Die vrouwen toch…

Emotionele, onredelijke wezens. Dat zijn de vrouwen in Hitchcocks films. Ook in zijn laatste, ‘Family Plot’. Al lijkt Blanche, de hoofdpersoon aanvankelijk de touwtjes stevig in handen te hebben, vriend George moet haar toch weer redden. Ten koste van een hak in zijn wang.
Family Plot draait op 21 juli (19.00 uur) en 31 juli (21.30 uur) in het Filmmuseum te Amsterdam.
HITCHCOCK WAS niet direct geïnteresseerd in humor. Als cineast richtte hij zich bij voorkeur op psychologische drama’s waarin schuld en slachtofferschap de belangrijkste rol spelen. Het leven van onschuldige personages wordt in Hitchcocks film ontregeld door toevallige omstandigheden die hen in gevaar brengen, en alleen de kijker beschikt over de cruciale informatie die een uitweg biedt.

De freudiaanse thema’s die hij veelvuldig behandelde, werden door hem bloedserieus genomen en keurig volgens het boekje uitgewerkt. Personages plaatste hij in dramatische situaties waaruit zij onmogelijk konden ontsnappen; in psychologisch opzicht waren ze altijd volledig tot elkaar veroordeeld.
Ook in Family Plot, Hitchcocks laatste en tegelijk ook geestigste film, wordt de dramatische ontwikkeling in gang gezet door het toeval, al werd het verhaal uitzonderlijk luchtig verfilmd en heeft de film zelfs iets weg van een comedy, waarin typisch vrouwelijk gedrag op de korrel wordt genomen. Bij Hitchcock wordt het gezonde verstand altijd door de man vertegenwoordigd. Vrouwen laten zich regeren door emoties en gedragen zich een tikje merkwaardig.
Ook Blanche, de vrouwelijke hoofdpersoon in Family Plot, onderneemt onberedeneerde acties en stelt zich onredelijk op. Maar voor het eerst wordt de heldin niet belichaamd door een koele blondine, maar door een mollige en heftig reagerende dertiger die precies lijkt te weten wat ze wil.
Maar wat wil Blanche? Blanche is het prototype van een bedriegster. Als medium legt ze in seances zogenaamd contacten met de doden en imponeert haar klanten met opmerkelijke privé-informatie waarover zij beschikt dankzij haar vriend George, die voor het overige het toonbeeld van de klassieke sul is. Blanche heeft een bestendige relatie met George, maar probeert hem tegelijkertijd zo goed mogelijk onder de duim te houden. Blanche is een handige manipulator die zowel haar goedgelovige klanten als haar minnaar weet te bespelen.
AAN HET BEGIN van de film stuit Blanche per ongeluk op een potentiële goudmijn. In een seance bekent een bejaarde miljonaire in het verleden haar zuster gedwongen te hebben haar onwettige kind op te geven, waarover ze zich nu schuldig voelt. Ze vraagt Blanche in ruil voor tienduizend dollar de jongen op te sporen, opdat ze hem alsnog erfgenaam kan maken van het familiekapitaal. Gewoontegetrouw stuurt Blanche haar vriend George erop uit om het zaakje op te knappen.
Vervelend genoeg heeft de toekomstige erfgenaam er geen enkel belang bij om te worden gevonden. Eddie Shoebridge heeft namelijk samen met zijn vrouw Fran een lucratieve handel opgezet in ontvoeringen, die overigens gekenmerkt worden door een opmerkelijke elegantie. Na het slachtoffer met de injectiespuit verdoofd te hebben huisvesten zij hem tijdelijk in hun comfortabele kelder, koken viersterrenmaaltijden voor hem en incasseren vervolgens het losgeld in de vorm van een enorme diamant. Daarna leveren ze hun slachtoffers in bewusteloze maar ongeschonden toestand af op een afgesproken plaats. Eddie en Fran Shoebridge zijn geslaagde misdadigers, want ze maken nooit vergissingen - de kans dat ze ooit gepakt worden is nihil. Ze plegen hun misdaden niet uit winstbejag, maar streven slechts de spanning na die hun huwelijk seksueel opwindend moet houden. Het echtpaar wordt geprikkeld door de niet-aflatende aanwezigheid van gevaar.
Hitchcock speelt in Family Plot op ingenieuze wijze met de toekomstige ontmoeting tussen twee liefdesparen die in psychologisch opzicht elkaars spiegelbeeld vormen. Beide stellen ontlenen hun inkomsten aan bedrog en onderhouden een relatie die op een machtsspel is gefundeerd. Blanche domineert George, en Eddie Shoebridge betrekt zijn volgzame vrouw in riskante ondernemingen, waarvan zij de consequenties niet helemaal lijkt te overzien.
George, de taxichauffeur, is de ware held van het verhaal, want stukje bij beetje weet hij de identiteit van Shoebridge te achterhalen, al wordt hij gedurende dit proces onophoudelijk lastiggevallen door de veeleisende Blanche. Hitchcock heeft in zijn visie op vrouwen wel iets weg van de Britse schrijver Somerset Maugham. Vrouwelijke personages worden neergezet als van nature onredelijk, drammerig, impulsief en volstrekt egoïstisch. In de verhalen van Somerset Maugham maken mannen geen schijn van kans tegen een vrouw die ergens haar zinnen op heeft gezet, verstandige mannen laten zich dan ook niet met hen in. Hitchcock daarentegen is iets milder en laat het karakter van George zich ontwikkelen. Langzamerhand krijgt de sullige taxichauffeur zelfvertrouwen - hij merkt dat hij resultaat boekt in een complexe zaak - en hij verandert in een gelijkwaardige partner voor Blanche, die haar gedrag niet bijstelt maar toch iets van respect begint te krijgen voor haar intelligente vriend.
DE MEEST HILARISCHE maar ook verreweg meest venijnige scène in Family Plot is die waarin George een auto tot stilstand moet zien te brengen waarvan de remkabels zijn doorgesneden. Eddie Shoebridge heeft inmiddels gemerkt dat zijn identiteit ontmaskerd dreigt te worden en stuurt een handlanger op hen af die een auto-ongeluk probeert te ensceneren. George en Blanche rijden op een moeilijke bergweg, langs de afgrond, en de auto begint plotseling steeds harder te rijden. De remmen werken niet meer en George probeert uit alle macht de auto in bedwang te houden. Maar wat doet Blanche in deze precaire situatie? Nadat ze eerst minutenlang op George gescholden heeft en hem alvast de schuld geeft van hun naderende einde, klemt ze zich wanhopig aan hem vast, rukt als een bezetene aan het stuur en wringt zich in allerlei bochten, waarbij ze haar armen en vervolgens haar benen voor de ogen van George houdt. Hij probeert tegelijkertijd een haarspeldbocht te nemen, Blanche van zich af te houden en het stuur naar zich toe te trekken. Blanche kronkelt intussen over de voorbank, ze trapt om zich heen, waardoor het George onmogelijk wordt de auto nog langer te besturen. Hij rijdt een zijweggetje op, waarbij ze heen en weer geslingerd worden en de auto uiteindelijk zachtjes botsend tot stilstand komt. De auto rolt op de zijkant. Zonder aarzelen klimt Blanche uit het zijraampje, waarbij ze de wang van George gebruikt om zich met haar hooggehakte schoenen tegen af te zetten. Uiteindelijk weten ze zich allebei te bevrijden en Blanche laat zich door George van de helling af dragen.
Ik geloof niet dat Hitchcock een hoge dunk had van de stressbestendigheid van vrouwen. Ik geloof niet dat hij überhaupt een hoge dunk van vrouwen had. Als ze niet het koele mysterie vertegenwoordigden van actrices als Grace Kelly en Tippie Hedren, maar zoals Blanche een gewone vrouw moesten zijn en geen seksgodin, dan werden het karikaturen. In Family Plot is het George die de oplossingen bedenkt en de verstandige beslissingen neemt, terwijl Blanche uitsluitend in de weg loopt en zeurt over trivialiteiten. Ze bedoelt het goed, ze kan er ook allemaal niks aan doen, zo lijkt Hitchcock te benadrukken, maar Blanche is nu eenmaal van nature een warhoofd dat zich alleen laat leiden door haar instincten.
Toch blijft Family Plot een geestige film, al is het maar door het einde. George heeft de zaak opgelost en zijn vriendin gered. Tevreden kijkt hij om zich heen. Maar de laatste slag is voor Blanche. Ze weet door knap toneelspel George alsnog te overtuigen van haar mediamieke gaven. Als hij nog van de verbazing zit te bekomen draait Blanche haar hoofd om en blikt recht in de camera. Dan, geheel onverwacht, knipoogt ze naar de kijker.