Disney-opera

De ene stumper (oorlogsinvalide) probeert de andere stumper (lam en stom) een poot uit te draaien, maar beiden worden slachtoffer van het nazi-regime dat alles wat afwijkt van de norm elimineert. Dat is kort samengevat de strekking van Een ziel van hout, een (televisie)opera van Robert Heppener (73) die vorige week in het Holland Festival in première ging.

Deze tamelijk zware thematiek heeft Heppener van een opvallend lichtvoetige muziek voorzien. De lyrische vocale partijen krijgen zo veel ruimte dat de tekst tot de op de lettergreep verstaanbaar is. De zangers worden begeleid door een uiterst transparant en helder ensemble (het Nieuw Ensemble onder leiding van Ed Spanjaard) en vaak zingen ze zelfs a cappella. De muziek van Heppener is melodieus, vlot en kleurrijk. Ronduit mooi.
Deze onnadrukkelijke muziek gaat vergezeld van een hybride toneelbeeld, een gezamenlijk produkt van Monique Wagemakers (toneel) en Jellie Dekker (televisie). De zangers op het toneel krijgen een contrapunt in de zangers die - off-stage gefilmd - live op een scherm worden geprojecteerd. Het projectiescherm vertegenwoordigt namelijk de dierenwereld waar een deel van de handeling zich afspeelt, terwijl het podium de mensenwereld verbeeldt. Zodra de zangers zich in het bos begeven worden ze met behulp van zogenaamde chroma key-technieken gefilmd en in beelden van bossen gemonteerd. Deze filmbeelden zelf zijn soms ook weer bewerkt.
Dat geheel is geplaatst in een kubistisch ogend decor en levert een grappige vermenging van realiteit en kunstmatigheid op, Vooral omdat de bosscènes steeds meer in Disney-stijl worden aangekleed. Want was is het geval? De lamme en stomme jood Toni wordt door hinkepoot Wohlbrecht in het bos achtergelaten om te sterven. Daar komt hij echter juist tot leven en begint hij een heuse romance met een knappe hinde.
De hoofdrol is toebedeeld aan Romain Bischoff in de rol van Wohlbrecht. Deze uitstekend acterende bariton draagt het stuk met gemak. Nu eens zien we hem op video met een kar door het bos ploeteren, dan weer bevindt hij zich op het toneel in het krankzinnigengesticht. En zo lopen alle personages heen en weer tussen de operarealiteit en de televisierealiteit - twee werelden die Heppener overigens muzikaal moeiteloos met elkaar verbindt.
Dat deze originele aanpak desondanks toch geen succes is, ligt aan de verregaande fragmentatie die het gevolg is van het voortdurend schakelen van de ene wereld naar de andere. Zoals je bij het zappen op televisie nooit door één programma echt gegrepen en meegesleept kunt worden, zo blijf je ook hier een toeschouwer die slechts registreert. En op dat punt wreekt zich dat Heppener in zijn partituur ook geen lange lijnen uitzet die de opera een andere dimensie zouden kunnen geven. Het resultaat is een ietwat langdradige en afstandelijke voorstelling. Jammer, want het kan toch niet de bedoeling zijn dat je warm noch koud wordt bij de aanblik van Toni aan het sterfbed van zijn geliefde hinde?
Een ziel van hout is het bewijs dat een vruchtbare toepassing van de zogenaamde nieuwe media nog in de kinderschoenen staat. In dat licht is elk experiment welkom. En is mislukken ook geoorloofd.

  • ‘Vrouwen in de avantgarde’ luidt het thema van het Festival Nieuwe Muziek in Middelburg. Van klavierleeuw Tomoko Mukaiyama tot clavecimbelwonder Elisabeth Chojnacka. De aftrap wordt verzorgd door Huba de Graaff met een installatie van 256 piezo-elementjes. 18 juni t/m 11 juli, info 0118 623650.
  • Unlimited Territories is de titel van een tweedaags festival in ’t Paard in Den Haag dat laat zien hoe musici uit de elektronische (dans)muziek op zoek zijn naar nieuwe wegen, zoals verbindingen met beeld of akoestische instrumenten. Boldly going where no one has gone before, op 18 en 19 juni.