere dag richting de brug wandelen die het noorden van de stad scheidt van het Albanese zuiden.

‘En dit is nog maar het begin’, zegt een medewerker van de VN in Mitrovica. ‘De Serviërs zullen harde maatregelen nemen om het leven van de Albanezen moeilijk te maken. Ik verwacht dat ze binnen afzienbare tijd de elektriciteitstoevoer naar de Albanese gebieden zullen proberen te frustreren. Het water dat de elektriciteitscentrale nabij Pristina koelt, komt uit een enorm meer in Noord-Kosovo. De Serviërs kunnen weigeren dat water nog langer te leveren. En dan gaat het licht uit in de hoofdstad.’

JORIE HORSTHUIS

Helmut Schmidt-cultus

De Duitse hang naar het verleden lijkt een nieuwe belichaming te vinden in oud-kanselier Helmut Schmidt.

BERLIJN –Nadat Helmut Schmidt in 1982 was afgetreden als bondskanselier heeft hij zich nooit meer ingelaten met de binnenlandse politiek. Nu is hij 89, en hoewel hij nooit helemaal van het toneel is verdwenen, groeit hij de laatste tijd uit tot een ‘hype’. De oudere generatie kent Schmidt als de succesvolle premier die het land door de moeilijke jaren zeventig leidde, de jongere generaties, die hem nooit als kanselier hebben meegemaakt, kennen hem van zijn rebelse gedrag, zijn scherpe geest en zijn uitgesproken gevoel voor humor.

De documentaire Helmut Schmidt außer Dienst, die onlangs een Gouden Camera won op het filmfestival van Berlijn, heeft zijn ontwikkeling tot cultfiguur nog eens versneld. In die hoedanigheid is Schmidt niet te bescheiden om zijn meningen over allerhande onderwerpen te ventileren. Vooral als het gaat om buitenlandse politiek en internationale betrekkingen hangt de natie aan zijn lippen.

In de documentaire is Schmidt te zien met ‘huisvriend’ Henry Kissinger in Hamburg, houdt hij een speech voor de Harvard-club in New York en wandelt hij over het Tiananmenplein in Peking met een delegatie Chinese bankiers. Een man van de wereld nu, een wereldleider toen. Hij kende ze allemaal: Brezjnev (‘Hij kreeg respect voor me, toen ik hem vertelde wat ik als krijgsgevangene allemaal had meegemaakt’), Mao Zedong (‘Mao was geen roker, hij deed alsof, omdat het volk dat graag zag’), Deng Xiaoping (‘Hij was wél een fervente roker, maar nog een veel fanatiekere spuger’). Vandaag de dag wordt Schmidt overal als een ster ontvangen. Hij geniet van die status, maar vergeet nooit te relativeren. Zo antwoordde hij op de vraag wat direct na de oorlog zijn visie op het nieuwe Duitsland was: ‘In 1945 was ik krijgsgevangene, mijn enige visie was een heel groot hek.’

Die bescheidenheid geeft zijn status extra kracht. Hij is de enige echte staatsman die Duitsland heeft, op respectabele afstand gevolgd door oud-president Von Weizsäcker. Van de kanseliers na hem is de één betrokken geweest bij omkoopschandalen (Kohl) en heeft de ander zijn ziel verkocht aan het Russische gasbedrijf Gazprom (Schröder).

Zijn fans kunnen zijn avonturen op de voet volgen. De grand old man geeft nog iedere week een interview aan het liberale weekblad Die Zeit, waarvan hij tevens uitgever is. ‘Auf eine Zigarette mit Helmut Schmidt’ heet het en het gesprek duurt precies zo lang als hij een sigaretje rookt. Roken is zijn handelsmerk. Onlangs is hij aangeklaagd toen hij, ondanks het in Duitsland geldende rookverbod, een sigaret opstak tijdens een nieuwjaarsreceptie. Het deed zijn populariteit alleen maar stijgen. De natie keek vol sympathie naar de verstokte roker. Van vervolging kon uiteraard geen sprake zijn. ‘Alleen op instructie van de brandweer maak ik ’m uit’ is zijn stelregel. De jeugd smult ervan dat de onberispelijke oud-kanselier zo op zijn eigen bescheiden wijze tegen de regels schopt.

Schmidt zelf gaat onverstoorbaar door. Der Macher, zoals hij nog altijd wordt genoemd, stelde pas nog in een open brief twaalf sleutelvragen over buitenlandse politiek aan de Amerikaanse presidentskandidaten. Vandaag fileert hij in een interview Sarkozy en Berlusconi en steekt er dan tevreden nog eentje op.

STEPHAN SWINKELS

Kleine wapenwedloop

Het felbegeerde raketschild van de VS komt steeds dichterbij. Daar is niet iedereen gelukkig mee.

DEN HAAG – Tsjechië is om: afgelopen week werd bekend dat het land zo goed als zeker akkoord gaat met de plaatsing van een radarstation voor het Amerikaanse raketschild. Ook de onderhandelingen met Polen voor de bouw van een raketbasis zullen waarschijnlijk snel zijn afgerond. De Poolse regering probeert nog het onderste uit de kan te halen en verlangt volledige modernisering van de Poolse krijgsmacht, maar een akkoord hangt in de lucht. De vreugde in Washington was toch al groot, nadat twee weken geleden met succes een satelliet uit de atmosfeer was geschoten. Formeel had het met een raket beschieten van de defecte satelliet geen enkel verband met de ontwikkeling van het raketschild. Informeel is iedere defensieonderzoeker het erover eens: het was wel een mooie gelegenheid om de techniek te testen.

De gestage voortgang in de ontwikkeling van het raketschild leidt niet overal tot applaus. De Russen lopen voorop in de kritiek op het systeem, maar iedere andere staat met de beschikking over langeafstandsraketten maakt zich evenveel zorgen. Mocht het raketschild werkelijk gaan functioneren, dan zijn de Verenigde Staten militair gezien oppermachtig. Ze kunnen wel zelf raketten afschieten, maar alle vijandige raketten worden vernietigd. Landen als Rusland en China baseren hun militaire kracht juist op hun rakettenarsenaal; als dat waardeloos wordt, hebben zij een probleem. Hoe verder het raketschild wordt ontwikkeld, hoe nerveuzer zij worden en hoe meer internationale spanningen kunnen ontstaan. De Chinezen zijn overigens al een kleine wapenwedloop begonnen en proberen een vergelijkbaar raketafweersysteem te ontwikkelen.

Ook in Europa, dat toch ook min of meer wordt beschermd door het Amerikaanse raketschild, is niet iedereen positief gestemd. Nog afgezien van de groeiende internationale spanningen en de mogelijke wapenwedloop die zal ontstaan, bestaan er twijfels over het gevaar van onderschepte raketten. Wat gebeurt er met een raket met nucleaire, biologische of chemische lading die op grote hoogte tot ontploffing komt? De kans is groot dat het raketschild vijandige raketten onderschept boven of nabij Europees grondgebied, immers voordat een vijandige raket is ontdekt, koers en snelheid zijn berekend en er een Amerikaanse raket op is afgevuurd, is er al enige tijd verstreken. Krijgt Europa te maken met nucleaire explosies of biologische of chemische neerslag boven het grondgebied? En waar blijven de brokstukken van beide raketten?

Er is een meevaller voor iedereen die zich zorgen maakt. Ook al zijn er de laatste tijd wat stappen in de gewenste richting gezet, het zal nog lang duren voor het Amerikaanse raketschild werkelijk functioneert. Een satelliet neerhalen waarvan je ruim van tevoren de koers kunt berekenen, is nog altijd een stuk eenvoudiger dan het reageren op een verrassingsaanval met vele raketten tegelijk die binnen enkele tientallen minuten hun doel kunnen treffen. Bovendien, menen experts, valt het raketschild redelijk eenvoudig te bedriegen. Daarop wordt in Rusland, China en alle andere landen met langeafstandsraketten ongetwijfeld al druk gestudeerd.

SICO VAN DER MEER

Over de uitslag wordt niet gecorrespondeerd

Nu de race om het burgemeesterschap steeds spannender wordt, worden de Londense posterijen doorgeefluik voor politieke spelletjes.

LONDEN – Er heerst paniek in het Londense stadhuis nu Boris Johnson aan kop gaat in de opiniepeilingen voor de aankomende burgemeesterverkiezingen. Dat heeft geleid tot twee merkwaardige brieven. Allereerst was er een schrijven van Scotland Yard aan Boris Johnson met de mededeling dat hij in het illegale bezit is van de sigarenkoker van Tariq Aziz. In mei 2003 had Johnson, als verslaggever, een bezoek gebracht aan het zwaargehavende departement van de voormalige minister van Buitenlandse Zaken van Irak. Als aandenken aan dit avontuur had Johnson, zelf geen roker, de koker meegenomen, iets waarover hij een paar dagen later in geuren en kleuren vertelde in zijn _Daily Telegraph-_column. Hoewel Johnsons concurrent, zittend burgemeester Livingstone, alle betrokkenheid bij de brief ontkent, is het opvallend dat de politie na vijf jaar, vlak voor de verkiezingen, opeens in actie komt. Inmiddels heeft hoofdcommissaris Sir Ian Blair laten weten dat het om een vergissing ging.

Interessanter is een open brief, begeleid door een petitie, die afgelopen week in The Guardian en op de website van de denktank Compass stond. Ruim honderd vooruitstrevende politici, intellectuelen en academici roepen de Londenaren daarin op om voor Livingstone te stemmen. Tot de ondertekenaars behoren de socioloog Zygmunt Bauman, de politicus Tony Benn, de communistische filosoof Robin Blackburn, de salonsocialiste Polly Toynbee, de zanger Billy Bragg (die Livingstone’s Londen zo onleefbaar vond dat hij nu in Dorset woont) en de acteur Tony Robinson, beter bekend als Baldrick, het stootkussen van Edmund Blackadder. De ondertekenaars zijn voor het overgrote deel niet stemgerechtigd in Londen en behoren tot de mensen die George Orwell in The Road to Wigan Pier omschreef als ‘mistroostige kliek van hoogmoedige vrouwen, sandaaldragers en bebaarde vruchtensapdrinkers die afkomen op de geur van de “vooruitgang” zoals blauwe vleesvliegen op een dode kat’.

Er is echter iets merkwaardigs aan de hand met de brief. Hij is zo lyrisch, humorloos, zelfingenomen en langdradig – compleet met cijfers en opsommingen – dat het lijkt op een parodie, afkomstig uit het Boris-kamp, of wellicht van Boris zelf. Dat is althans de overtuiging van Spectator-_columnist Rod Liddle. ‘Wat Boris op prijzenswaardige wijze heeft gedaan, is het tonen van de buitengewone arrogantie en naïviteit bij een deel van de progressieve gemeenschap. (…) Deze parodie heeft hem mogelijk een paar stemmen opgeleverd van liberale _lefties als ikzelf die de lijst met namen heeft doorgenomen en heeft besloten om, voor het eerst in ons leven, Conservatief te stemmen.’ Volgens anderen is de brief wel echt en haalt Liddle een truc uit in de traditie van de befaamde, conservatieve satiricus Auberon Waugh. Echt of niet, zodra The Guardian intervenieert in een verkiezing loopt het meestal goed af voor de tegenpartij. In 2004 stuurden bezorgde lezers van de krant brieven naar inwoners van Ohio om ze te verzoeken op John Kerry te stemmen. De cruciale staat stemde vervolgens massaal Republikeins.

PATRICK VAN IJZENDOORN

planning naar ddr-praktijk

Zijn de recente kindermoorden in Duitsland uitwassen van de Oost-Duitse volksmentaliteit?

BERLIJN – Premier Wolfgang Böhmer van de Oost-Duitse deelstaat Sachsen-Anhalt haalde zich de afgelopen weken de woede van half Duitsland op de hals, toen hij zei dat de liberale abortuspolitiek in de ddr wel eens medeverantwoordelijk zou kunnen zijn voor het hoge aantal kindermoorden in Duitsland de afgelopen tijd. De cdu-politicus zei de indruk te hebben dat ‘kinddoding bij sommigen deel uitmaakte van de gezinsplanning in de ddr’. Een politieke storm was het gevolg. De media vielen over elkaar heen en zelfs binnen zijn eigen partij oogstte Böhmer kritiek. Politici van Die Linke en B90/Grüne riepen hem op terug te treden.

Christian Pfeiffer, verbonden aan het criminologisch instituut Niedersachsen, toont echter begrip voor de uitspraken van Böhmer: ‘Een denkverbod dat bij voorbaat stelt dat bepaalde normen en waarden niet de reden kunnen zijn voor de moorden, mogen we niet toestaan.’ De wetenschapper onderzoekt momenteel alle ongeveer negenhonderd kinddodingen van de afgelopen tien jaar in Duitsland. Niet alleen Pfeiffer heeft begrip voor Böhmers uitspraken, ook de katholieke kerk vindt de uitspraken van Böhmer ‘discussiewaardig’. Met zijn gewraakte opmerkingen refereerde Böhmer aan het gemak waarmee vrouwen in de ddr abortus konden laten uitvoeren. Böhmer, een voormalige gynaecoloog, weet waar hij over praat. ‘Er kwamen wel eens vrouwen naar het ziekenhuis die zeiden: “Ik ben deze zomer aan de beurt voor een vakantie aan de Zwarte Zee in Bulgarije, dan past dat kind nu niet, haal het maar weg.”’

Volgens Pfeiffer zijn de vrouwen die hun kinderen doden in drie groepen in te delen: sociaal geïsoleerde vrouwen die niemand vertellen dat ze een kind gebaard hebben, vrouwen uit sociaal zwakke milieus (het grootste deel) en vrouwen met psychische problemen.

Böhmers critici wijzen erop dat de ddr inmiddels al bijna twintig jaar niet meer bestaat. Volgens hen kan het hoge aantal kinddoden daarom niet meer verklaard worden door te verwijzen naar de ddr, hoewel tegenwoordig nog steeds drie tot vier keer zo veel kinddodingen in het oosten van Duitsland plaatsvinden. Zo doodde in het Saksische Plauen een alleenstaande 28-jarige vrouw haar drie kinderen en verborg ze. In Frankfurt aan de Oder loopt momenteel een proces tegen een vrouw die negen kinderen ter wereld bracht en ze steeds na de geboorte doodde. En er zijn nog legio voorbeelden.

Hoewel cdu-politicus Böhmer lang stand hield, ging hij donderdag tijdens een debat in het parlement van Sachsen-Anhalt door de knieën: hij verontschuldigde zich bij alle vrouwen ‘op wie zijn uitspraak niet van toepassing is’.

JEROEN KUIPER