Dit zijn noumythen

H.C. ten Berge, Voorbeeldige vertellingen (en hun versluierde betekenis). € 24,90

Behalve dichter, prozaschrijver, essayist en tijdschriftpionier is H.C. ten Berge een behendige passeur – veerman, gids en smokkelaar – van heel wat internationale dichters en zelfs van hele literaturen: uniek is hoe hij verhalen van uitheemse oorsprong, vaak afkomstig uit orale culturen, de grens over loodst. Het lijkt smokkelen omdat juist dit werk zo weinig gezien is, misschien omdat hij voor letterlievenden te grondig en zelfs te theoretisch was, en voor academici te veel een liefhebber. Ook in die zin een grensganger.
Dit boek met mythen uit het hoge Noorden, veel meer dan zomaar een bloemlezing, is een mooie gelegenheid tot inhalen. Ik wijs er ook op omdat het een omissie is dat zo’n boek in deze krant niet besproken wordt. Voorbeeldige vertellingen is een selectie van 45 mythische vertellingen uit arctische en subarctische gebieden, die hemelsbreed een brede strook van Siberië, Canada, Groenland en Noordwest-Amerika omvatten.
Thematisch reiken de verhalen van oorsprongsmythen, wonderlijke reizen tot sjamanisme, kannibalisme, wraak, wonderreizen. Wonderlijke verhalen, grofkorrelig, scabreus, geestig, in hun ogenschijnlijke eenvoud vaak zeer rijk en geschakeerd. Voorspelbaar zijn ze, omdat de vertellingen op een vast stramien geborduurd zijn, tegelijk zijn ze onberekenbaar door de verrassende manier waarop patronen gehanteerd en gevarieerd worden.
Ten Berge geeft alle eer aan de pionier op dit gebied, Franz Boas, die zulke verhalen al in de negentiende eeuw optekende en vertaalde. Boas zocht in al die verhalen nog een universele mythische interpretatie van de wereld, later wilde Claude Lévi-Strauss eerder weten hoe de mythen tot stand kwamen en uit welke elementen ze waren samengesteld. Onbedoeld is Ten Berge’s boek een hommage aan de grote etnoloog, die onlangs op honderdjarige leeftijd gestorven is en van wie na de vertaling in 1968 van Het wilde denken nooit meer één regel vertaald is.
Voorbeeldige vertellingen is meer dan een bundel wonderlijke verhalen doordat Ten Berge met beknopte commentaren en toelichtingen de verschillende verhalen en thema’s in een context plaatst. Nuttig is ook zijn afstraffing van degenen die het woord ‘mythe’ te pas en te onpas gebruiken; in het voorbijgaan schilt de mytholoog nog wat andere appeltjes met ingebeelde mythomanen.

H.C. ten Berge, Voorbeeldige vertellingen en hun versluierde betekenis. Atlas, 383 blz., € 24,90