President Mugabe heeft opnieuw de verkiezingen gestolen

Dictator tot zijn honderdste

Voor de zoveelste keer is president Mugabe van Zimbabwe erin geslaagd verkiezingen te stelen. Donderdag 31 maart waren het de parlementsverkiezingen. De bevrijder van weleer is de onderdrukker van nu.

HARARE – Ooit was Zimbabwe de graanschuur van zuidelijk Afrika. Nu moet het land voedsel importeren. En toch slaagt de partij Zanu-PF van president Robert Mugabe er steeds weer in de oppositie tegen zijn bewind uit te schakelen, bijvoorbeeld door haar af te schilderen als instrument van de Britse premier Tony Blair.

Volgens verkiezingswaarnemer X – een internationaal gerespecteerde kenner van Zimbabwe die in de jaren tachtig in Harare heeft gewoond, nog steeds voor een aantal grote non-gouvernementele organisaties werkt maar nu anoniem moet blijven uit angst voor represailles – schuilt er logica in deze wetmatigheid: «Politiek geweld is de basisstrategie van Zanu-PF, al sinds de eerste verkiezingen in 1980.» De afgelopen vijf jaar is dit politieke geweld zelfs geïntensiveerd. Daarbij worden politie, leger, geheime dienst, jeugdmilities (green bombers), oorlogsveteranen (warvets) en Zanu-PF-aanhangers ingezet. Met marteling, afranseling, verkrachting en plundering tracht het bewind de achterban van de oppositionele Movement for Democratic Change (MDC) te ondermijnen en de partij zelf kapot te maken. Honderden aanhangers van de MDC zijn volgens het Zimbabwe Human Rights Forum vermoord.

Want machtsbehoud is voor Zanu-PF van levensbelang. Toen eind jaren negentig door corruptie en wanbeleid het economische verval inzette, dacht Mugabe dat hij zijn positie simpel veilig kon stellen met een referendum over een nieuwe grondwet. Hij had er echter geen rekening mee gehouden dat de meerderheid van het volk het met hem had gehad. Hij verloor het referendum. In het kielzog van dit succes ontstond in 1999 de MDC.

Mugabe antwoordde met geweld. «De landhervormingen hadden tot doel de MDC te ondermijnen en het liefst voorgoed op te ruimen», aldus waarnemer X. De gevolgen waren desastreus: honderden doden, de bijna totale destructie van de landbouw, een inflatie die tot 660 procent steeg in 2004 en die nu balanceert rond driehonderd procent, werkloosheids cijfers van zeventig tot tachtig procent en hongersnood voor bijna de helft van de bevolking.

Volgens professor Brian Raftopoulos (51), hoogleraar Development Studies in Zimbabwe, kampt Zimbabwe sindsdien meer dan ooit met een politieke crisis. Op de campus van de University of Harare zegt Raftopoulos, zittend op een bankje voor zijn instituut: «De staat en de regerende partij hebben een gigantisch legitimiteitsprobleem, zowel lokaal als internationaal. Belangrijke redenen zijn de desa s treuze landhervorming, het massale verlies van investeringen, de enorme armoede en een hoog hiv-percentage onder de beroepsbevolking. Bovendien heeft de overheid het zicht op de realiteit verloren. De boodschap die ze naar buiten brengt is bijna irrelevant. De anti-Blair-campagne van Zanu-PF is niet wat de Zimbabwanen bezighoudt. De oppositie spreekt veel meer de taal van de gewone man. Het gevolg is een toenemend besef dat ze moeten doorgaan zich te mobiliseren tegen het regime, al zullen deze verkiezingen geen veranderingen brengen in de politieke macht.»

Want de persvrijheid is beperkt. Andrew Moyse (54) werkt sinds 2000 als projectcoördinator voor het Media Monitoring Project of Zimbabwe (MMPZ), in 1999 opgericht door de filmster Edwina Spicer om te volgen hoe de media berichtten over het grondwettelijke referendum. Andrew Moyse: «In 2002, net na 9/11, was er in de Verenigde Staten grote ophef over de verspreiding van antrax. Via de Zimbabwaanse media kwam het bericht naar buiten dat de MDC antrax aan het verspreiden was en daarmee ministers bedreigde. Op tv lieten ze mensen zien in van die speciale pakken. Er is natuurlijk nooit een spoor van antrax gevonden, maar Mugabe noemde de MDC een terroristische organisatie die als zodanig benaderd diende te worden.»

Sinds het referendum is het alleen maar slechter gegaan, aldus Moyse: «Het is een privilege om journalist te zijn. Je moet geregistreerd zijn. Als je dat niet bent, mag er op je gejaagd worden en mogen ze je apparatuur afpakken. Volgens een nieuwe wet mag je ook geen kritiek meer leveren op de overheid, vooral niet op de president en het leger. Je moet nu erg op je woorden letten. Voordat je het weet beland je in de gevangenis. Niet iedere journalist heeft zin om de held uit te hangen. Ik zat zelf vanwege een demonstratie een paar dagen in het gevang. Ik kan je verzekeren: daar wil je niet graag zitten.»

In de aanloop naar de verkiezingen van vorige week leek het erop dat de staatsmedia zich neutraler opstelden. «De regering heeft geprobeerd het buitenland ervan te overtuigen dat deze verkiezingen vrij en eerlijk zijn», vertelt Moyse, van origine Engelsman: «Er is een zogenaamd onafhankelijke kiescommissie opgericht die moet nagaan of de verkiezingen wel vrij en eerlijk verlopen. Maar de voorzitter is door Mugabe persoonlijk benoemd.» Hij lacht hard. «Voorgaande verkiezingen werden altijd door maatschappelijke organisaties georganiseerd. Dit keer hebben politie en leger het gedaan, omdat de maatschappelijke organisaties zogenaamd op de hand van de MDC waren. De Zanu-PF heeft controle over de magen van de mensen en over het stemproces. Welke controle heb je dan nog meer nodig?»

Om een beeld te krijgen van de controle op politiek niveau reist verkiezingswaarnemer X naar Gwanda in Matabeleland, in het zuiden van Zimbabwe: «Daar wonen de Ndebele die twintig procent van de bevolking uitmaken. In de jaren tachtig zijn er twintigduizend mensen vermoord door regeringstroepen, de door Noord-Korea getrainde vijfde brigade. Nog altijd wordt de bevolking er zwaar geïntimideerd. Het is van oudsher een bastion van kritiek en verzet.»

In Gwanda voert Paul Themba Nyati (58), woordvoerder van de MDC en parlementariër van de Afrikaanse Unie, campagne voor een zetel in het district Gwanda-Noord. We rijden door een schitterend, bijna woestijnachtig landschap. Het is er al twee jaar gortdroog. De oogst van dit jaar is reeds mislukt.

De leuze is hier: «Stem Zanu-PF of sterf». Maar de regering heeft toch niets aan het toeval overgelaten. Paul Themba: «Ze heeft de grenzen van het district onlangs voor zeventig procent naar het noorden opgeschoven, zodat er meer Zanu-PF-stemmers in het gebied zijn gekomen. Mijn Zanu-PF-collega kan zo veel campagnes voeren als hij wil. Hij heeft geen toestemming van de politie nodig, wij wel. Door jarenlange intimidatie en geweld is de bevolking bang. Zanu-PF heeft geïnvesteerd in geweld. Nu oogsten ze. Mugabe kan nu wel opeens oproepen dat er een einde aan het geweld moet komen, de perceptie bij de mensen blijft hetzelfde. Als je op de oppositie stemt word je in elkaar geslagen en wordt je huis in de fik gezet.»

Themba legt uit hoe de uitslag in Gwanda wordt gemanipuleerd. «Mijn campagneteam van dertien mensen is opgepakt. Er zijn nu zoveel stembureaus dat wij niet genoeg middelen hebben om in ieder van die lokalen onze eigen waarnemers te plaatsen. Het leger heeft drie weken eerder al gestemd, onder begeleiding van hun commandanten natuurlijk. De chiefs zijn geïntimideerd met de opdracht hun bevolking op Zanu-PF te laten stemmen. Door de transparante stembussen, zo dreigden ze, konden ze bovendien zien welke mensen op de MDC stemden.»

Desondanks is Paul Themba vóór de verkiezingen optimistisch. «De oorlogsveteranen en landbezetters zijn bedrogen en hebben geen land gekregen. De oorlogsveteranen zijn hopeloos verdeeld en het ontbreekt de jeugdmilities aan leiderschap. Bovendien is het programma van Zanu-PF verouderd en achterhaald. Al het land is nu al herverdeeld. De bevolking heeft daar niets van gezien. De partijtop wel. Het tweede speerpunt is anti-Blair: weg met de blanke overheersing. Denk je echt dat de kiezers zich daar druk om maken? Veel blanken zijn al weg en in dit gedeelte van het land waren sowieso geen commerciële blanke boeren. Blair is nog nooit in Zimbabwe geweest. Wie is Tony Blair überhaupt? vragen de mensen zich af.»

Als de uitslagen van de verkiezingen binnendruppelen blijkt dat Themba het, met een miniem verschil van driehonderd stemmen, niet heeft gehaald. Hij klinkt aangeslagen, maar geeft de moed niet op: «De MDC zal protesteren tegen deze gestolen verkiezingen!» Ondertussen is op de televisie te zien hoe door aanhangers van de kandidaat van Zanu-PF voor Gwanda een symbolische doodskist wordt rondgedragen met Paul Themba’s naam erop.

De dag na de verkiezingen blijkt dat de opkomst bij veel stemlokalen ’s nachts plots is verdubbeld, hoewel de lokalen om zeven uur ’s avonds sloten. Twee dagen later, op 2 april, blijkt dat Mugabes Zanu-PF 76 van de 120 verkiesbare zetels heeft «gewonnen». MDC heeft er 41 gekregen en drie zetels zijn nog onbeslist. Bovendien mag de president ook nog eens dertig parlementariërs persoonlijk benoemen. Bij de oppositie lijkt dat nog niet te zijn doorgedrongen. Alleen tweehonderd vrouwen van Women in Zimbabwe Arise demonstreren op de avond van de verkiezingsdag in Harare. Er worden er 120 opgepakt en afgetuigd op het politiebureau.

Zanu-PF heeft wederom een staaltje goochelarij laten zien. Maar de Zuid-Afrikaanse en andere waarnemersmissies noemen het eerlijke verkiezingen.

De buitenlandse waarnemer X: «Zimbabwanen moeten hun borst nat maken voor op z’n minst nog drie jaar repressie en economische teloorgang. Dan zijn er presidentsverkiezingen. Maar Mugabe wist op 31 maart doodleuk te melden dat hij tot zijn honderdste president blijft. De dictator is nu 81, en erg kwiek.»

Met dank aan het XminY Solidariteitsfonds