Buitenland

Domme shit

Morgen komt ons dubbelnummer over Amerika uit. De complexe relatie tussen de VS en Europa wordt erin onder het licht gehouden, en we werpen een blik in de toekomst en het verleden van de grootmacht - die zich nog altijd de machtigste ter wereld noemen mag. Lees hier alvast de column van Rutger van der Hoeven, die voor het nummer naar de VS afreisde. Hij probeert te doorgronden: wat is de Obama-doctrine?

Wat is de Obama-doctrine, de erfenis die de Amerikaanse president nalaat in januari? Dat hangt ervan af wie je het vraagt. Obama gaf er eerder dit jaar een lang interview over in maandblad The Atlantic, maar na vele duizenden woorden kon je het antwoord nog steeds niet met een heldere zin neerzetten. Hoe hij het achter gesloten deuren samenvatte is natuurlijk bekend: ‘Don’t do stupid shit’ – eigenlijk meer een samenvatting van het beleid van zijn voorganger Bush jr. dan dat van hemzelf.

Voor Micah Zenko, een analist van de Amerikaanse Raad voor Buitenlands Beleid, kwam Obama’s doctrine neer op: inzetten van huurlingen en drones voor het vuile werk, zodat er minder gezeur van komt. Een conservatieve radiocommentator vatte het samen als: ‘De VS zullen passief blijven toekijken bij genocide.’ De Wikipedia-pagina over dit onderwerp houdt het bij: ‘Er is nog steeds geen overeenstemming over de vraag of er een echte Obama-doctrine bestaat, of dat het te vroeg is om die te definiëren.’ Uit het artikel in The Atlantic wordt de werkelijke reden duidelijk waarom Obama’s doctrine niet echt te definiëren valt: hij heeft er geen, omdat hij zich enthousiast in de traditie plaatste van een recente voorganger: George Bush sr. Die was ook terughoudend en probeerde, trouw aan de adviezen van zijn voorzichtige, ‘realistische’ adviseur Brent Scowcroft, geen ‘domme shit’ te doen. Obama kan hiermee rekenen op de goedkeuring van veel experts op buitenlandgebied, zoals een paar die in De Groene Amsterdammer werden geïnterviewd in de Nieuwe Chaos-serie. Maar in de politiek en samenleving van de VS valt het minder goed. Obama’s buitenlandbeleid krijgt daar slechte cijfers. Wie goed kijkt, ziet dat Obama vooral ‘faalt’ omdat hij wordt beoordeeld langs de meetlat van een recentere traditie in de Amerikaanse buitenlandse politiek: die van George W. – ‘Stupid Shit’ – Bush.

In hun verkiezingscampagne reageren Donald Trump en Hillary Clinton beiden op het heersende beeld onder Amerikanen dat de VS aan macht hebben ingeboet omdat Obama alles in de wereld maar op z’n beloop liet. Hij keek toe terwijl Poetin pakte waar hij zin had: de Krim, Oost-Oekraïne, Syrië. In Syrië mochten ook Iran, Hezbollah, IS en wie er maar zin in had burgers doden en land innemen, terwijl Obama op zijn handen zat. Hij gaf Iran ook nog toestemming om uranium te maken en liet IS ongehinderd groeien, terreur zaaien en mensen werven door zelfs de bommenwerpers thuis te laten. Die mochten wel een halve dag bombarderen in Libië, maar daarna liet Obama de boel de boel, zelfs toen de Amerikaanse ambassadeur er werd vermoord. En China doet wat het wil, net als iedereen. De bad guys in de wereld halen hun schouders op over de VS. De VS verdienen geen respect meer.

Er is een hele schare van experts die dit dagelijks in Amerikaanse massamedia vertellen. Meestal betreft het voormalige stafleden, onderministers, adviseurs, enzovoort uit de regering van Bush jr. De toon is schriller of gematigder al naar gelang het medium, maar de boodschap is altijd dezelfde. ‘In de wereld worden vraagtekens bij onze rol gezet. We zijn missing in action geweest. We zijn futloos geworden. Onze geloofwaardigheid en internationale rol zijn verminderd’, ratelde bijvoorbeeld Paula Dobriansky, onderminster van Buitenlandse Zaken onder Bush jr., routineus in maandblad Harper’s, een paar weken terug.

Op talk radio of Fox News is de woordkeus heel wat minder beleefd. En dit betreft echt niet alleen wat geschreeuw in de marge om air time te vullen. Dit is ook de algemene visie op Obama in het door Republikeinen gedomineerde Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Ook nogal wat Democraten laten zich zo uit – minder radicaal, maar in dezelfde richting.

George Bush jr. wordt algemeen, terecht, beschouwd als een president die is mislukt door zijn roekeloze buitenlandse beleid. Evengoed is acht jaar na zijn aftocht duidelijk dat hij een traditie in de Amerikaanse politiek heeft gevestigd die nog springlevend is. De mensen uit zijn regering, de ideeën, de aandriften: ze zijn terug van even weggeweest. De ‘domme shit’-traditie is alive and kicking en eist dat de VS weer flink gaan doen. De volgende president kan daar niet omheen.