Doktertje spelen

DE WEG NAAR Gezondheid - wie wil die nu niet leren kennen? Dat kan op een gelijknamige studieweek, georganiseerd door Adelbert Nelissen, die volgens de folder bekend is ‘om zijn heldere diagnoses en praktische adviezen’. Maar tegenwoordig is hij bekender als de in opspraak geraakte directeur van het Kushi Instituut, in 1987 door hem opgericht en vernoemd naar Michio Kushi, de Amerikaanse ‘paus’ van de macrobiotiek.

Roel van Duijn probeert Nelissen, Neerlands ‘bisschop’ van de macrobiotische heilsleer, voor het gerecht te krijgen wegens 'misleiding, verkeerde adviezen, voorgewende medische deskundigheid en het in de weg staan van goede medische hulp’. Zoals onder anderen bij José, Van Duijns ex-vrouw, die volgens hem door toedoen van Nelissen aan kanker overleed.
Ik arriveer op zaterdagmiddag met zeventien andere cursisten in een conferentieoord in de bossen van Bakkeveen (Friesland). ’s Avonds, aan de macrobiotische dis, gaat het gesprek direct over 'de aanklacht’. Een magere vrouw van in de vijftig meent dat het hier 'zo'n typische machtsstrijd tussen de reguliere en alternatieve geneeskunde’ betreft. 'En dan krijgt de macrobiotiek weer de zwarte Piet toegespeeld’, zegt ze. 'Terwijl Roel van Duijn die vrouw van hem gewoon heeft laten zitten. Dan ben je toch geen vent!’ Terwijl ze haar misosoep oplepelt, geeft mijn medecursiste een bloemlezing van al haar kwalen uit het verleden. 'Migraine, psoriasis, leverproblemen - mijn hele stofwisseling was in de soep gedraaid.’ In het ziekenhuis kon men echter niks vinden. 'Ik kon thuis gaan zitten wachten tot het vroeg of laat mis zou gaan.’
Ze wendde zich tot Nelissen. 'Hij gaf me een heel strikt dieet en zei: als je precies doet wat ik zeg, kun je helemaal beter worden.’ Dat heeft ze gedaan, en nu, drie maanden later, vertelt ze stralend hoe goed ze zich voelt. Al haar kennissen vinden haar verbazend opgeknapt. 'Dankzij Adelbert Nelissen, zeg ik dan. Want nu kent iedereen die naam, haha!’
'Nou’, zegt haar buurvrouw aan tafel, 'Adelbert moet wel een beetje uitkijken, hoor. Hij gaat soms zó tekeer tegen de reguliere geneeskunde. Er zijn mensen die zo radicaal macrobiotisch zijn dat ze alles geloven, en dan niet meer naar een dokter gaan.’
Gerard uit Deventer, al jaren macrobioot, brengt daar tegenin dat hij een aidspatiënt kent die mooi wel langs macrobiotische weg is genezen. Gerard: 'Als ik kanker had, zou ik nooit naar een ziekenhuis gaan. Met macrobiotiek kun je kanker genezen.’ Hij kijkt nu wat onzeker. 'Of in ieder geval voorkomen’, zegt hij dan. 'Je hebt toch iets verkeerds gedaan met je voeding ofzo als je kanker krijgt.’
SANDRA DIEDEREN uit Monnickendam: 'Mijn moeder, Berna Diederen, is overleden in 1985. Al jaren daarvoor was ze geheel in de ban van de macrobiotiek. En van Adelbert Nelissen. Het was Adelbert voor en Adelbert na. Altijd volgde zij cursussen, lezingen en kooklessen bij hem. Ze was geschiedenislerares en echt niet dom, maar dit was een geloof voor haar. Door Adelbert en consorten wordt gepredikt: als je macrobiotisch eet, krijg je geen kanker. En mijn moeder was doodsbang voor ziektes en ziekenhuizen. Hij spreekt mensen zoals zij aan op hun grootste angst, en weet ze vervolgens helemaal mee te krijgen.
Het cynische is dat mijn moeder na zeven jaar macrobiotisch eten kanker kreeg. Iedereen zei haar: dit bewijst toch dat die macrobiotiek niets uithaalt! Maar zij bleef trouw. Ze weigerde medische behandeling. Adelbert zei dat ze nóg consequenter moest gaan eten en zich strenger aan de voorschriften moest houden. Wat later raadde hij haar aan de grote Kushi zelf te gaan opzoeken. Ziek als ze was, is ze toen naar Boston gevlogen, wat voor haar een soort Mekka was. Die Kushi heeft ze maar een paar keer gezien en toen hield hij een standaardverhaal. Drie weken nadat ze terug was in Nederland is ze overleden. Nelissen liet in die tijd niets meer van zich horen.
Het is natuurlijk haar eigen keuze geweest, maar ze is ook geïndoctrineerd. Als die Nelissen mensen eenmaal óm heeft, doen ze alles wat hij zegt. Daar heeft hij toch ook een verantwoordelijkheid in? Het is prima dat hij verkondigt dat je gezond moet eten, maar ga bange mensen niet als een soort Grote Leider van alles wijsmaken en valse hoop geven. Als je heel ziek bent, ben je radeloos. Alles wat minder erg is dan die nare chemokuren wil je dan graag proberen. Maar uiteindelijk red je het daar niet mee. Dat is het vuile. Daarom moet dit gestopt worden.’
HET IS BEDTIJD. Wie wil, kan voor het slapen gaan nog een 'medicinale drank’ bestellen. Mijn Duitse kamergenote heeft een theedoek om haar hoofd geknoopt met daarin een onwelriekende prop groenekoolbladeren. 'Dat helpt goed tegen kiespijn’, zegt ze terwijl ze voorzichtig op haar goede wang gaat liggen.
De volgende ochtend om half acht beginnen we met Do-In. Een uur lang oefeningen, zelfmassage en zelfbeklopping. We moeten op de knieën zitten en de anus flink samentrekken, anders is die veel te open en onbeschermd. Verder worden de energiestromen op gang gebracht door te kloppen op de meridianen. Vergeet ook niet de oorlelletjes te masseren, want die zijn verbonden met de nieren.
Bij het ontbijt wordt dezelfde soep als de avond tevoren geserveerd. Ook is er nog naar keuze zuurdesembrood zonder beleg, slabladeren en granenpap. Zonder suiker, uiteraard.
George, grijs en goeiig, smult van de pap. Hij volgt de gevorderdencursus The Art Of Life. Speciaal voor vrouwen is er ook een Vrouw en Gezondheidsweek, vol wetenswaardigheden over 'het voorkomen en genezen van borst-, eierstok- en baarmoeder(hals)kanker’. George begint over de zaak-Nelissen. 'De mensen die hem nu aanklagen, hebben de dood van hun familielid gewoon niet kunnen verwerken. Paul Witteman die er laatst een uitzending aan wijdde, heeft zelf twee broers die aan kanker zijn overleden’, weet George. 'Hij voelt zich nu natuurlijk rot omdat dat misschien voorkomen had kunnen worden.’
George hoorde van Adelbert dat die na alle beschuldigingen zijn leermeester Kushi heeft opgebeld voor advies. Kushi zou hebben gezegd: 'Gefeliciteerd. Nu heb je de publiciteit die je nodig hebt. Maar neem wel een goede advocaat.’ Verstandig, vindt George. 'Rechters kunnen tot rare beslissingen komen. In het ziekenhuis sterven de mensen bij bosjes, maar daar hoor je nooit iemand over.’ In ziekenhuizen wordt dan ook het 'allerongezondste eten’ geserveerd, zo verkondigt Adelbert Nelissen graag, nog ongezonder dan in McDonald’s!
Mijn kamergenote schuift aan. Haar kiespijn is bijna over. Ze is speciaal uit Duitsland gekomen voor De Weg Naar Gezondheid, samen met haar moeder. 'Zij is nog niet macrobiotisch maar ik denk dat het haar goed zal doen. Ze is hartpatiënt.’
WIM VAN DE BAAN uit Emmeloord: 'Ons dochtertje werd in 1985 geboren met een hartkwaal. Ze moest geopereerd worden. Dat was ingrijpend, maar ze had een goede prognose. Adelbert raadde dit af. Hem leek het beter als we haar een dieet van karpersoep zouden geven. Ik vroeg hem: Maar als dat nu niet werkt? Hij zei toen: Misschien gaat ze dood, maar dan was het toch geen goed kind. We hebben het contact verbroken en onze dochter laten opereren.
Mijn vrouw en ik waren vrij streng macrobiotisch sinds zij zich veel beter was gaan voelen dankzij een macrobiotisch dieet. Mensen die wat kwakkelen, macrobioot worden en daar baat bij hebben, worden al gauw fanatiek. Maar ook verkrampt en gedogmatiseerd.
Nu zou ik willen dat wij eerder wijs waren geworden. Op een gegeven moment gingen we niet meer eerst naar de dokter, maar direct naar Adelbert als er iets was. Hij laat je dan een formulier tekenen waarop staat dat hij slechts voedingsadviezen geeft. Maar vervolgens zegt hij voortdurend dat dokters je ziek maken. Hij strooit ook graag met cijfers over medicijnvergiftiging.
Tussen alle onzin die hij vertelt, zegt hij nog net zoveel interessants dat je ook de onzin aanneemt. Hij heeft ons wel wat nuttige dingen geleerd over voeding; ik ben niet alleen maar negatief. Maar ik vind wel dat hij zieke mensen te lang bij zich houdt en niet op tijd doorstuurt naar een arts. Hij heeft een enorm charisma, vooral voor wat labiele mensen. “Jij hebt een probleem en ik los dat voor jou op” - dat straalt hij uit.’
GEORGE HEEFT onlangs een oogoperatie gehad omdat, zoals hij zegt, zijn 'haarvaatjes waren gaan lubberen’. 'Dat is een kwestie van kwaliteit van bloed’, weet George inmiddels. Sinds hij macrobiotisch eet, gaat het beter met zijn bloed en bloedvaatjes. Vroeger at hij heel verkeerde dingen, zoals brood met kaas - dat verhardt de pancreas - en bananen. 'Bananen zijn veel te yin; die komen niet uit onze eigen omgeving.’
Alles in de wereld kan volgens de macrobiotische leer worden ingedeeld in de categorie yin of yang. Het gaat er telkens om daartussen een evenwicht te vinden, vooral in de voeding. Wanneer je bijvoorbeeld in een yinland woont, is het verstandig wat meer yang te eten. Is het evenwicht verstoord, dan ontstaan er nare ziektes of afwijkingen. Maar ook dán kan de macrobiotiek uitkomst bieden, getuige het boek The Macrobiotic Approach to Cancer: Towards Preventing and Controlling Cancer with Diet and Lfestyle. De auteur is Michio Kushi zelve. Hij schreef ook het standaardwerk Aids: Makrobiotisch vorbeugen und behandeln. Allemaal verkrijgbaar in de kiosk van het conferentieoord.
In Cancer Free kunnen we de getuigenissen lezen van dertig mensen die op natuurlijke wijze over hun kanker 'getriomfeerd’ hebben. Ernaast ligt het boek Dokters: larie, leugens en legenden! Geschreven door ene dr. Mendelsohn, die tijdens zijn studie geneeskunde al 'ernstig begon te twijfelen aan de geneesheren-almacht’ en nu weet: 'Uw ergste vijand is uw huisdokter!’
AART LEEMHUIS, huisarts te Castricum, heeft al in 1992 een klacht ingediend bij Justitie nadat 'door toedoen van Nelissen een ernstig ziek kind dagenlang de medische zorg is onthouden die het nodig had’. Hij vertelt nog eens gruwend het verhaal over het vierjarig meisje in zijn praktijk dat aan acute leukemie leed en ternauwernood uit de handen van Nelissen gered kon worden voor een behandeling in het AMC. Een paar dagen geleden werd Leemhuis benaderd door een echtpaar uit Noord-Holland dat ook hun verhaal wil doen bij Justitie, en - anoniem - aan De Groene (naam en adres bij de redactie bekend.) Hij: 'In januari 1997 ben ik op aanraden van vrienden met Nelissen gaan praten. Ik stond toen al op de wachtlijst voor een bypass-operatie, die in februari uitgevoerd zou worden in het VU-ziekenhuis. Ik betaalde zo'n 250 gulden voor het consult bij Nelissen. Hij onderzocht de kleur van de huid van mijn voeten, wat ik al een beetje bijzonder vond. Hij constateerde dat ik wallen onder mijn ogen had - dat duidde op vochtophoping dus had ik het aan mijn nieren. Hij schreef thee voor. Toen vertelde ik over de bypass-operatie. Volgens Nelissen kon ik beter gedurende twee jaar een macrobiotisch dieet volgen. Hij durfde, zei hij, voor 20.000 gulden te wedden dat mijn hartkwaal daarmee genezen zou zijn! Ik was helemaal onthutst. Ik was natuurlijk bang voor die operatie en dan zegt zo'n type dat die helemaal niet nodig is. Ik heb er twee nachten van wakker gelegen; toen kwam ik weer bij mijn positieven. Ik heb hem laten barsten en ben met goed gevolg geopereerd.’ Zij: 'Ik menstrueerde sinds mijn veertigste niet meer, en ik vreesde daarom voor osteoporose. Toen ik Nelissen bezocht voor informatie over goede voeding was ik 47. Ik moest een hele vragenlijst invullen maar daar voelde ik niets voor. Dat beviel hem niet; ik speelde verstoppertje, zei hij. Hij zat op de tafel, hoog boven mij want ik moest op een matje liggen. Hij heeft me verteld dat ik snel zijn dieet moest gaan volgen, dat overigens bijna hetzelfde was als mijn man had meegekregen, want hij kon zien dat ik anders vóór mijn 52ste baarmoederhalskanker zou krijgen. Ik ging daar weg en dacht: die man is gek. Maar toch merk ik dat ik sindsdien erg bang ben om kanker te krijgen.’
NA HET ONTBIJT zal Adelbert Nelissen een lezing houden getiteld The Seven Conditions of Health. Maar eerst word ik bij hem geroepen. Nelissen en twee mensen van zijn staf kijken me vorsend aan. Wat ik hier eigenlijk doe. Waarom ik niet de hele cursusweek meedraai à raison van 950 gulden. En waarom ik zoveel vragen stel. Ik kijk Nelissen in zijn staalblauwe ogen en zeg dat ik kennis wil maken met de macrobiotiek. Waarop hij een tirade begint tegen journalisten, waarvan ik er misschien wel één ben, die 'alles doen om hem zwart te maken’. 'Ik werk gewoon te goeder trouw, maar het enige wat de pers wil, is mij betrappen op een uitspraak dat ik mijn cliënten bij de dokter weghoud!’ Of ik me even kan legitimeren. Dat weiger ik. En daarmee is het einde verhaal.
Later faxt hij bij wijze van weerwoord nog de getuigenissen van twee reumapatiënten die op wonderbaarlijke wijze genezen zijn dankzij de macrobiotiek. Nelissen gaat deze en nog vele andere verhalen bundelen in een 'witboek’, als tegenwicht tegen Roel van Duijns zwartboek. Ondertussen blijven de klachten tegen de 50-jarige Adelbert - die volgens zijn curriculum vitae geen erkende medische opleiding heeft maar wel op school al een 'jeugdige interesse in geneeskunst’ had - zich opstapelen.
EEN MOEDER UIT uit Amsterdam, die anoniem wenst te blijven: 'Nelissen zat achter zo'n echt artsenbureautje met een witte jas aan. Hij gedroeg zich ook net zo arrogant als veel artsen. Het was 1991; mijn zoontje was acht. Hij had een lage bloeddruk en een laag hemoglobinegehalte: waarde tussen 5 en 6. “Aan het eind van de rit heeft hij een hb van 7 of 8”, claimde Nelissen. Daarvoor moesten we ophouden met alle medicijnen en overstappen op voedsel dat “door dit land is voortgebracht”. Boekweit enzo, aan te schaffen in Nelissens eigen, peperdure winkel. Door goede voeding zou men vanzelf goed bloed krijgen. Mijn zoontje at minder dan ooit omdat hij het zo vies vond, al dat zeewier. En doordat we ophielden met de antibiotica werd hij doodziek. Volgens Nelissen hoorde dat bij het ontgiftingsproces. Toen mijn zoontje veertig graden koorts had, stuurde Nelissen iemand langs met grascompressen. Maar wij hebben de huisarts gebeld, en die heeft ons kind direct laten opnemen. Hij heeft drie weken in het AMC gelegen. Het was kantje boord.’
VLAK VOOR HET ter perse gaan van deze Groene rolt er nog een fax binnen. Afzender: Wally Tax, voormalig hippiezanger. Hij heeft net een klacht ingediend tegen Nelissen. 'Door hem is mijn vrouw Laurie Langenbach, die leed aan baarmoederhalskanker, in de armen van de macrobiotiek en de dood gedreven.’ Officier van Justitie C. Hermans, belast met het gerechtelijk onderzoek, krijgt nog zijn handen vol aan Adelbert.