Doof in het duister

Dorien Pessers heeft reeds eerder (De weg van het hart, 1994) gewezen op het feit dat de mannen langzamerhand een ernstig probleem beginnen te worden. In de eerste plaats de mannen aan de top. Zij representeren ‘het slechtste wat hun soort heeft voortgebracht’. Op één moment van de dag tonen zij iets van een teken van menselijkheid: na middernacht, als zij, van kop tot kont vol alcohol, tegenover de soortgenoten opsnijen over hun maîtresses en hun frequent bordeelbezoek. Voor de rest zijn zij volkomen gedepersonaliseerd, ‘doof in het duister’, zoals Virginia Woolf het noemde. Onder het vliesdunne laagje van schijnbeschaving zijn zij nog steeds de primitieve krijgers van vroeger.

Zegt Dorien Pessers, dit keer in de Volkskrant. Kijk naar de pagina economie van de dagbladen. Daar wordt de onversneden taal van het oorlogsbedrijf gehanteerd: Amerikaanse brouwers ‘belegeren ’ het fort Heineken. Jan Timmer leidt namens Philips de 'operatie Centurion ’. Nee, constateert Dorien Pessers, de handel is niet meer, zoals wij lang veronderstelden, 'een beschavingsfactor en een garantie voor beschaafde omgang tussen de volkeren ’. Want beschaafde mensen hanteren geen terminologie die eerder aan het slagveld dan de beursvloer doet denken.
De jubileumaflevering van het zakenblad Quote, waarin een aantal managers wordt geïnterviewd, geeft haar gelijk. De ondernemer Erik-Jan Nederkoorn, bijvoorbeeld, vindt de expansieve strategie van zijn bedrijf 'net landjepik’ Maar hoe zit het dan met Sylvia Tóth, de directie-voorzitter van Content Beheer, die onmiskenbaar een meisje is? Zij wil, zegt ze, alles winnen. 'Zelfs met een spelletje backgammon ligt het mes op tafel. ’ Is zo'n ondernemende krijgsvrouwe in de ogen van Dorien Pessers zoveel sympathieker dan een ondernemende krijgsheer? Zij heeft het vraagstuk, in het eerder genoemde artikel over de 'topmannen’, op feministisch-dialectische wijze opgelost. Zeker, deze vrouwen doen niets aan cultuurverandering, zij legitimeren zelfs de bestaande cultuur aan de top, maar tegelijkertijd dragen zij het een en ander bij aan het doorbreken van 'de daar heersende masculienezelfgenoegzaamheid’ Wat mij, gegeven de dramatische implicaties van de battle of sexes, een èrg bescheiden verworvenheid lijkt, vergelijkbaar met Freuds constatering dat de vrouw het spinnen en weven heeft uitgevonden.
In werkelijkheid wordt niet alleen de zakenwereld, maar de gehele maatschappij gedomineerd door de oorlogsretoriek. In de reclamewereld bijvoorbeeld, waarin de vrouw overigens wel degelijk een belangrijke rol speelt, is de target het veroveren van de wereldwijde waspoedermarkt. Op het rostrum van het Concertgebouw maakt de dirigent zich als 'een veldheer’ op om onze trommelvliezen te bestormen. Terwijl op de voetbalvelden… Met onverbloemde verrukking zijn wij, mannen en vrouwen, elke zondagmiddag en elke woensdagavond getuige van de operatie Moord & Doodslag. Zelfs de vredelievende W. L. Brugsma, zo blijkt uit een recent Elsevier-interview, is tijdens Ajax-Bayern München 'anderhalfuur baviaan ’, zulks bij gratie van het strategisch concept van 'een groot legeraanvoerder’ als Louis van Gaal.
Het is allemaal onmiskenbaar gesublimeerde oorlogsvoering. Maar zolang deze oorlogen op directie-etages, in concertzalen en in stadions worden uitgevochten blijft de wereld redelijk bewoonbaar, voor mannen en zèlfs voor vrouwen.