‘Zoo time’, Howard Jacobson

Die grote zwijnenstal

Hij hangt weer eens in de lucht: de dood van de lezer. ‘Gij zult lezen’, kopte de Volkskrant begin deze maand. Ook NRC Handelsblad bracht twee alarmerende pagina’s over ons afnemend leesplezier. Alex Boogers leverde nog maar eens een manifest in, Lang leve de lezer, dat in september gaat verschijnen. The Guardian deed verslag van de lezing die Howard Jacobson gaf tijdens het Man Booker Festival. Nee, de roman is niet dood, oreerde Jacobson, het probleem was de lezer, met z’n korte aandachtspannen, met z’n internet, en met z’n Facebook-duimpjes. Enzovoort, enzovoort.

Ze hebben allemaal gelijk, daar niet van, en ik klaag graag mee, maar op sombere momenten denk ik: we kennen al die cijfers en diagnoses nu wel. De boel is op sterven na dood, en het voelt allemaal als een achterhoedegevecht, gedoemd om te verliezen.

Voor zulke momenten is er Zoo Time (Het uur van de dieren): Jacobsons roman die precies daar over gaat, over de ondergang van de lezer, de wanhoop van de literaire wereld. Maar het bevrijdende verschil is dat de schrijver hier de satiricus uithangt, en niet de moralist.

De wereld van uitgevers, schrijvers en boekhandels is hier een krankzinnige dierentuin, waar de teloorgang zó sterk is doorgeschoten dat het één grote zwartgallige lachspiegel is. Uitgevers die zelfmoord plegen, schrijvers die elkaar het leven zuur maken, literair agenten die onderduiken en alleen nog in actie komen voor beroemdheden die tussendoor een boek schrijven.

De held in die grote zwijnenstal is Guy Ableman, mislukt schrijver, die zijn writer’s block probeert te bestrijden door een affaire met z’n schoonmoeder te beginnen en daarover te schrijven, terwijl zijn vrouw – haar dochter dus – aan een roman werkt en wel een succesvol paperback writer dreigt te worden. Maar: ‘De paperback was alleen maar de tweede hap uit de appel die al rot was.’

Dit is grotesk, wild schrijven, in de carnavaleske traditie van Rabelais en hoewel de boodschap vast even ernstig is als die van Jacobson de bezorgde opiniemaker is dit in elk geval een stuk plezieriger voor de lezer, en om die uitstervende diersoort was het toch allemaal te doen?