Door corona ligt de Donbass niet meer in Oekraïne

Kiev – ‘Nu bellen pensionerki (gepensioneerden) die geen smartphone hebben of er niet mee om kunnen gaan. En dan raken ze volledig in paniek omdat ze denken dat ze een boete krijgen.’ Tanja biedt als psychologe een luisterend oor bij een hulplijn voor ontheemden. In 2014 vluchtte ze zelf uit de bezette stad Loehansk en nu werkt ze bij een hulporganisatie die ontheemden uit oorlogsgebied in Oost-Oekraïne bijstaat.

Inmiddels is haar takenpakket flink uitgebreid. Belarussen bellen om hun hart te luchten over de situatie in hún land en oudjes uit Oost-Oekraïne die niet smartphonevaardig zijn, weten het nummer van de hulplijn inmiddels wel in te toetsen. Hun grootste ergernis: de overheidsapp Dij Vdoma, vrij vertaald ‘Blijf thuis’.

Bij aankomst uit een ‘rood gebied’, met relatief meer actuele besmettingen dan in Oekraïne of waarvan statistieken ontbreken, moet men deze app installeren. Overdag kan de app op ieder moment de opdracht geven een selfie te sturen. Met toegang tot de locatievoorzieningen checkt de app of iemand zich op het opgegeven quarantaineadres bevindt. Wordt aan de oproepen geen gehoor gegeven, dan kan de politie langskomen om te controleren of iemand inderdaad niet thuis is gebleven.

Maar in talloze één-sterrenreviews van Dij Vdoma wordt geklaagd dat de app keer op keer selfies afkeurt of dat hij geen contact kan maken met internet of locatievoorzieningen.

Voor ouderen die de bezette delen van het Donbass-gebied uit reizen om hun pensioentjes op te halen, voor medische hulp of om familie te zien, is dit natuurlijk extra lastig. Kiev beschouwt het bezette gebied nog altijd als deel van Oekraïne, maar in coronatijden wordt het wel behandeld als rood gebied. Bij het ontbreken van een smartphone wordt doorgang door de Oekraïense controleposten geweigerd.

Dit is goud in handen van de Russische propaganda. ‘Lieveheer, eindelijk hebben ze ons erkend’, luidde het commentaar in het programma 60 minuten na de coronamaatregelen die de bezette Donbass in maart buiten Oekraïne legden. Ook de koude ontvangst die Oekraïners uit bezet gebied nu in het Westen krijgen, zet kwaad bloed.

Het maatschappelijk middenveld dat sinds het begin van de oorlog is ontstaan probeert het leed te verzachten. Tanja wijst bijvoorbeeld op een alternatief voor de veertiendaagse quarantaineplicht en het geworstel met een disfunctionele app: het afleggen van een negatieve coronatest. Maar de ouderen kunnen de kosten (zestig euro) meestal niet opbrengen.