André Kertész

Door een wormgat

Medium the shadow of the eiffel tower paris 1929 c andre kertesz
André Kertész, The Shadow of the Eiffel Tower, Parijs, 1929 © André Kertész / Foam

André Kertész werd in 1894 als Kertész Andor geboren in Boedapest. Zijn familie rekende er aanvankelijk nog even op dat hij beurshandelaar zou worden, maar hij besloot zich te bekwamen in de fotografie. Hij diende tijdens de Eerste Wereldoorlog, vertrok aan het begin van het interbellum naar Parijs en tegen het einde pakte hij opnieuw zijn biezen, ditmaal om zich in te schepen met bestemming Amerika.

Medio september opent in Foam in Amsterdam Mirroring Life, een overzichtstentoonstelling met het werk dat Kertész van Boedapest via Parijs tot in New York maakte. Tot die tijd moet ik het doen met het boekje On Reading uit 1971 dat deel uitmaakte van mijn uitzet.

Op het omslag van de Penguin-uitgave uit de jaren tachtig staat een foto van een vrouw in een bedstee. Ze is goed aangekleed, wat heet: ze heeft iets wat het moderne oog als een wollen beha toeschijnt om haar hoofd gebonden. Ze zit te lezen, zoals pakweg zestig pagina’s lang iedereen in dit boek zit te lezen. Het zijn niet direct portretten te noemen, daarvoor is het te duidelijk iets groters dat wordt vastgelegd. Lezende mensen in de trein, lezende mensen in de kerk, gehurkt lezende mensen op straat, kromme besjes lezend op de Seine-kade, mensen die al grasduinend in de bakken van een stalletje iets zijn tegengekomen, het hebben opengeslagen en zo door een wormgat zijn verdwenen. Tegelijk afgeleid van de wereld en er op een diepere manier mee verbonden.

De oudste foto maakte Kertész in Esztergom in 1915. Drie smoezelige jongetjes, warm bemutst en kortgebroekt, zittend met hun ruggen tegen een muur. De middelste heeft een boek op zijn schoot liggen en zes ogen zijn aan de opengeslagen bladzijden vastgelijmd. De jongste foto komt uit december 1970. Een desolaat hoekje van Washington Square in New York. In de verte staat iemand over een krant gebogen. Meer dan een halve eeuw en een wereldzee van elkaar verwijderd tonen de beelden op een of andere manier onmiskenbaar precies hetzelfde.

On Reading overpeinst op een speelse manier, probeert iets te begrijpen zonder er woorden voor te zoeken. Wat precies, valt niet te zeggen. Maar het maakt duidelijk hoe lezen en mens-zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.


André Kertész – Mirroring Life, van 15 september t/m 10 januari in Foam, Amsterdam; foam.org