In de Marge

Dichters en Denkers Kort

27 mei

Tsaar Peter de Grote roept Petersburg uit tot nieuwe hoofdstad van het Russische Rijk (1703).

Wittgenstein

Leonardo da Vinci schreef in spiegelschrift tegen nieuwsgierige Aagjes. Wittgenstein deed iets dergelijks toen hij aan het oorlogsfront van de Eerste Wereldoorlog dagboekaantekeningen maakte. De logische notities, die zouden uitgroeien tot de Tractatus, schreef hij onverhuld, zijn persoonlijke aantekeningen schreef hij (vloeiend) in een omgekeerd alfabet, waarbij a=z, b=ij enzovoort. Zo lezen we op 27 mei 1916: Rp yvm avvi wrvk rm wv almwv tvezoovm. Oftewel: Ik ben zeer diep in de zonde gevallen.

28 mei

De Spaanse Armada vertrekt uit Lissabon (1588). Voltooiing van de Afsluitdijk (1932).

Lit Lite

«Ik ben ongelukkigerwijs een van die eenzame triestelingen die een hoop leest, en ik heb me altijd aangetrokken gevoeld tot slechte boeken», zegt de organisator van de New Yorkse Lit Lite-avonden, waarop wordt voorgelezen uit favoriete slechte boeken. Onder meer aan bod kwamen al Ethan Hawke, Naomi Campbell en Eve Ensler. Goede literatuur, moet Mister Hendrix toegeven, vindt hij eigenlijk een beetje saai en hij bekent vergeleken met Jonathan Franzens Corrections en het werk van David Foster Wallace een voorkeur te hebben voor I Was a White Slave in Harlem, de autobiografie van drag queen Margo Howard-Howard.

29 mei

Schandaalverwekkende première van Strawinsky’s Sacre du printemps en het bijbehorende ballet van Nijinsky in Parijs (1913).

Cherokee

In het Cherokee-alfabet wordt een v als do uitgesproken, een m als lu , een t als i en een k als do. Dat komt omdat degene die in 1821 het alfabet ontwierp, de zilversmid George Guess, alias Sequoyah, geen Engels sprak en aan de Engelse letters heel andere klanken toekende. Bovendien had hij aan 26 letters niet genoeg: hij maakte een alfabet, of liever gezegd syllabenschrift van 85 tekens. Wie de te ken set downloadt (op www.cherokee.org/Extras/downloads/font/CherokeeFont.

htm) heeft er een mooi geheimschrift op de computer bij, met de complimenten van Sequoyah.

30 mei

Sterfdag van de toneelschrijver-spion Christopher Marlowe, in een Londense kroeg (1593).

Sneeuw

Het is nog steeds niet duidelijk of de Inuit (vroeger Eskimo’s genoemd) werkelijk 29 woorden hebben voor verschillende soorten sneeuw. Het wordt door Geoffrey Pullum «het grootste taalkundige boeren bedrog ter wereld» genoemd. Hij zegt dat er maar twee zijn, qanik (sneeuw in de lucht of sneeuwvlok) en aput (sneeuw op de grond). En als weer eens iemand het heeft over de sneeuwwoorden rijkdom van de Eskimo’s raadt hij aan om te vragen: «Weet u er meer dan deze twee?»

31 mei

In Rusland wordt begonnen met de aanleg van de Trans-Siberische Spoorweg (1891).

Sneeuw 2

«Jazeker», antwoord je dan: «Bijvoorbeeld salogok (jong zwart ijs), uguruguzak (smeerijs), maullik (ijsschotsen), pogozak (fondantijs), mogozak (stapelijs), migalik (pannekoekijs) en nog 38 andere, van akidlok, aneg en anigo tot mauya, qenirpoq en kranérk.

Bronnen? R.K. Nelson, Eskimo Sea-Ice

Terminology en

Gerd Zipper, Grönland.» Nu professor Pullum weer.

1 juni

Geboortedag van Joseph Pujol (beter bekend als De Petomaan, 1857) en van Norma Jean Mortensen (beter bekend als Marilyn Monroe, 1926).

Baanbrekend

onderzoek

Net gepubliceerd, belangrijk onderzoek uit Oxford:

How Does Europe

Make Its Mind Up?

Connections, Cliques, and Compatibility

between Countries in the Eurovision Song Contest. Geschreven door Daniel Fenn, Omer Suleman, Janet Efstathiou, Neil F. Johnson

Uitkomst: hoewel Engeland zich op afstand van Europa voelt, laat haar stemgedrag bij het Eurovisiesongfestival zien dat Engeland in de pas loopt met andere Europese landen.

2 juni

«Hoe houd ik het vol tot het eind van het jaar? Ik heb nu niemand meer bij wie ik wat kan lenen.» Dostojevski aan zijn broer Michaïl, 1858.

Woorden ruiken

Het tijdschrift Neuron meldt dat psychologen uit Oxford hebben aangetoond dat woorden geur en smaak hebben. Als proefpersonen dezelfde geur moesten waarderen die de ene keer «cheddar» werd genoemd en de andere keer «lichaamsgeur» kwam «cheddar» duidelijk als aangenamer uit de bus. Met andere woorden: cognitieve inbreng beïnvloedt subjectieve respons. Nieuws is dat louter het lezen of noemen van een woord de geur- en smaakcentra van het brein kan activeren. Woorden hebben dus echt een magische kracht: ze roepen op wat ze zeggen.

Wonder

Week 21

Toen ik thuiskwam

Vond ik vogelpoep

Op de keukentafel.

Er was niemand thuis,

De ramen zaten dicht,

En nergens een duif.

Bij het koken sneed ik me.

Wat kan een mes je onschuldig aankijken

Als hij je net gesneden heeft!

Maar in de weerspiegeling

Van het metaal zag ik

Op de keukenplank achter me

Opnieuw die duif zitten

En hij sprak sprekende

Met z’n halfverrotte snaveltje

Waarbij zich een kobaltblauwe waas verspreidde

Uit z’n stem:

Wil je weten wie ik ben?

Kijk, van je ogen maak ik aardbeien

En die prak ik met een vork.

Zo. Nu weet je wie ik ben –

De grote wonderdoener van de wereld.