De beste boeken van 2018

Dit kleine bestaan

Toen John Banville de Booker Prize won, met The Sea, zei hij smug: ‘Fijn dat de prijs eindelijk weer eens naar een echt kunstwerk gaat.’ Iets soortgelijks zal Rob van Essen ongetwijfeld niet zeggen mocht hij volgend jaar de Libris winnen, hij lijkt me het compromisloze van Banville te missen – maar de lezers van De goede zoon zullen het allicht namens hem denken. De goede zoon heeft namelijk een literaire allure die je niet vaak tegenkomt, het is een ideeënboek vol poëzie, vol verstilde beelden en absurde grappen, vol filosofische bespiegelingen over vergeten, opofferen en, al klinkt dat zo pompeus, over wat het betekent om te leven in de wetenschap dat dat leven ook weer ophoudt.

De kern van het boek is simpel genoeg: een zoon verliest zijn moeder, ze is stokoud geworden. Hoewel ze nooit heel hecht waren, heeft hij haar decennialang elke week opgezocht in haar verpleegtehuis. Al die tijd heeft hij gedacht: was dit echt haar leven? Dit kleine bestaan? Speelde ze het niet, had ze niet een woeste binnenwereld waar ik geen weet van had?

Veel schrijvers verliezen hun moeder, veel schrijvers schrijven daar boeken over – maar niemand doet dat zo rigoureus als Van Essen, die zijn moederverhaal verpakt in een vertelling in een nabije toekomst, waarin de invoering van het basisinkomen en de robotisering van zo’n beetje alles de mens volkomen lethargisch hebben gemaakt. Alles volkomen fantasievol en toch volkomen geloofwaardig.

Dat Julian Barnes dit jaar niet de Booker Prize won was omdat hij Julian Barnes is en we inmiddels wel wat van hem gewend zijn. Maar Het enige verhaal was kalm, elegant en volkomen meeslepend in zijn portret van de gedoemde liefde tussen een jonge jongen en een oudere vrouw in het Engeland van de jaren zeventig. In de VS won Sigrid Nunez met The Friend de National Book Award en dat was volkomen terecht. In Nunez’ verhaal over een vrouw die in de rouw over het verlies van haar beste vriend zijn enorme hond in huis neemt, worden zware thema’s als rouw, seksuele ongelijkheid, vriendschap en ouder worden essayistisch, lichtvoetig, bijna terloops aangestipt. De vertaling verschijnt dit voorjaar.