Serie: extreme gemeenten

Doorn, de meest grijze gemeente van Nederland

«Antiek blond», zoals hij dat noemt, is de haarkleur die Fernand Vrauwdeunt het meest ziet in zijn kapperszaak aan de Acacialaan. Ook bij ouderen is haar trendgevoelig. Watergolven is er bijvoorbeeld nauwelijks meer bij. Het maakt de kapper overigens weinig uit of hij jongeren of ouderen knipt: «De technieken zijn hetzelfde en als je oud bent, betekent dat natuurlijk niet dat je ook met een oude kop de deur uit wilt. Goed, als Katja Schuurman hoeven ze er natuurlijk niet meer uit te zien, maar een coupe Tineke Verburg wordt veel gevraagd.»

De cliëntèle van kapsalon Vrauwdeunt is een representatieve afspiegeling van de Doornse bevolking. Doorn is de meest grijze gemeente van Nederland. Ruim een derde van de tienduizend inwoners is ouder dan 55. Nergens in Nederland is het percentage tachtigplussers zo hoog als in Doorn: 8,3. «Het is een rustige gemeente met veel groen en het is veiliger dan in de stad. Bovendien ligt het heel centraal», verklaart makelaar Chris Vellinga de aantrekkingskracht van de gemeente op ouderen. Met zijn broer heeft hij het oudste makelaarskantoor in de gemeente: «Doorn heeft vierduizend woningen. Alleen al in de wijk Park Boswijk staan vijfhonderd appartementen voor ouderen. Vijfhonderd woningen op vierduizend stuwt de gemiddelde leeftijd natuurlijk behoorlijk op.» Buiten deze bejaardenwijk wonen er ook nog ouderen in verschillende verzorgings- en verpleeghuizen. De grijze industrie doet hier al jaren goede zaken. Dat zal voorlopig zo blijven, want ook jongere ouderen hebben het lieflijke groene dorp ontdekt. Steeds meer pas gepensioneerden verhuizen naar Doorn. Makelaar Vellinga: «Op dit moment liggen de huizenprijzen hier rond de vier, vierenhalve ton. Jongeren kunnen dat niet zomaar betalen. Ouderen komen wat gemakkelijker naar Doorn.»

«Je zou het anders wensen, maar het is de realiteit» verwoordt loco-burgemeester Aloys van Spaandonk zijn gevoelens over de vergrijzing. «Voor jongeren wordt hier bijna niets gebouwd. Er is eenvoudigweg geen ruimte voor. De sociale woningbouw in het centrum is bestemd voor ouderen. In de particuliere sector wordt door projectontwikkelaars ook voornamelijk voor ouderen gebouwd. Koophuizen zitten in het topsegment en zijn dus onbetaalbaar voor jongeren. Er blijft niet veel voor hen over en dus trekken de jongeren weg.»

Het ouderenoverschot heeft behoorlijk wat gevolgen. Je ziet het meteen als je door de winkelstraat van Doorn loopt: de ene luxe kledingwinkel na de andere chique meubelzaak, allemaal op ouderen gericht. Voor jongeren zijn de winkelmogelijkheden beperkt. Zij moeten naar buur gemeenten om iets leuks te vinden. Ook buiten de winkelstraat merk je het gevolg van het jongerentekort. Sportverenigingen vinden nauwelijks vrijwilligers, en ook de vrijwillige brandweer heeft te weinig jonge mensen. «Dat is een landelijke trend», weet Van Spaandonk, «maar bij ons komt het extreem hard aan.»

Al had de gemeente liever een meer gemêleerde samenstelling van de bevolking, dat weerhoudt haar er niet van goed voor de inwoners te zorgen. De loco-burgemeester: «We hebben een verantwoordelijkheid voor de mensen die hier wonen. We zullen bijvoorbeeld naar de culturele voorzieningen moeten kijken, maar ook naar de begaanbaarheid van stoepen en wegen.»

Vorige maand stelde de ge meente zelfs een ouderenadviseur aan. «Ik ben een soort tussenpersoon voor ouderen», omschrijft Vanessa Drost haar nieuwe functie. «Ik vertel mensen bijvoorbeeld welke regels in de thuiszorg gelden, maar ook welke culturele activiteiten voor ouderen worden georganiseerd.» Drost houdt twee keer in de week spreekuur en bezoekt mensen thuis. Ze geeft dan ook advies over finan ciële problemen: «In Doorn wordt er vaak vanuit gegaan dat ouderen het financieel wel redden. Maar er is veel stille armoede, alleen in zo’n groot huis.»

Eenzaamheid is een groot probleem onder ouderen. Daar doet Doorn veel aan. Niet alleen krijgt iedere Doornaar op zijn of haar 75ste verjaardag een brief van de ouderenadviseur, ook de vrijwilligers van de Doornse Welzijnsstichting staan klaar om eenzame ouderen thuis op te zoeken. De projectgroep Ouderenproof deed vorig jaar een onderzoek naar de wensen van de ouderen zelf. Daaruit bleek dat onder ouderen grote behoefte bestaat aan een ouderensoos. Die komt er. Op dit moment wordt gezocht naar een geschikte locatie.

Wil de gemeente Doorn de vergrijzing een halt toeroepen? Van Spaandonk zou niet weten hoe: «Het enige wat je kunt proberen om de gemeente zo vitaal mogelijk te houden is het winkelbestand zoveel mogelijk te variëren. En mondjesmaat zou de gemeente iets aan jongerenhuisvesting kunnen doen. Dan hebben we het eigenlijk al gehad. Het is bijna onmogelijk om dat bij te sturen. Je kunt geen bord met de tekst ‹alleen jongeren› aan de rand van de gemeente zetten.»