Film - A Hologram for the King

Doorsneeman in de woestijn

De Duitse regisseur Tom Tykwer maakte met A Hologram for the King een mislukte film. Het scenario gaat alle kanten op, de visuele stijl is ongeïnspireerd, grote ideeën over het onderwerp zijn afwezig.

Medium film 20  20a hologram for the king 48050686 st 4 s high

Toch is er één verlossende waarde in deze verfilming van Dave Eggers’ gelijknamige roman uit 2012, en dat is de genialiteit van hoofdrolspeler Tom Hanks.

Na Hanks’ fabuleuze acteerprestatie in Steven Spielbergs Bridge of Spies las je vaak dat hij de James Stewart van onze tijd is. Dat snijdt hout: net als Stewart in films van Capra en Hitchcock bezit Hanks de gave identificatie tussen personage en kijker te bewerkstelligen. Het verhaal gaat dikwijls over een doorsnee man die in uitzonderlijke, levensgevaarlijke omstandigheden belandt waarbij hij ook nog in een moreel dilemma verstrikt raakt. In Spielbergs spionageverhaal speelt hij een gezinsman die geconfronteerd met cynisme en Realpolitik in de Koude Oorlog zijn eigen menselijkheid neemt als basis voor zijn beslissingen en uiteindelijke daden.

In het licht hiervan lijken Hanks en A Hologram for the King gemaakt voor elkaar. Eggers’ verhaal is gesitueerd in Saoedi-Arabië, waar Alan Clay (Hanks), een Amerikaanse zakenman van middelbare leeftijd, arriveert om nieuwe, holografische technologie aan de koning te verkopen. Alans leven is een herkenbare chaos: echtscheiding, een carrière die dreigt te mislukken en een dochter die de verkeerde kant op gaat. De kern van Alans crisis komt naar boven wanneer hij met zijn team techies in Riyad arriveert. Voordat hij in de IT-sector ging werken stond Alan namelijk aan het hoofd van een Amerikaans familiebedrijf dat fietsen maakte. Toen hij besloot de productie van de fietsen naar China te verplaatsen, moest hij ook zijn werknemers ontslaan. Faillissement volgde.

De gewone man verloren in de woestijn van de globalisering – dat is Alan in Saoedi-Arabië, en Hanks speelt hem perfect. De beste scènes zijn die waarin Alan wachtend op de koning, die telkens weer de presentatie van het hologram-communicatiesysteem uitstelt, door een absurd landschap van grenzeloze rijkdom doolt. En zo met het falen van zijn leven wordt geconfronteerd. Maar de politieke boodschap hiervan gaat verloren in de regie van Tykwer, die er maar niet in slaagt een gelaagd beeld van de immoraliteit van ‘het systeem’ te schetsen. Tekenend is de rol van Alans chauffeur, een Saoedi die zijn eigen problemen heeft (overspel), maar die als personage blijft hangen op het niveau van cliché.

Interessanter wordt het als Alan naar het ziekenhuis moet vanwege een zorgwekkend gezwel op zijn rug en daar een mooie vrouwelijke arts ontmoet op wie hij verliefd wordt. Maar de hele film valt in duigen wanneer blijkt dat Tykwer meer aandacht voor dit liefdesverhaal heeft dan voor de metaforische implicaties van de situatie waarin Alan zich bevindt, bijvoorbeeld zijn ‘ziekte’ als symbool voor het falen van het economisch liberalisme. Door de liefde vindt Alan verlossing. Zo karikaturaal kan het niet zijn, maar dat is het wel in A Hologram for the King.

Te zien vanaf 16 juni


Beeld: Tom Hanks als zakenman Alan Clay in A Hologram for the King. Regie Tom Tykwer (Paradiso Filmed Entertainment)