De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Dood Pasolini blijft een mysterie

Rome – Grootse dingen had hij in het vooruitzicht gesteld, de Amerikaanse regisseur Abel Ferrara, voor zijn film Pasolini.

Hij zou eindelijk onthullen wie de ware daders waren van die slachtpartij op het strand van Ostia in de nacht van 1 op 2 november 1975, waarbij Italië’s revolutionaire dichter, schrijver en filmmaker Pier Paolo Pasolini om het leven kwam. Een vraag waar Italië veertig jaar na dato nog steeds mee worstelt, en waarnaar in 2010 zelfs opnieuw een juridisch onderzoek is geopend. Tegelijkertijd zou Ferrara in zijn film laten zien welke immense geest, bijna een profeet, verloren is gegaan. Want Pasolini is Ferrara’s lichtende ster aan de horizon, hij is er als New Yorkse avantgardefilmer mee opgegroeid, Pasolini’s bloed stroomt door zijn aderen.

Sinds vorige week draait Ferrara’s met veel geheimzinnigheid en bombarie omgeven Pasolini in de Italiaanse bioscopen. De ontvangst op het festival van Venetië begin september was zuinigjes. Ja, de grote acteur Willem Dafoe zet een goed lijkende, getormenteerde Pasolini neer. Maar een acteur kan ook niet meer doen dan het script uitvoeren, en dat is flinterdun. De zoveelste reconstructie van de inmiddels bijna legendarische ‘laatste 24 uur uit het leven van Pasolini’ is niet veel meer dan een cosmetische operatie, waarbij vooral alles heel goed lijkt. Zo zag Pasolini’s huis eruit, zo zijn zilverkleurige Alfa Romeo, zo de laatste trattoria, en dat had hij die laatste nacht aan. Inderdaad, het klopt. Wat niet klopt, is de reconstructie van de moordpartij op het strand van Ostia, waar inmiddels al veel meer over bekend is dan Ferrara blijkbaar tot zich heeft genomen. Pasolini werd niet vermoord door een stelletje toevallige ‘potenhaters’, zoals in Ferrara’s film het geval is. Er was een vooropgezette valstrik uitgezet, filmrollen van zijn laatste – gruwelijke – film Salò waren gestolen, en die zou hij terugkrijgen op die plek uit handen van een stelletje onderwereldfiguren waar Pasolini een afspraak mee had. Dacht hij. Het verschil is essentieel omdat dit het hele verschil maakt tussen de van hogerhand geplande moord op een hinderlijke intellectueel, of een toevallige dood van een onvoorzichtige homoseksueel van 53 die jongetjes oppikte op stations. Die laatste versie is voor de Italiaanse justitie inmiddels achterhaald, maar voor Ferrara blijkbaar niet.

En over de immense geest die verloren is gegaan – wat velen met Ferrara eens zijn – komt ook weinig aan het licht. Zijn Pasolini is vooral steeds op weg. Naar de dood, ja, maar dat is gemakkelijk met de kennis van nu.