Don met de banjo

Vroeger klooide je altijd met je platenspeler. Links of rechts onderaan zat een knopje - ‘speed’ - waarmee je, inderdaad, de snelheid kon instellen van de draaitafel. De modernere pick-ups lieten je alleen kiezen uit 33 en 45, de meer antieke modellen gingen verder: 16, 33, 45 en 78 stond er dan. Toeren.

Er was natuurlijk niks aan om platen op de goede snelheid te draaien. Het werd pas leuk als je het expres verkeerd deed. Elpees gingen op singlesnelheid: de zanger werd Donald Duck en de band ging in overdrive. Singletjes op 33 toeren: zelfs Jimmy Sommerville kreeg een bariton. Het allerleukste was het met de wijsvinger bijsturen van de draaitafel en een snelheid vinden ergens tussen de voorgeprogrammeerde toerentallen in.
De jongens van Speed 78 hebben dat vroeger ook gedaan, dat kan niet anders. Op het Excelsior-label - hoop van Neerlands toekomst met bands als Caesar en Darryll-Ann - verscheen hun eerste album, Skiffle. Speed 78 is opgebouwd rond Don van Dongen, die niet alleen de akoestische gitaar hanteert maar ook diverse banjo-achtige. En hij zingt.
De zestien nummers op Skiffle variëren van pure folk tot prettig deinende rock. Het mooie instrumentale ‘Turnaround’ lijkt opgenomen in een toevallig Iers plattelandscafé: virtuze snarenplukker Van Dongen weet met zijn band de sfeer van mistige meren en regenachtige middagen op te roepen. 'High Folks’ is gebaseerd op een melodie uit de veertiende eeuw, Nel mio dolce sospir, die in een 1998-uitvoering verrassend klinkt.
Die gasten van Speed 78 die vroeger ook met hun fikken aan de pick-up zaten, brengen je in sommige nummers in de war: de stem van Van Dongen klinkt normaal - vaak als Bob Dylan, soms iets gepolijster - maar de band staat in overdrive. Dan hoor je plotseling de gitarist van The Feelies, met zijn schitterende, doorgedraaide gitaarriffjes, meespelen. Zoals in het eerste nummer, 'Make believe stories’.
Enkele covers. Bijvoorbeeld van 'Stay on the Right Side Sister’ - 'Bing Crosby recorded this song with the Dorsey Brothers Orch. in 1933’. En 'I’ll See You in My Dreams’ - 'Our favorite Cliff Edwards song’.
Bijzonder zijn de meer folkachtige nummers, met als hoogtepunt 'Maureen’, een verstild liedje over de liefde en wat daar allemaal voor ellende bij hoort.
De andere bandleden staan in dienst van Don van Dongens snarentalent. Maarten Heijblok, Cor van Ingen, Jeroen Kleijn en Anne Soldaat zijn een soort Aron Winter: niet alleen zijn ze zelf goed, een van hun grootste kwaliteiten is dat ze anderen nog beter uit de verf laten komen. Of het nu de akoestische twaalfsnarige is of de vier- en vijfsnarige banjo, Van Dongen tovert keer op keer liedjes uit de cd die bij elke volgende keer luisteren sterker worden.
Kan er iets slechts van Excelsior komen? vragen wij ons af. Hoogstens een enkel slecht nummertje - niet alles op Skiffle is even sterk. Verder: lof, lof, lof.