‘dit is het verhaal van de eeuw’

Vorige week werd bekend dat er geen enkele aanwijzing was gevonden dat Michael Jackson zich aan pedofilie had schuldig gemaakt. Ditmaal zwegen de roddelmedia.

RUANDA, BOSNIE, HAITI: voor de meeste Amerikaanse mediaconsumenten namen zonder betekenis. Zij leven in een wereld waarin het ‘nieuws’ gaat over penissnijdster Lorena Bobbitt en het proces van O. J. Simpson. Je kunt je schouders ophalen over de sensatiepers, maar ze haalt oplagen en kijkcijfers die de andere media jaloers maken. Precies daarom is de invloed van de sensatiepers op de rest van de media aan het groeien. Dat is beangstigend. Want in de wereld van de tabloid-bladen en tv-shows heeft de vraag of dat wat als nieuws wordt verkocht ook waarheid bevat, geen belang. Het doet er evenmin toe of het 'nieuws’ verkregen wordt door omkoping, diefstal van documenten of het afluisteren van de betrokkenen. Zolang het maar verkoopt.
Het verhaal dat in het voorbije jaar het best verkocht, was dat van Michael Jackson. Vorige week werd eindelijk beslist de zanger niet te vervolgen. De tabloids besteedden daar nauwelijks aandacht aan: ze hadden inmiddels O. J. Simpson onder handen. Maar het is een goede aanleiding om de methoden van de sensatiemedia eens door te lichten.
Augustus vorig jaar werd Don Ray, een freelance tv-reporter in Los Angeles, gebeld door een tipgever die hem zei dat de politie een huiszoeking had gedaan in Michael Jacksons Neverland-ranch omdat de zanger was beschuldigd van seksueel misbruik van een kind. Hoewel hij wist dat de informatie op illegale wijze was verkregen, verkocht Ray het verhaal door aan KNBC, een lokaal tv-station. 'Het was de grootste scoop uit mijn carriere’, zei Ray achteraf. 'Maar nu ben ik er beschaamd over. Zonder mij hadden de mediahaaien ook wel bloed geroken, maar ik heb het circus in gang gezet.’
Ray’s primeur zette de wereld van de sensatiemedia in rep en roer. KNBC had het nieuws nog maar net de ether ingestuurd of honderden riooljournalisten streken in Los Angeles neer. 'Ik kan me geen belangrijker nieuwsverhaal voorstellen’, zei Caroline Graham van de Britse Sun. 'Dit is het verhaal van dit decennium en een van de belangrijkste van deze eeuw.’
De Britten waren het sterkst vertegenwoordigd. Zij hebben tenslotte de roddeljournalistiek uitgevonden. Het soort journalistiek waarvoor nieuws bestaat uit onthullingen over het priveleven van bekende figuren. Nieuws waarin het volstrekt onbelangrijk is of een feit waar is, zolang er maar iemand is die het al dan niet tegen betaling wil beweren. 'De kleinste flard van een feit is genoeg om er een verhaal uit te breien’, zegt Leslie Jones, een freelance reporter voor de tabloids. 'Het belangrijkste is om altijd een bron te hebben aan wie de bewering kan worden toegeschreven, zodat de tabloid zelf niet verantwoordelijk is voor het waarheidsgehalte.’
De Britten hebben niet alleen hun eigen roddelkranten en -weekbladen, ze staan ook aan het roer van verscheidene Amerikaanse tabloids en tv-programma’s. Die tv-shows zijn een relatief recent verschijnsel. Ze hebben dezelfde sensatiebeluste inhoud en schaamteloze aanpak als de gedrukte rioolpers en ze worden geproduceerd door onafhankelijke firma’s, niet verbonden met de nieuwsdiensten van de grote televisienetten. De belangrijkste, Hard Copy, A Current Affair en Inside Edition, halen hogere kijkcijfers dan de nieuwsprogramma’s van de grote netten, zoals de tabloids hogere oplagen halen dan gewone kranten.
VIERENTWINTIG UUR nadat de huiszoeking was uitgelekt, was de Jackson-story oud nieuws. Voor de roddelbladen was de vraag nu wie er het eerst in zou slagen om de privacy van de knaap die Jacksons bed zou hebben gedeeld, te schenden. De National Enquirer, het grootste tabloid-weekblad in Amerika, won deze race. De Enquirer had twintig reporters die fulltime aan de Jackson-story werkten, plus prive-detectives en een netwerk van spionnen. Van een tipgever bij de politie van Los Angeles had het de naam van de straat gekregen waar de jongen woonde. Enquirer- reporters belden aan bij elk huis van die straat tot ze het kind hadden gevonden. Hij bleek 13 jaar te zijn en Jordie Chandler te heten.
De volgend dagen werden Jordie en zijn familie meedogenloos achtervolgd door fotografen. Intussen was Jordie ondervraagd door sociale werkers van de jeugdrechtbank. Hun rapport werd uiteraard niet publiek gemaakt. Het duurde echter niet lang eer de roddelbladen erin slaagden het document te laten stelen uit het politiedossier. De tv-show Hard Copy had de primeur. Reporter Dianne Dimond citeerde gul beschrijvingen van seksuele activiteiten in Jacksons slaapkamer. 'Natuurlijk was ik opgetogen’, zei Dimond later. 'Ik had het bewijs dat een superster ofwel vals beschuldigd werd, ofwel schuldig was aan een gruwelijke misdaad. Ik won in beide gevallen.’
Dimond won met slechts een neuslengte voorsprong op het peloton van Splash News, een persagentschap in Hollywood voor de roddelbladen, dat ook een kopie van het rapport had bemachtigd en het tegen betaling van 750 dollar de wereld rondfaxte. Iedereen kocht het, ook de 'serieuze’ media. In alle nieuwsshows van de grote tv-netten werd het rapport overvloedig geciteerd. Het werd overal druk besproken, van Bangkok waar Jackson optrad, tot de school van Jordie waar het schoolhoofd de kinderen moest smeken om de jongen met rust te laten.
JORDIE EN ZIJN familie weigerden de pers te woord te staan, dus zochten de tabloids naar andere middelen om de honger naar nieuws over Jacksons slaapkamer te bevredigen. Zo ontstond de tweede golf in de Jackson-story: ex-personeelsleden die voor grof geld uit de school klapten.
De Quindoys, een Filippijns echtpaar dat jarenlang voor Jackson had gewerkt, waren de eersten. Jaren geleden al hadden ze van de Sun vijfentwintigduizend dollar gekregen om over Michael te vertellen. En ook in tabloid- tv-talkshows hadden ze tegen betaling verteld hoe heerlijk het was om voor Jackson te werken en hoe vriendelijk Michael was met kinderen. Toen Hard Copy aanklopte, vroegen ze negenhonderdduizend dollar. Ze verlaagden hun prijs uiteindelijk tot een half miljoen. Voor hun versie in de geschreven pers onderhandelden ze met News of the World, een Brits weekblad verbonden met de Sun. De Quindoys vroegen een kwart miljoen dollar. News of the World-redacteur Stuart White vroeg wat ze daarvoor te bieden hadden. 'Mensen als de Quindoys voeren een delicate striptease uit’, zegt White. 'Ze moeten genoeg vertellen om de kopers warm te maken en genoeg achterhouden tot ze het geld in handen hebben. Voor de koper is het ook een delicate zaak: hij moet de verkopers overtuigen dat zijn tabloid de maximumprijs wil betalen en hen in een gunstig daglicht zal plaatsen, zodat ze niet naar de concurrentie lopen.’
Maar de Quindoys lieten in hun striptease te veel zien: White vond dat hij genoeg had en publiceerde hun verhaal zonder hen te betalen. De advocaten van de News Corporation zeiden dat dit in orde was. Drie jaar geleden hadden de Quindoys voor hun interview met de Sun namelijk een contract getekend waarin ze beloofden een 'volledig en openhartig’ beeld te geven van het leven in Neverland. Aangezien volgens hun nieuwe verhaal het kindermisbruik toen al volop bezig was, hadden ze contractbreuk gepleegd. Tenzij hun eerste versie correct was en hun tweede gelogen. Maar als hun nieuwe verhaal gelogen was, konden ze er geen geld voor eisen. 'Normaal doen we zoiets niet, maar de Quindoys waren duidelijk niet te vertrouwen’, zei White. Wat hem niet belette om hun verhaal over drie pagina’s uit te smeren.
HET KOPEN VAN 'onthullingen’ is niets ongewoons voor bladen als News of the World. 'In ons vak is iemand die geen grote sommen geld betaalt anachronistisch’, zegt White. 'De journalistiek kan op ons niveau niet bedreven worden zonder cheques uit te schrijven.’
'Natuurlijk doen wij aan chequeboekjournalistiek’, geeft Mike Walker, de hoofdredacteur van de National Enquirer, toe. 'Maar al onze concurrenten doen dat ook. Wij hebben een uitgebreid netwerk van informanten in Hollywood. We hebben dienstmeisjes, chauffeurs, boekhouders, politieagenten, noem maar op, die ons de intiemste details uit het priveleven van de sterren verkopen.’
De Enquirer weigerde echter de onthulling te kopen die het meest sensatie zou hebben verwekt. De politie had foto’s genomen van Jacksons geslachtsorgaan om na te gaan of Jordie’s beschrijving ervan klopte. Iemand had de foto’s uit het politiedossier gestolen en bood ze de Enquirer aan voor drie miljoen dollar. De Enquirer paste, minder uit respect voor Jacksons privacy dan omdat foto’s van penissen taboe zijn in de supermarkten waar het blad vooral wordt verkocht.
Geen enkele van de tabloids bekreunt er zich over dat deze chequeboekjournalistiek een uitnodiging is om te liegen - hoe sensationeler de onthullingen immers zijn, hoe meer geld de informant kan vragen. Dat hadden de Le Marques snel begrepen. Dit Franse echtpaar had twee jaar in Jacksons keuken gewerkt. Toen het schandaal uitbarstte vroegen ze aan hun vriend Paul Barresi, tipgever van de National Enquirer, om hun verhaal te helpen verkopen. Nadat ze met Splash News een prijs van honderdduizend dollar waren overeengekomen, verhoogden ze hun prijs. 'In de loop van de onderhandelingen veranderde hun verhaal naarmate ze hun prijs verhoogden’, zei Barresi. 'Toen hun prijs op honderdduizend dollar stond, beschreven ze een incident waarin Michaels hand op de dij van een jongen lag. Toen ze een half miljoen vroegen, was zijn hand al in de broek van de jongen. Ze logen er op los.’ Barresi verkocht het verhaal aan de Globe en aan Splash News, hoewel hij wist dat de Le Marques leugenaars waren. 'Of Jackson schuldig is of niet, interesseerde me niet. Net zoals voor de Le Marques was mijn enige interesse het geld’, zo zei hij.
Na de Quindoys en de Le Marques volgde nog een lange reeks andere ex-werknemers van Jackson die met hun verhaal niet naar de politie gingen maar naar de tabloids. Hard Copy bijvoorbeeld betaalde honderdduizend dollar voor een interview met ex-lijfwachten die beweerden dat ze knaapjes voor Jackson in Neverland hadden binnengesmokkeld. Een ex-dienstmeisje dat beweerde dat ze Jackson jongens had zien misbruiken, was een koopje: Hard Copy kreeg haar voor vijfentwintigduizend dollar.
De aantijgingen werden steeds fantastischer. Als de ex-werknemers de waarheid spraken, dan zou Jackson in twee jaar tijd minstens zeventig knapen hebben misbruikt. De getuigen spraken elkaar en zichzelf echter voortdurend tegen.
Om de interviews met Jacksons ex-werknemers nog lekkerder te maken, werden ze in de tv-tabloids doorspekt met zogenaamde 'dramatisaties’, waarin acteurs net niet lieten zien wat Jackson zou hebben gedaan. Deze methode, die de tabloid-shows hebben ingevoerd, is intussen routine geworden in nieuwsshows op de Amerikaanse tv. 'Zeven jaar geleden haalden de zogenaamde betere tv-journalisten hun neus op voor ons’, zegt Steve Dunleavy van A Current Affair. 'Ze keken op ons neer vanwege het soort onderwerpen dat wij behandelen en vanwege de dramatisaties. Maar nu halen ze hun neus niet meer op. Welke onderwerpen zie je in de zogenaamde betere nieuwsshows zoals ABC’s 20/20 en Prime Time? Interviews met Lorena Bobbitt, met de broers Menendez die hun ouders vermoordden, met Charles Manson… Dezelfde dingen die wij doen. En welke techniek gebruiken ze om dingen in beeld te brengen waarover ze geen materiaal hebben? Dramatisaties!’
HET VERSCHIL tussen de tabloid-tv-shows en de 'betere’ programma’s wordt inderdaad steeds vager. Een drempel willen de nieuwsdiensten van de tv-netten voorlopig niet overschrijden: die van de chequeboekjournalistiek. Betalen voor interviews is voorlopig nog taboe bij CBS, ABC, NBC en CNN. Een optreden in een show van de grote netten kan echter op een andere manier ook veel geld opbrengen. Vraag het maar aan Jack Gordon.
Gordon, een voormalig pooier, was erin geslaagd het minst getalenteerde en meest manipuleerbare lid van de Jackson-familie te huwen: Michaels zus LaToya. In de afgelopen jaren had Gordon al op allerlei manieren de familienaam van zijn vrouw verzilverd, onder meer door haar te laten poseren voor Playboy. Toen het schandaal rond Michael begon, probeerde Gordon interviews met LaToya te verkopen voor tweehonderdvijftigduizend dollar per stuk. Maar hij had weinig succes. Daarop liet hij LaToya een aerobics-video maken. Daarna liet hij LaToya gratis interviewen in CNN’s Larry King en andere shows. De enige voorwaarde was dat LaToya de gelegenheid kreeg om reclame te maken voor haar video.
De Jackson-familie reageerde woedend op de verklaringen van LaToya, die alle aantijgingen tegen haar broer bevestigde. Jacksons ouders zeiden dat hun dochter loog en wilden zich laten interviewen om de waarheid naar buiten te brengen. Voor honderdduizend dollar per interview, wel te verstaan. 'Elk lid van de Jackson-familie die we benaderden voor een interview wilde eerst geld’, zegt Diane Dimond van Hard Copy.
IEDEREEN IN deze affaire lijkt bezeten door geldzucht. Jacksons (inmiddels ontslagen) prive-detective Pellicano probeerde zijn verhaal te verpatsen. De Quindoys herinnerden zich intussen genoeg om uitgeverijen uit te nodigen om een bod te doen op een boekproject. En de vader van Jordie, die beweerde dat hij een aanbod om het stilzwijgen van zijn zoon af te kopen had afgewezen omdat hij de waarheid aan het licht wilde brengen, sloot in januari een akkoord met Jacksons advocaat: in ruil voor een niet nader genoemd bedrag werd de klacht ingetrokken. (Jordie’s ex-stiefvader diende op zijn beurt een klacht in in de hoop enkele miljoenen binnen te krijgen.)
Ondanks deze deal werd het politieonderzoek voortgezet. Twaalf detectives werkten aan de zaak. 'We zijn ervan overtuigd dat Jackson schuldig is, want hij beantwoordt aan het klassieke profiel van de pedofiel’, zei een van hen tegen Michael Freeman, de advocaat van Jordie’s moeder June. Jackson was namelijk ongetrouwd, had nooit een vaste relatie, leefde teruggetrokken en hield van kinderen. Genoeg om hem te veroordelen.
De deal met Chandler deed de verdachtmakingen niet verdwijnen. Jackson begreep dat de tabloid-gieren hem nooit met rust zouden laten, tenzij hij hen een alternatief brok sensatie voerde dat zijn imago grondig veranderde. Dat deed hij afgelopen zomer met zijn 'sprookjeshuwelijk’ met de dochter van Elvis. Het werkte. De tabloids waren in de wolken met de 'nieuwe Jackson’ en de seksuele aantijgingen verdwenen. En vorige week moest ook de politie toegeven dat ze, na meer dan tweehonderd pseudo-getuigen en dertig kinderen te hebben ondervraagd, geen enkel geloofwaardig bewijs had tegen Jackson.
Dezelfde week verscheen een goed gedocumenteerde reportage in het blad GQ waarin Evan Chandler en zijn advocaat Rothman ervan beschuldigd worden het hele verhaal te hebben bekokstoofd. Jordie weigerde Jackson te beschuldigen, tot hij door zijn vader werd ingespoten met sodium amytal, een drug die een hypnotische trance opwekt en die volgens psychiaters kan worden gebruikt om valse herinneringen in te planten. (Chandler beweert dat de drug werd toegediend tijdens een tandheelkundige ingreep.) Het blad citeert advocaat Freeman: 'Ze zagen een kans en programmeerden het. Het ging allemaal om geld.’
De roddelmedia hebben aan deze nieuwe onthullingen geen aandacht besteed. Ze hadden hun aandacht geheel naar O. J. Simpson verlegd. Tot niemands verbazing trok de rechter in diens zaak vorige week van leer tegen de media die 'leugens en valse geruchten verspreiden’. 'Ik ben zo overstelpt door de onverantwoordelijkheid van de media dat ik meer dan verontwaardigd ben’, zei hij.