1 maart 1920 - 2 januari 2011

Door de Graaf

De vader van de Britse Dorothy verslikte zich bijna in zijn koffie toen hij hoorde dat ze verliefd was op een bloody Dutchman. Na de oorlog betekende Door veel voor de vrouwenemancipatie in Nederland.

STRIJDLUSTIG, WARM, wijs, rebels, warrig, grappig en vooral spiritueel zijn loftuitingen van vrienden voor de begin dit jaar overleden Door de Graaf. De Brits-Nederlandse dame heeft veel betekend voor de vrouwenemancipatie in Nederland, de Gestalttherapie en de Rudolf Steiner-beweging. Deze carrière volgde op een avontuurlijke oorlogstijd waarin ze trouwde met Engelandvaarder Peter Tazelaar en daarna hertrouwde met kapitein Kas de Graaf, die er later van beschuldigd zou worden ‘King Kong’ te hebben geïntroduceerd bij prins Bernhard.

Door de Graaf werd in 1920 als Dorothy 'Dodie’ Sherston geboren in het Lake District-dorpje Milnthorpe. Ze kwam uit een conservatieve, koloniale familie. Haar grootvader stierf tijdens een van de eerste veldslagen in de Boerenoorlog, waarna haar ouders met hun oudste kinderen hun intrek mochten nemen in Hampton Court Palace. Enkele jaren later begon een trektocht langs verschillende landgoederen die haar vader beheerde. In een ervan, Dallam Tower, werd ze geboren. Twee dagen later bezweek haar moeder aan griep.

In haar jeugd genoot ze, zo schreef The Daily Telegraph onlangs in een uitgebreid in memoriam, van de vakanties bij haar tante, een suffragette, die streed voor het vrouwenkiesrecht. Via haar vader, inmiddels kolonel bij de Home Guards, kreeg de knappe Dodie begin jaren veertig een baan op het ministerie van Economische Oorlogvoering. Het was haar taak om te zoeken naar verborgen wapens of verdachte voorwerpen in scheepsladingen. Ze vond niets. Met genoemde tante bezocht ze in 1943 The Silver Fleet, een oorlogsfilm over een Nederlandse scheepswerfeigenaar die eerst met de nazi’s collaboreerde maar deze uit gemakzucht begane fout later trachtte goed te maken. De titel refereert uiteraard aan de Spaanse Zilvervloot. Dit wekte haar interesse in het Nederlandse verzet.

Bij een aansluitend diner in Chinatown deelde ze een tafel met een Nederlandse piloot die haar meenam naar de Oranjehaven, het clubhuis van de Engelandvaarders. Ze werd verliefd op de brandweerman en rokkenjager Peter Tazelaar, met wie ze ging samenwonen in het souterrain van de Oranjehaven. Terloops vroeg Hazelaar Doortje - zoals ze voor de Nederlanders heette - ten huwelijk. Doortje accepteerde het aanzoek, maar was bevreesd voor de reactie van haar pa. Terecht. 'Hij was inderdaad not amused toen ze het hem vertelde - hij verslikte zich bijna in zijn koffie -; een huwelijk met zo'n bloody Dutchman, niet eens een hoge officier, ze kon toch wel wat beters krijgen. Doortje was echter een vrije geest en deed wat ze in haar hoofd had, net als Peter, dat was het waarschijnlijk wat hen in elkaar aantrok’, schreef Victor Laurentius in zijn Tazelaar-biografie. De reden dat hij haar zo snel ten huwelijk vroeg was een gevaarlijke missie in opdracht van koningin Wilhelmina. Daarbij spoelde hij gekleed in smoking aan voor de kust van Scheveningen. Deze episode zou later de openingsscène vormen in de James Bond-klassieker Goldfinger en de basis voor Soldaat van Oranje.

Bij terugkomst in Londen vertelde Doortje een geschokte Tazelaar dat ze in zijn afwezigheid verliefd was geworden op Kas de Graaf, nota bene de man die de missie had helpen voorbereiden. De Graaf was lid van de verzetsgroep CS-6 en stafofficier van prins Bernhard. Hij had met hulp van de Nederlandse dubbelspion Christiaan Lindemans, alias King Kong, vanuit Spanje naar Groot-Brittannië weten te vluchten. De Graaf was ervan overtuigd dat de militaire inlichtingendienst van de Britten in Nederland door de Duitsers was geïnfiltreerd, het zogeheten Englandspiel. Hij werd naar Nederland gestuurd om het Bureau Bijzondere Opdrachten te reorganiseren. Dodie werd zijn assistente. Door een briefje met de mededeling King Kong is allright baande hij de weg voor Lindemans’ verraad. Volgens De Graaf heeft hij de dubbelspion naar Bernhards kasteel gebracht met de bedoeling hem daar te laten arresteren. Na de oorlog werd De Graaf ondervraagd door de Enquêtecommissie Regeringsbeleid 1940-1945, maar de leden daarvan deinsden terug voor een diepgravend onderzoek. Dit wekte onder meer ergernis bij Willem Frederik Hermans, die het geruchtmakende toneelstuk King Kong zou schrijven.

In 1946 trouwde ze met Kas en ze kregen vier kinderen. Door werkte achtereenvolgens als tolk bij Shell, het Internationaal Gerechtshof en bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. In de jaren zestig liep het huwelijk op de klippen. Tegen de achtergrond van grote maatschappelijke veranderingen werd ze actief in de vrouwenbeweging. Ze hielp bij het oprichten van de Vrouwenschool, een plek waar vrouwen hun persoonlijke, zakelijke en artistieke talenten konden ontplooien. Mede door de geestelijke problemen van haar oudste zoon zette ze met andere ouders de Cliëntenbond op, passend bij de geest van een tijd waarin, ook binnen de zorg, maatschappelijke betrokkenheid en kritiek op de gevestigde orde de norm werden.

In het verlengde daarvan toonde Door een toenemende belangstelling voor de Gestalttherapie, die zich kenmerkt door een holistische visie op de mens. Binnen deze alternatieve therapie gaat het meer om het belang van de beleving van het hier en nu dan om de toekomst en het verleden, een houding die aansluit bij Doors levensvisie. Tevens verdiepte ze zich in de spirituele filosofie van Rudolf Steiner en de Amerikaanse schrijver Timothy Leary, die lsd-gebruik zag als een therapeutische en spirituele verrijking. In Gent sloot ze zich in de jaren tachtig aan bij de Relatie-Studio, waar mensen opleidingen kunnen volgen tot relatie- en gezinstherapeut. Ze kreeg een relatie met de kunstenaar Frans Reuvers, die doceerde op een Steiner-school. Met hem bracht ze de laatste dertig jaar van haar leven door. Hij stierf een klein jaar terug. Door liet het leven in Huize Valckenbosch, een antroposofisch verzorgingstehuis in Zeist.