‘Dit is een Zuid-Afrikaanse beroving’

Johannesburg - De Cape Town Book Fair wil graag het Zuid-Afrikaanse antwoord op de Frankfurter Buchmesse zijn. Dat lukt steeds minder. Johannesburg heeft geen last van dergelijke zelfoverschatting. Waar in Kaapstad een stalletje alleen betaalbaar is voor de grote jongens uit de boekenindustrie kon je tijdens de Jozi Book Fair in Museum Africa vorige week al voor 150 euro drie dagen lang je waar slijten. Veel leuker, want zo kon het gebeuren dat je naast het in schrijfcursussen gespecialiseerde All About Writing bijvoorbeeld het Zabalaza Anarchist Communist Front aantrof, dat voor vijftig cent A South African Anarchist Pamphlet in de aanbieding had.
Op diezelfde verdieping stond ook Julia Meshele, een zakenvrouw die in 1993 onder meer werd beschuldigd van drugshandel en autokapingen. Hoe kon ze als townshipbewoner anders aan zo veel geld komen? Zeven jaar zat ze in de gevangenis, zonder enige vorm van proces. Uiteindelijk werd ze in 2000 vrijgelaten. Haar huwelijk was kapot, maar ze hield er wel een boek aan over: Justice Delayed is Justice Denied dat ze vanuit haar eenvrouwsstalletje verkocht.
Het geheel werd georganiseerd door Khanya College, een linkse ngo met de slogan ‘Fighting Apartheid and Neo-Liberalism’. In de duistere binnenstad van Johannesburg organiseerde Khanya College op zaterdagavond een soort feestje, met koude hapjes, wijn en jazz. Sprekers waren onder anderen Inger-Mari Aikio-Arianaick, een Sami-dichteres uit Finland en Lindsey Collen, een Zuid-Afrikaanse schrijfster die sinds haar 23ste in Mauritius woont.
De Finse begon haar betoog met een gloedvolle ode aan Zuid-Afrika. Ze beklaagde zich erover dat het land altijd wordt geassocieerd met 'misdaad en aids’ en zei dat ze de afgelopen dagen alleen maar fantastische mensen had meegemaakt. Wij hieven fier het glas in die kale working man’s hall op de vijfde verdieping van een gebouw aan Pritchard Street.
Collen kwam aan ons tafeltje zitten. Ze vertelde hoe ze die middag met Aikio-Arianaick een stukje was gaan lopen. Al na een paar honderd meter werden ze omsingeld door drie mannen, die hun toesisten dat dit 'een Zuid-Afrikaanse beroving’ was. Geld en de mobieltjes wilden ze. Collen, een kordate zestiger, was niet onder de indruk en vroeg wat er zou gebeuren als de vrouwen niet ingingen op dat bevel. 'Shoot you’, zei een belager en wees veelbetekenend op zijn rechterhand diep in zijn broekzak.
Collen zuchtte. Oké, ze was bereid haar mobieltje af te staan en kon de mannen vijftig rand (vijf euro) geven. Maar haar Finse metgezellin, zei ze, moesten ze met rust laten. De mannen stemden in en de vrouwen liepen terug naar de Jozi Book Fair. Geen slechte beroving, maar om diezelfde avond al meteen in de eerste zin van je toespraak de Zuid-Afrikaanse criminaliteit naar het rijk der fabelen te verwijzen…?