Boekreizen

Dit ene moment in juni

Wat gebeurt er als een boek of schrijver je zo nieuwsgierig maakt naar een bepaald oord dat je er daadwerkelijk naartoe afreist?

Toen ik nog op dagelijkse basis aan een proefschrift werkte en me net te makkelijk met de mentale getijdenwisselingen van Clarissa Dalloway kon identificeren, ging ik eens voor een congres naar Londen. De herinnering aan die lezing is vervaagd tot het troosteloze gevoel van vijf man in een te groot zaaltje, maar ik zie nog heel scherp de vitrine in The National Portrait Gallery voor me waarin, bijna beledigend alledaags, de wandelstok lag waarmee Virginia Woolf de River Ouse in liep.

Het symbool van haar zelfverkozen dood botste met het glorieuze gevoel dat je in een grote stad kan overvallen, juist door Woolf in Mrs Dalloway zo onweerstaanbaar in woorden gevat. Al lezend over de bedrijvigheid van de winkeliers, de schoonheid van de straten en parken, het rumoer van de ‘automobielen, dubbeldeksbussen, bestelwagens’ – in 1925 nieuw in het straatbeeld – slaat de fascinatie van Clarissa voor het grootstedelijke bestaan op je over. Ze heeft het hartstochtelijk lief, ‘het leven, Londen, dit ene moment in juni’.

Toch doet Mrs Dalloway bij herlezing ook verlangen naar het strand. In een van de mooiste scènes zit Clarissa de scheur in haar favoriete groene japon te naaien, en zoals dat gaat bij Woolf dwaalt Clarissa’s aandacht af door de plooien van de rok: ‘Zo verzamelen golven zich op een zomerdag, slaan ze om en rollen ze uit, verzamelen zich en rollen uit, en de hele wereld lijkt “dat is alles” te zeggen, steeds nadrukkelijker, totdat zelfs het hart in het lichaam dat in de zon op het strand ligt óók zegt: dat is alles. Vrees niet meer, zegt het hart, en het vertrouwt zijn last toe aan een zee, die om alle gezamenlijke zorgen zucht, opnieuw begint, zich verzamelt en uitrolt.’ De passage blijkt inmiddels een populaire inspirational quote, mensen tatoeëren ‘fear no more, says the heart’ op hun pols, en daar kun je iets van vinden, maar ik snap het wel. Bij gebrek aan zee zijn er altijd nog de gedachtestromen van Woolf.